Werrej

Dan huwa x-xogħol li ppubblikajna fil-ġurnal s’issa, f’ordni alfabetika skont it-titlu. Tista’ wkoll tqalleb bix-xahar jew skont il-kontributur.

- Frar 2025
Aċtu fl-Istonku

Loranne Vella
It-te aħdar itiegħem ħażin, forsi għax mhux tajjeb nixorbu filgħodu. Il-bżar mixwi jeħilli fil-gerżuma. Ma rridx nibla’. Imma hemm tliet uċuh iħarsu lejja jien u nipprova nomgħod, ma rridx naqla’ fil-platt quddiemhom. Irrid norqod. Għajjiena dal-aħħar. Bħal meta nitħeddel bis-sħana waranofsinhar. Imma għadna Frar, mit-tieqa nara l-borra nieżla ħafif ħafif, forsi missni ntbaħt dakinhar. Fis-sodda nħossni aħjar. M’iniex f’sikkti. Barxa? Virus? Aċtu fl-istonku? Kont dħaltli għal għarrieda u għamilt ġismi tiegħek, u jien lanqas biss intbaħt bik. Mhux virus. Imma jkolli nħallik taħkimni minn ġewwa, tibdilni għalkollox, irrid u ma rridx. Għal snin twal ma ridtx. Imbagħad meta ridt ma seħħ xejn. Ġejtli meta waqaft irrid u waqaft ma rridx, eżatt l-għada li ma baqax jimpurtani. Donnok kont taf li aħjar hekk, għalija u għalik. Qgħadt mistoħbi l-ġimgħat. Kelli nbul f’vażett tal-plastik bit-tapp aħmar tal-kamin biex insir naf bik. Lit-tabib merejtu, għedtlu li int aċtu fl-istonku, qalli le u feraħli. Jien u sejra lura d-dar battalt il-portmoni miż-żgħar fil-bott tat-tallab. Rari nieqaf intih xi ħaġa. Illum niggżitni l-kuxjenza. Tbissimtlu. Xi darba anki dan kien aċtu fl-istonku ta’ xi ħadd.
- 11-il minuta awdjo, 1 103 kelmiet
- Diċembru 2024
L-Aħħar Ballu tas-Sinjorini

Omar N’Shea
Kien wasal lejl ieħor biex immorru n-Natasha’s, ballu tas-sinjorini x-Xemxija li mill-bidu tad-disgħinijiet beda jseħħ kull xahar u li fih konna nilbsu, nitilgħu high, u nixxalaw sakemm il-bijokimika ta’ ġisimna ma kinitx tiflaħ iktar. In-Natasha’s ma kienx post fejn immorru nħufu. Orrajt, kien hemm min jiġi mingħalih se jgħabbi, imma n-Natasha’s kien maħkum minn spirtu ġdid fix-xena tagħna: skoprejna l-kostumi, iż-żebgħa tal-wiċċ, it-tkaken, ix-shows, il-moda DIY, id-DJ sets, il-grunge queer, l-afterhours, u l-empatija kimika li fiha l-ħbieb setgħu jsiru maħbubin anki jekk għal ftit sigħat fi tmiem il-ġimgħa darba fix-xahar. In-Natasha’s kien festa kkulurita ta’ potenzjalità, l-aħħar ballu qabel l-għodwa tal-omonormattività li sebħet u daħlet bħal gaffa fuq ix-xena queer fil-bidu tal-millennju l-ġdid. In-Natasha’s mill-ewwel kien jinħass li hu importanti għaliex mill-bidu kien iddokumentat kemm bil-video kif ukoll b’numru enormi ta’ ritratti. Mill-ewwel kien hemm sens li qed tinħoloq komunità, li konna parti minn avveniment storiku għas-sinjorini, li xi darba għad inħarsu lura u nippruvaw nifhmu x’kien qed jiġri. Forsi għax, għall-ewwel darba, l-avvenimenti kienu qed jinħolqu minn persuni queer għal udjenza queer. U għalkemm in-Natasha’s ma kienx proġett iżolat — fil-fatt kien infurmat sew minn kurrenti Londiniżi, speċjalment minn serati bħal Taboo u Kinky Gerlinky — kellu grammatika u loġika li kienu indiġeni sew. U jekk serati oħra spiss kien jingħatalhom isem partikolari, in-Natasha’s kien jissejjaħ bl-isem tal-post innifsu, qisu diġà kien hemm fih dak li Joseph u Stefan bħala organizzaturi riedu jevokaw. Ridna l-attitudni u l-ispettaklu, l-ikkampjar u ż-żagħbil, l-ilbies u l-pirmli. Il-proġett Natasha’s kien jinvolvi organizzazzjoni rudimentarja: il-flyer kien magħmul malajr, ikkupjat fuq magna tal-photocopy tal-Malta Independent fejn għamilt żmien nikteb xi artikli għall-gazzetta tal-Ħadd. Armar ma tantx kien hemm bżonn minħabba li n-Natasha’s kien iħaddan fih il-kollezzjoni vasta li kellu Vince, sid il-post, ta’ modernarjat artistiku: minn maskeruni ta’ Gianni Vella għal-lampi tal-Biba’s Emporium iżejnu kmamar sħaħ miżbugħin roża u terazzin li jagħti għal fuq il-bajja tax-Xemxija. Il-lejla kienet tkun ispirata wkoll kemm mill-mużika kontemporanja kif ukoll mix-xena disco tas-sebgħinijiet u mill-kanzunetti tad-divi Taljani. Id-DJ queer kien fenomenu kważi ġdid — kważi, għaliex Malta diġà kien hemm DJ is-Seabed, club tas-sinjorini l-Belt maġenb it-teatru l-imwaqqa’, taħt l-art. U forsi s-Seabed kien l-ewwel iterazzjoni ta’ dan it-tip ta’ ambjent li fih stajt tmur biex tkun faqgħa. Spiss, il-Ġimgħa u s-Sibt filgħaxija, is-Seabed kien jitbattal min-normali għall-ħabta tal-ħdax u minn ġo kaxxa b’tieqa żgħira li minnha kienet iddoqq, il-Kekina tibda ssensel diska f’diska, sett wara sett ta’ diski kkampjati u emblematiċi għas-sinjorini, li kienu jinkludu “Where is My Man” ta’ Eartha Kitt u “On the Radio” ta’ Donna Summer. In-Natasha’s, però, DJ Pierre kellu repożitorju enormi ta’ mużika ġo rasu u kien beda joħloq sonorità queer partikolari, infurmata minn ħsejjes elettroniċi ġodda mħalltin mad-disco klassiku tax-Chic, l-Inner City, Sylvester, Cerrone u r-ritmi tal-Italodisco.
- 8 783 kelma
- Ottubru 2025
- Fruntieri/Paċi
#Amerkapost Tqila

Lusine Kharatyan (tr Joe Gatt)
Il-ħaddiema tat-tifi tan-nar qed jippassiġġaw u jħabirku. Jirrispettaw żaqqi u jagħmlulna l-wisa’. Kill Bill. Min qallek tara dak il-film meta int daqshekk tqila? qaltli Karine. Għadha ma tkellimnix sal-ġurnata tal-lum. Minn dakinhar. Is-sala taċ-ċinema mimlija. Ċomp ċomp. Il-popcorn f’ħalqi u Thurman tiftaħ għajnejha f’rasi. Tumm-tumm-tumm. Thurman timxi f’rasi. Sparar. Ħġieġ. Għarusa bajda b’żaqq ħobla u ħafna demm. Baħar ta’ demm. Kollox aħmar. Dak il-period tiegħi? Kif jista’ jkun? Jien tqila. Daħlet ġo żaqqi. Dawret kollox ta’ taħt fuq. Naħrab. L-għarusa qed tiġri warajja. Karine u Thurman ġo rasi. Tliftha ’l Karine dakinhar. Ma tkellimnix, ma tgħidlix saħħa. Dari hija ġufi.
- 1 748 kelma
- April 2026
Ara Birkirkara x’ħa jiġu jagħmlu t-turisti

Michaela Pia Camilleri
Kien jismu Ġanni, u jgħidu li kien qatel ’il ħuh għax kien ħaraqlu l-qmis tax-xogħol waqt li kien qed jgħaddihielu. Dik hi l-grazzi. Forsi kien qam bil-bajda mdawra, jew vera ma kellux aptit imur ix-xogħol, iqassam il-posta. Min jaf. Li hu żgur hu li x-xogħol qatt ma reġa’ daħal, għax laħaq xjaħ u għokos sakemm ħarġuh mill-ħabs. Kont ngħaddi minn quddiemu kull filgħodu fi triqti lejn ix-xogħol. Wiċċu ismar daqs ħobża tal-Malti daqsxejn maħruqa, u r-raded tat-tikmix tant kienu fondi li kont nistħajjilhom jiġmgħu t-trab ġo fihom. Il-bieb ta’ barra kien dejjem iżommu miftuħ. Iż-żebgħa tant kienet tqaxxret li ġie fuq l-injam. Dawl ma kellux. Mingħajr ma rrid, kont dejjem inħares ’il ġewwa. Ġismi kien bħal donnu jħoss il-bidla fil-pressjoni minħabba l-vojt tal-fetħa. Kull darba kont ninfexx nistħi, nibża’ li jaħsibni qed nissendika fuqu jew inxammar imnieħri minħabba kif kien jgħix. U kull darba kont ninsa, u nerġa’ nagħmilha. Daru kienet iktar gorboġ milli dar. Xi darba kienet remissa, fejn kienu jraqqdu l-bagħal jew il-ħmar. Imbagħad spiċċa jorqod hemm Ġanni, wara li l-avukat redgħetlu demmu u ħaditlu ġidu kollu biex tiddefendih il-qorti. Xi sentejn ilu kont għaddejja minn quddiemu bħas-soltu. Awtomatikament, rasi daret lejn il-fetħa.
- 1 350 kelma
- Awwissu 2025
Awwissu

Luke Galea
Nistenniek
maġenb
il-gżira moħbija bejn l-ilmijiet
Bħax-xemx tisreġ fuqek
Jien tempesta naħkem lili nnifisi

It-tama tinħall minħabba xmuxek
ma jifdal xejn għajr artijiet għerja
Fiċ-ċpar imdennes ta’ Santa Maria

F’sodod imqallba
infittxu tarf ta’ fejn aħna
Lożor ma’ saqajna mxarrbin
Jiġbduna dejjem ’l isfel
u nibqgħu negħrqu

Riħa ta’ melħ taħt abtejk
Nibqa’ fejn il-baħar
Nibqa’ nistenniek
Żmien jgħum f’ilma
Mitluf f’għaraq ta’ ħsieb

Dgħajjes bil-lest
li jnaqqsu l-ilma bejnietna
B’passejn nirfes fuq il-gżira
Bis-saħħa tas-sħana t’Awwissu
Nistenniek
- Ottubru 2024
Biex Tara Kif Jgħixu l-Oħrajn

Ryan Falzon
Top of the World hu popolari ħafna fuq siti li jissuġġeruh bħala post fejn wieħed imur jimxi, jammira n-natura, il-veduta u l-istorja. Wieħed li jħobb jiġġerra fl-inħawi mal-lejl jista’ faċilment joħloq trinità ta’ żoni adatti għal skappaturi varji fil-viċin, irkejjen adatti għal namur f’karozzi pparkjati waħda wara l-oħra sakemm tiġi xi leħħa blu taħxi l-buzz kollu. Għandek l-inħawi tal-MCAST u l-Ġnien tal-Għarusa tal-Mosta, Top of the World fin-nofs, u ż-żona ta’ wara l-iSplash and Fun. Riċentament, il-ġnien tal-Mosta laqqat proġett ta’ riġenerazzjoni, minn dawk li sirna niddilettaw bihom, u ż-żona ġiet relegata għal dik bl-inqas privatezza fit-tali trinità. Id-dlam tal-parkeġġ ta’ biswit il-binja militari mdawra fi skola tal-arti u d-disinn, inbidel f’illuminazzjoni goffa daqs ground tal-football, u l-ġnien sar miżgħud dawl isfar atmosferiku, baxx mal-art, fejn ħafna saru jiġu għal xi date ħelwa, inkella jbewlu l-kelb mad-dawra tal-Victoria Lines, li jaqtgħu ħesrem max-xibka li ddawwar il-Fortizza tal-Mosta. Top of the World żgħir, jagħlaq għall-karozzi u forsi jipparkjaw erba’ karozzi kollox wara xulxin. Jekk tasal tard, jew fil-ħondoq tal-lejl, hawn jaf ma ssibx issorġi, u jkollok timmanuvra ddawwar ’il barra, bid-dawl jagħti għal ġol-vetturi wieqfa, jaqbad silwetti movimentati f’mumenti ta’ passjoni u ħġieġ. Jew jikxef tnejn ipejpu, jew jagħtu daharhom lil xulxin. Ħafna drabi tispiċċa ddawwar fi dlam ċappa, bl-amment, kontroll sħiħ tal-vettura b’intwizzjoni, għax bid-dawl mixgħul tħossok qisek is-searchlight tal-Ingliżi tgħarrex għal xi għadu ġej bil-vapur minn fuq l-orizzont. Allura titfi biex tkun edukat u ma tarax xeni privati, li taħt is-satra tad-dlam imperreċ fuq għolja qasma, jissarrfu f’xeni semipubbliċi.
- 3 002 kelmiet
- Awwissu 2023
Bil-Moħbi fil-Beraħ

Omar N’Shea
Matul il-ġurnata, il-Ġnien, kif kien jissejjaħ, kien post għall-familji, għall-pikniks u għat-tfal biex jilagħbu fuq il-bandli; billejl, il-Ġnien kien isir spazju għall-ħufar u għas-sess, speċifikament għas-sess bejn l-irġiel. Irġiel gay kienu joħorġu sal-Ġnien, waħedhom jew ma’ xi ħbieb, biex jgħidu kelma jew biex isibu ftit intimità u privatezza fil-beraħ. L-irġiel li fil-lejla tal-qtil ta’ Alfie kienu fil-Ġnien tal-Gżira ma kontx normalment tarahom miġburin hekk flimkien f’nofs ta’ lejl. Kont, minflok, tilmaħhom jimxu waħedhom ’il fuq u ’l isfel fuq il-bankina bejn it-triq ta’ ġewwa li tagħti għall-baħar u l-ġnien innifsu, jew jimxu waħedhom ġewwa l-arbuxelli u s-siġar. L-etikett tal-ħufar kien jirrikjedi li s-“sinjorini”, jiġifieri l-irġiel gay u out, jisseparaw meta jaslu u taparsi qegħdin waħedhom għax l-irġiel straight — “normali” — li jinżlu jħufu kienu jitkexkxu jekk jaraw roqgħa sinjorini jħufu flimkien, u allura ma jazzardawx jersqu viċin.
- 44 minuta awdjo, 5 197 kelma
- Settembru 2023
Bur Mgħeż #1

Omar N’Shea

1. Ftit qabel dfint ’l ommi, mort infittex qabar
Bur Mgħeż għeb fil-baħħ. Sparixxa. Kieku ma kinux dawk l-uħud li jsostnu li semgħu lil missirijiethom isemmuh, kont taħseb li ivvintah Napuljun Tagliaferro f’konġura ma’ Temi Zammit. Anki l-isem sparixxa, u sparixxiet ukoll il-grammatika tal-istat kostrutt tiegħu. Imma kif iġġibu lura mill-mewt? Kif toħorġu minn qabru stess? F’dawn l-esejs li ġejjin se nipprova nirkupra ’l-Bur Mgħeż minn għejun differenti. Mill-memorja tal-Imqabbin, fejn mhuwiex sit arkeoloġiku li kellu okkupazzjoni ristretta għal perjodu determinat, imma lokalità ta’ ħafna identitajiet u ismijiet; “ta’ Bur Mgħeż”, “Tal-Isqof”, “Tan-Naxxari”, “ta’ Ċetta Pizzi”. Mill-arkivji nazzjonali fl-isptar Santu Spirtu, fejn sibt l-ewwel konferma li la Tagliaferro u lanqas Zammit ma kienu qed iħarrfu. F’dawn l-arkivji, Bur Mgħeż jinqabad jissielet bejn il-portafoll ta’ proprjetajiet tal-Isqof, il-but tal-familja għonja u filantropika Tan-Naxxari, il-kittieb Alfons Maria Galea u protagonisti oħrajn li b’xi mod jew ieħor sabu mod kif idawru lira minnu.
- 59 minuta awdjo, 7 051 kelma
- Ottubru 2023
Bur Mgħeż #2

Omar N’Shea

2. Dfintha fil-libsa li mietet fiha
Fl-immaġinarju Malti, l-esproprjazzjoni tal-art minħabba sejbiet arkeoloġiċi għandha post kurjuż ħafna u tqanqal emozzjonijiet ambigwi. Waqt li qed nimxu fl-Isqaq tal-Isqof, infittxu bit-tromba l-fdalijiet tat-toqob tal-Għar ta’ Bur Mgħeż fil-ħitan tal-barriera tal-armata maġenb l-ajruport, Frans qalli li missieru kien jiftaħar li taħt id-dar tagħhom kien kollu oqbra: il-kuntrattur kien radam kollox bis-siment u ma qal xejn għax jiġu tal-Gvern u jwaqqfulek ix-xogħol. Imma Frans kien ambivalenti dwar dan. Ta’ ġuvni kien jaħdem fil-barrieri imma wara li spiċċa l-iskola kompla l-Università. Studja, qara, u llum jagħmel repliki żgħar tal-figurini Neolitiċi ta’ Malta għall-gost. Meta jmur jistad matul il-lejl ma’ xatt il-baħar taħt l-irdum tal-Imtaħleb, inaqqax uċuħ fuq iċ-ċagħaq lixx biex ma jkunx waħdu. Darba nżilt miegħu u wrieni l-uċuħ ta’ dawk li miegħu jgħaddu l-lejl jistennew li r-ril tal-qasba jiġbed. Qalli li oqbra hawn biżżejjed; m’hemmx għalfejn nossessjonaw bil-passat. Kampjun żgħir biżżejjed. Kellimni fuq l-idea li tordom il-qedem, u li miegħu terġa’ tidfen il-midfun. Ħadd ma jiftaħar li kisser xi sejba; it-tifrik m’hemmx ġustifikazzjoni għalih. Imma li terġa’ tordom kollox iva. Wara kollox, mirdum kien, u billi noħorġuh ma jfissirx li qed nistudjawh sew, jew li għandna l-apparat biex neżaminawh u nerġgħu npoġġuh lura f’postu. L-iskavi wkoll huma selħiet f’laħmet l-art, ftuq tal-materja tal-passat li laħqet tfarrket, tmermret, tbielet u saret ħaġa waħda mal-konglomerat ta’ madwarha. Qalli li kif jaħsibha hu, għalkemm il-Gvern jesproprja sit biex jieħu ħsieb il-qedem ta’ ġo fih, biex jipproteġih, biex tiġi studjata s-sejba u b’hekk jikber l-għarfien tagħna tal-passat, fil-verità f’dan id-diskors jiġu fuq quddiem il-bżonnijiet elitisti tax-xjenza. Ħafna drabi dan jiġi ġġustifikat bħala wirt nazzjonali, lokali, jew anki universali u minħabba f’hekk jitwarrbu kemm il-bżonnijiet tal-komunità kif ukoll ir-rabtiet li l-komunità eżistenti għandha mal-lokalità.
- 61 minuta awdjo, 7 137 kelma
- Novembru 2023
Bur Mgħeż #3

Omar N’Shea

3. Qegħedtha ġo qabar fuq l-Għolja tal-Ħorr
Wasalt l-Imqabba minn Ħal Lija bil-pass. Dħalt mit-triq tas-Siġġiewi għan-naħa Ta’ Kandja, dort fejn il-Ħabel ta’ San Pawl għal Tas-Sejba u ksirt fuq ix-xellug għall-inħawi ta’ Ħabel ix-Xiħ. Fit-triq Ta’ Kandja, taħt ix-xemx ta’ nofsinhar, kien għaddej konvoj ta’ trakkijiet tal-kostruzzjoni, wieħed wara l-ieħor. M’għadhomx it-trakkijiet tal-kabina ħamra mżejna bit-tberfil u l-laqmijiet tas-sidien, iġorru vjaġġ knaten għall-bini; issa Iveco u Leyland DAF iġorru terrapien u materjali kimiċi impurtati. It-triq dejqa, u t-trakkijiet isuquhom maġenbek. Id-duħħan li joħroġ maħnuq minnhom jitħallat mat-trab li r-roti jtajru minn mal-ġenb tat-triq, munzelli trab fin griż li jidħol fil-pori ta’ ġismek u ġo ħalqek. Trab li jidfen kollox taħtu, inebbaħ li kollox irid jerġa’ jintradam. Mal-ġenb tat-triq, it-trab jitħallat ma’ pakketti u loqmiet tas-sigaretti mgħaffġin, biċċiet tal-ħobż niexef, fliexken tal-plastik mgħattnin, xtieli tal-ferla ta’ Malta, qanċlita u liftija ħerġin minn ġol-ħitan tas-sejjieħ. Il-ħsejjes anzjużi tal-vetturi, il-brejkijiet f’salt meta jindunaw bik miexi, il-ħornijiet ittikati biex iżżul min-nofs, il-gass ivenven tal-karozzi bin-nitro, id-diski jċerċru mill-vetturi, it-tħaffir fit-toroq bil-gafef jissieltu biex jifqgħu l-art, u t-tluq ta’ ajruplani minn Ħal Luqa għal fuq il-medda tat-Tramuntana tal-gżira flimkien jikkonfoffaw biex joħolqu s-sonorità tat-triq Ta’ Kandja fid-daħla tal-Imqabba. Meta nżilt minn Sqaq Buhar u dort għal Tal-Isqof, is-sħana kienet fnietni u sibt kantuniera dellija mal-ħajt tal-barriera ta’ quddiem il-ħofra fejn kien hemm l-Għar ta’ Bur Mgħeż. Ta’ min kienet il-barriera ma nafx, u allura lanqas naf isimha, imma mal-ħajt tagħha sibt biżżejjed dell u kenn biex nistrieħ. Tfajt fuq rasi l-ilma kiesaħ kollu li kelli imma nxift f’ħakka t’għajn. Ħarist madwari. Meta tħares konxjament lejn dak li hu l-familjari, tibda tinnota li qisek qatt ma tkun ħarist lejh qabel. Meta tifli sew dak li mingħalik taf b’għajnejk magħluqin, issib li hu stramb, qisu nbidel quddiem wiċċek u int ma ndunajtx, bħallikieku xi ħadd qarraq bik u wriek ħaġa b’oħra. Qisu dak li naħsbu li nafu sew, fil-verità mhu xejn ħlief ideal effimeru. Tieqaf u taħseb fuq ismek fit-tul u wara ftit tintebaħ kemm hu aljen, kemm m’għandu x’jaqsam xejn ma’ dak li int mingħalik li int. Tħares lejk innifsek biex issib min int fuq it-territorju tal-ġilda mifruxa fuq l-istrutturi anatomiċi ta’ ġismek, u ma ssibekx. Dawwart ħarsti sew lejn il-barriera u rajt xtieli tal-kappar ħerġin mix-xquq tal-ħitan tas-sejjieħ li jdawruha, tawwalin bħalma qatt ma rajthom qabel, ixebilku ’l isfel għal fuq il-ħajt tal-barriera — qoxra trab jitmermer tal-franka safranija li anki fil-qilla tas-sħana tidher niedja — u jiltaqgħu mat-tlugħ tas-siġar tat-tin li kibru mill-qiegħ. Il-kappar u t-tin kienu f’patt bejniethom biex jgħattu d-dagħbien, li kien mimli ċagħaq u ħamrija. Siġar tal-ħarrub u tar-rummien, molol tas-saqqijiet imsaddin, kisi tal-ħitan tal-kmamar tal-banju mormi, forn tal-kċina, terrapien tal-gafef: ix-xquq tal-barriera ta’ maġenb Bur Mgħeż iġorru mirduma ġo fihom it-tifkiriet tal-ewwel ġisem mejjet li tniżżel ġo fihom, imqiegħed ikkurat u mżejjen fil-kurituri mdallma tad-dagħbien taħt l-għelieqi fejn ġrew iċ-ċriev.
- 58 minuta awdjo, 7 590 kelma
- Jannar 2024
Bur Mgħeż #4

Omar N’Shea

4. Ħallejt it-tebut għal ġisimha biss
Il-biċċiet tal-fuħħar mifruxa u mxerrda fl-għelieqi fi Triq in-Namur fuq l-għolja tal-Iklin — li ġġib quddiemek il-medda ta’ art li tiġbed mill-Imdina fuq il-lemin għal Ħal Luqa, Ħal Saflieni u Raħal Ġdid u tiftaħ fuq il-Belt fuq ix-xellug — jixhdu li fejn in-nassaba Naxxarin firxu l-imnasab tagħhom kien hemm, fuq il-quċċata tal-għolja, binja megalitika fiż-żmien Neolitiku. Xhieda oħra ta’ dan huma l-megaliti tal-franka mixħutin ’l hawn u ’l hinn, uħud minnhom illum b’avviżi miktubin fuqhom b’żebgħa ħamra li jfakkruk biex iżżomm nadif mill-ħmieġ tal-klieb. Il-passaġġ żgħir li jagħti għal ġewwa tal-għelieqi fejn hemm l-imnasab għattnuh taħt saqajhom l-ewwel nies li telgħu fuq din l-għolja. Wittewh għan-nassaba li llum tkompli tressaqhom ’l hawn l-art ġebbieda eluf ta’ snin wara. Ir-rovini Neolitiċi jagħtu affordanza tajba lin-nassaba: ħadd mhu ġej itella’ xi blokka u allura s-siġar tal-gamiem u l-kalamenti tal-insib jibqgħu hemm ġo nofs radam il-qedem. Fis-sirda Novembrina, xħin jibda jbexbex, jibda ċ-ċenċil tat-tkissir tal-megaliti biex titgħatta d-dura tal-kantun tal-franka riċiklat b’qoxra ta’ ġebel selvaġġ. L-imnasab fuq il-wita bejn Ħaġar Qim u l-Imnajdra wkoll imtellgħin bi knaten tal-franka tal-Qrendi u l-Imqabba, u miksijin b’qoxra tal-qawwi maqtugħa mis-saffi tal-Magħlaq bħallikieku n-nassaba komplew it-tradizzjoni tal-bini megalitiku bil-qawwi fuq barra u l-elementi interni tal-franka. Fl-imnasab tal-għelieqi tad-Debdieba jibda l-ikkurdar: xbieki mifruxa, molol mal-kalamenti, xbieki miftuħa fuq in-naħa tal-ħaxja, il-lasti mwaħħlin mar-rażżi, il-qfiel u ċ-ċfuf maqfula. Id-dikojs tal-gamiem lesti f’posthom u l-gabjetti mqiegħda. Il-lanez tal-ġogi marbutin fejn is-siġġu fid-dura. Il-gamiema bil-kappun imxekkla u marbuta fuq is-seffut. Id-Debdieba ġebbieda, kien qalli l-Mija waqt li kien qed iqalleb fil-kantuniera tiegħu f’Bur Mgħeż ħdejn il-kaxxi tan-naħal, ifittex biċċa qasba. Il-Mija jiddiletta bis-sfafar, u għalkemm qatt ma qalli hu, smajt li kien jinqala’ sew, tant li l-Imqabba jgħidu li kellu esebizzjoni tas-sfafar l-Amerka. Qalli li hemm ħafna tipi ta’ sfafar: is-suffara tat-tgeġgiġ, għall-ġojjini, qisha buttuna tar-ram li titfagħha bejn snienek ta’ quddiem u tonfoħ fiha; iz-zekzieka tar-ram u lakstu, tiġbed il-pluvieri bil-ħoss li joħroġ minnha meta tagħfasha u titlaqha. Imma l-Mija kien jedha jagħmel is-sfafar tal-pluvieri mill-qasab tal-bambù. Omm Shaun qaltli li missierha kellu suffara jgħidulha l-“badabut” u missieru qalli li l-Mija kien ilu jfittex mod kif jagħmel suffara aqwa minn kull suffara oħra: ipprova minn kollox, anki lasti tal-biljard u lasti tal-ixkupi. Għamel żmien twil jonsob bis-suffara tal-ġebla tal-franka. Imma fl-aħħar, l-aħjar suffara li għamel għall-pluvieri kienet magħmula mill-għadam ta’ annimal li sab ġo barriera. Il-Mija kien qalli li ta’ tifel kien diġà jaf ibarqam u jparpar bħall-ħamiem u l-gamiem. Qalli kif kienu jaqsmu minn Bur Mgħeż għad-Debdieba, minn fejn il-kappella ta’ Santa Marija fejn illum hemm ir-runway, biex jaslu fuq il-mansab. Meta ġejt biex nasal hemm jien, kelli ndur bil-pass minn Tas-Sejba għal Ta’ Kandja u mbagħad fuq il-lemin biex nimxi tul it-Triq ta’ Ħal Farruġ. Ħarist ’l isfel ġol-barrieri mimlijin bil-ħamrija u siġar miżgħuda bil-larinġ, u minn ġol-ħofra tal-Ħabel ta’ San Pawl smajt it-tgedwid tal-ħassieba tas-seklu l’għadda, jitħaddtu u jixorbu u jieklu u jimpikaw bl-għerf tagħhom. Hemm kont niltaqa’ ma’ Oliver Friggieri u Joe Grima u Fr Rene, qaltli waħda min-nisa ta’ Triq il-Parroċċa. Bqajt nieżel man-naħa tat-Torri ta’ Wilġa u dort fuq ix-xellug biex nibda nimxi lejn l-għelieqi ta’ fuq il-wied. Żammejt ħarsti fuq ix-xtieli tal-mansab fejn waqaft inħares lejn serbut megaliti li, bħan-Naxxari qablu, iċ-Ċaqnu ċarrat minn laħmet l-art: spettakli ġeoloġiċi b’kull folja daqs żewġ sulari mqiegħda waħda ħdejn l-oħra bħallikieku reġgħu ġew fostna l-ewwel kuntratturi u bennejja fuq il-gżejjer. Ersaqt lejhom u lmaħt warajhom muntanja ġebel tal-franka fuq xulxin. Imxejt sieket lejhom, daħħalt ħarsti ġod-dell tal-għerien ta’ bejniethom, il-frisk ħelu tal-franka li jhennek taħt il-qilla tax-xemx. Il-kobor tal-ġebel isaħħrek meta tkun taħtu u tmissu, tiżnu b’għajnejk, u fi mnifsejk tħalli tidħol l-umdità tal-ħamrija u l-għeruq tax-xtieli mqaċċtin u għadhom imwaħħlin miegħu, bħal dras il-art maqlugħin friski minn ġol-ħanek. Dak li għandna, kien qalli Frans, franka! Taħt saqajja, fuq ix-xeqliba tal-art li tibda tixħtek ’l isfel lejn il-ġebel kbir irrumblat fil-qiegħ tal-wied, rajt qtugħ rettangolari fil-wiċċ tal-blat, bħal oqbra dojoq tat-trabi li bħalhom kont rajt waqt li kont qed infittex l-oqbra fuq ix-xagħri ta’ Santa Margerita ma’ Russell u Aiden. Aiden kien qalli li forsi n-nies ta’ żmien il-bronż kienu jagħmlu x-xtieli tal-għeneb fihom, jew forsi jaħslu l-ġlud tal-annimali wara li jbiċċruhom u jqaxxruhom, u jħallu d-dmija jċarċru fil-kanali dojoq u baxxi li hemm ħdejhom iserrpu ’l isfel. Kmamar abbandunati bil-barumbari meqrudin, passaġġi ta’ siment mixħut u mwitti dan l-aħħar, xatba wara l-oħra magħluqin, bibien f’nofs imkien imsakkrin: id-dawra tal-mansab konfoffa biex jew jobżqok ’il barra, jew jaqflek ġo nofsu. Tikka ħamra tiskariġġa: xi sponsun! Smajt leħen il-Mija: il-ġarġir isfar ta’ taħt saqajk jagħmel għalih il-ġojjin. It-tillier u x-xarbekk, dawk għall-ekri. L-għobbejra għal tal-għana. Poġġa fit-tarf tal-wita jħares ’l isfel, radam ta’ ġebel imrembel mal-għargħar tal-ilma li eluf ta’ snin ilu niżel minn Ħad-Dingli għall-port tal-Marsa, iħares lejn il-marki ta’ tidwir u rrumblar fl-uċuħ tal-ġnub tal-wied u l-għerien, l-għelieqi u l-imnasab, jonfoħ fis-suffara li kien qed ilesti u qalli: hawn kienu jgħixu d-deffiena ta’ Bur Mgħeż.
- 93 minuta awdjo, 10 568 kelma
- Mejju 2024
Bur Mgħeż #5

Omar N’Shea

5. Id-difna tal-memorji
Is-sit ta’ Bur Mgħeż jisfida l-bijografija arkeoloġika stretta tal-post; huwa proprju l-istatus ontoloġiku tiegħu bħala rovina li żamm lill-arkeoloġija milli tapproprjah u għalhekk tillimita l-impenn tiegħu mal-inħawi ta’ madwaru u mal-memorja tal-komunità li tiftakru. L-ambigwità materjali u bijografika tal-post, għalhekk, issalvah mill-politika tal-patrimonju mmexxija mill-kapital li jbiddel is-siti f’parks għat-turiżmu. Kif inhuma llum, il-fdalijiet huma parteċipi kif ukoll aġenti attivi fit-trasformazzjoni u l-użu mill-ġdid tal-ispazju tal-barriera. Dan iqajjem riflessjoni fuq il-memorja u t-telf fi ħdan il-komunità tal-Imqabba. Bl-istratifikazzjoni kumplessa tiegħu, min-Neolitiku sa żminijiet moderni, Bur Mgħeż joffri metafora li forsi tista’ tgħinna nagħmlu sens mill-fdalijiet bħala palimpsesti li fihom insibu narrattivi u tifsiriet multipli, kull saff jiżvela aspetti differenti tal-interazzjoni tal-bniedem mal-ambjent filwaqt li l-perċezzjonijiet differenti tal-materjalità tal-ġebla tal-franka — kemm bħala riżors, kif ukoll bħala simbolu tal-wirt kulturali, jew kodiċi semjotiku ta’ rovina — jenfasizzaw in-natura suġġettiva u effimera ta’ kif nifhmu u nivvalutaw id-dinja materjali. Fl-istess ħin, Bur Mgħeż jisfida wkoll lill-arkeoloġija biex issib metodi li bihom tkun tista’ “taqra” u tifhem siti li għebu għalkollox jew kważi.
- 75 minuta awdjo, 8 192 kelma
- Mejju 2026
dal-ġisem x’użu għandu?

Ayrton Farrugia
ġismi misteru,
li taf tilgħab bih int biss,
sa ma l-persjani jingħalqu,
il-purtieri jintrefgħu u
l-ġenn jaħkem l-imħuħ.

daqqa.
l-ewwel rasi,
imbagħad ġenbi,
wara riġlejja.

oħra. oħra. oħra.

ittini,
tregħedli għadmi kollu b’għekiestek magħluqa
ponnijiet jikluli ġismi mgħerri vjola jkanġi,
priġuniera taħt surtek tibbies kif
tinfed u tgħawwar
ġo fija.

tibki,
id-demgħa oppressa
kif in-nifs f’ħatfa ħatfa jibda jċedi,
u idek merfugħa bħal balal
ħarta ħarta
minn sensi donni nintilef.

nisfa bint oħra maħtufa
mill-milja t’għemilha
biex titgħallem tissodisfa bla ndiema
l-irwoli mwiegħda fiż-żwieġ,
iċ-ċaħda tbaqbaq ta’ qalbek imħaġġra
tħassarni,
tostorni
taħbini
biex treġġa’ lura ħinek
ħalli l-istorja tikteb mill-ġdid.
- Marzu 2026
Distanzi Twal

Jean Paul Borg
L-esklussività tad-dinja tal-baħar fissret solitudni aktar intensa, u aktar kemm ikun fond aktar tintensifika. Il-baħar baxx, il-qiegħ tista’ tmissu b’saqajk speċjalment fil-bidu ta’ xi bajja, jistieden lin-nies, jagħmlu aktar aċċessibbli, kważi kważi anki jekk ma tafx tgħum. Għandu element ta’ frivolità, huwa parti minn bajja, jistieden il-logħob bil-ballun, taf ukoll li tista’ ddawwar denbek xħin trid u ssib ruħek fuq l-art, soda. Saħansitra tista’ tieħu r-ritratti bil-mobile mingħajr ma xxarrbu għax tista’ ma tintelaqx fih. Ix-xemx tibqa’ għaddejja sal-qiegħ, il-baħar jinħass aktar ċar, jibqa’ trasparenti, u fih m’hemmx wisq fejn tistaħba. Lanqas tista’ timmaġina x’hemm taħtek, kollox mikxuf. Ma jħallilekx misteru. Lanqas biża’. Il-baħar fond, imbagħad, jippermetti l-ikħal jintensifika, u jilgħab il-logħba ta’ kuluri differenti bejn saff u ieħor. Iċekknek, u maċ-ċkunija tiżdied il-vulnerabbiltà. Fil-baħar fond, ċkejken, b’malja, goggles u arloġġ, tmur lura għal sens ta’ primittività. Kważi nud, kważi b’xejn. Il-mobile tħallih warajk. Il-kuntatt jinqatagħlek. Titgħaddas fl-ilma, issir parti minnu, issir suġġett għall-elementi, imqar żiffa taffettwak. Il-baħar, daqskemm żaqqu ratba, af xi drabi jrid jimlieha. Imma dal-ħsieb jibdel l-għawm f’logħba ta’ nkejja miegħu, u fl-istess ħin rispett. Meta titgħaddas fih trid iċċedi lilek innifsek għalih. Jekk jinqala’ intopp mhux se ċċempel; ma tistax iġġib taxi jekk tegħja, lanqas tista’ tordna flixkun ilma jekk jaqbdek l-għatx. Jerġa’ kif tkun, orizzontali flok vertikali, kważi ma tista’ ġġorr xejn miegħek. Sa ħwejġek li kont liebes qabel inżilt isiru vulnerabbli. Tħallihom warajk fuq ix-xatt, lil hinn minnek. La tmur lura taf ma ssibhomx. Fil-baħar, inti u hu biss.
- 29 minuta awdjo, 3 745 kelma
- Ottubru 2024
Dwar sens ta’ ħarifa

Kurt Borg
Nazzarda ngħid li l-esej biddilli ħajti u l-mod kif inħares lejha. Ngħid dan bir-riskju li dal-kliem jinstema’ klixè. Infatti, għalija l-esej bħala tip ta’ kitba jitgeżwer f’dan ir-riskju. Ħafna drabi, jien u nikteb l-esej, kien ikun hemm vuċi ġo fija li tgħidli: “Imma min se jimpurtah minn din il-kitba personali? Dawn il-memorji huma sinifikanti għalik biss.” Dan hu riskju reali ħafna. Li nista’ ngħid hu li jkun żball jekk l-esej personali jipprova jħares biss ’il ġewwa jew lura biex bħallikieku jaqbad xi ħaġa pura u verġni. L-esej sabiħ meta jkun kapaċi jfettaħ, iwessa’ u jespandi lil hinn mis-singolarità tal-Jien sabiex qarrej li ma jafekx jista’ jieħu xi ħaġa minnu. U minnek.
- 36 minuta awdjo, 4 119-il kelma
- Awwissu 2024
Es Sidr #1

Omar N’Shea

1. Għasafar tal-passa
Darba, waqt dagħdigħa bħal tas-soltu biex nara x’se nsib fil-cupboard ta’ taħt, bqajt inqalleb iktar fil-qiegħ u kien ħareġ dal-file li għandi f’idi llum minn ġo basket tal-plastik isfar. Kien bejn files oħra ta’ ditta Amerikana taż-żejt u karti tal-ittri ta’ ditta li m’għadnix niftakarha. It-toqol tal-file kien mill-ewwel tani indikazzjoni li l-kontenut tiegħu kien importanti u li kien qed jinħeba. Ftaħtu immedjatament u mal-ewwel daqqa t’għajn indunajt li kien fih skoss ittri li kien kiteb Otman Salem Otman lil ommi. Il-kitba tiegħu tixbah ftit lil tagħha. Kitbilha ħafna. Kitbilha spiss. Kont naf min kien, però kont rajtu darba biss, u kont għadni wisq żgħir biex niftakar iktar minn dik il-memorja fuġġenti u effimera li għandi ta’ raġel sħaba f’żona tal-moħħ distanti immens. Nassoċjah ma’ dar żgħira l-Gżira li xi kultant ngħaddi minn ħdejha u nħokk mal-ħajt biex inħalli mal-ġakketta ftit trab mit-tmermir tal-faċċata, ma’ banju ilma sħun ifuħ, ma’ qmis bajda mgħoddija. Però l-memorja li għandi tiegħu tieqaf hemm. Ġieli nara ismu f’xi ċertifikat maħruġ mill-Insinwa, ġieli jkolli niktbu meta nkun qed nimla xi formola, u m’ilux staqsewni għalih biex joħorġu ċ-ċertifikat tal-mewt t’ommi. Il-bqija, baħħ. Niftakar li dakinhar li sibt il-file, kont qrajt biċċiet minn ittri differenti f’salt, u bdejt ngħaqqad kelma minn hawn u kelma minn hemm, u bnejt storja ġo rasi fi ftit minuti. Fl-immaġinarju tiegħi ta’ tfuliti u żgħożiti, dwar Otman kelli biss storja waħda, li spiss kont nirrakkonta lili nnifsi meta t-tfal l-oħra kienu jistaqsuni min hu missieri. Niftakar ħasda kbira dakinhar li smajt leħnu u rajt kliemu għall-ewwel darba f’dawn l-ittri.
- 12 939 kelma
- Ottubru 2024
Es Sidr #2

Omar N’Shea

2. Ramel u muntanji
Qattajt il-vaganzi tas-sajf tal-1980 kważi kollha d-dar t’ommi tal-Iklin. Il-patt magħha biex noqgħod hemm u nkun nista’ ngħum sa billejl, kien li nagħti daqqa t’id, nieħu ħsieb l-annimali, naħsel il-karozzi u niżbogħ ix-xatba. Il-pixxina kienet id-dinja tiegħi: nifta’ l-ġebel fin-naħa l-fonda u nogħdos għalih, intellaq ma’ min jinżel jgħum, u nara x’qabża se nivvinta: jew gabrijoli minn fuq il-madum jew għal rasi minn fuq il-bejt. Ngħum min-naħa għall-oħra u lura fil-qiegħ u nżomm in-nifs. Nitla’ niekol il-patata maxx, nagħti l-laħam u l-ħut bil-moħbi lill-klieb, u nerġa’ ninżel fl-ilma. Is-sajf tal-1980 ma lbistx flokk wieħed. Għamilt sajf bil-malja, norqod, inqum, ngħum u ninħasel fiha. Kienet malja żgħira, bi strixxi ħomor u blu, u stilel bojod — bandiera tal-Amerka. Fid-dar tal-Iklin tgħallimt naqra, nigdeb, innaddaf l-annimali, nagħżaq, ngħum, nitkellem bl-Ingliż, u nibża’. Speċjalment nibża’. Ta’ tifel kont dejjem nibża’ mid-dlam, u l-Iklin kont noħlom li hemm l-erwieħ għaddejjin purċissjoni minn wara l-bieb tal-ħġieġ tal-kċina u jduru dawra mas-siġra l-kbira tal-berquq, iġorru rashom f’idhom. Qatt m’għedt lil ħadd li kont narahom fil-ħolm, u qabel norqod kont nagħfas l-imħadda fuq wiċċi u meta nkun kważi se nifga ngħid lili nnifsi, aħjar nibża’ milli mmut. Ħabib tiegħi fil-klassi għamel żmien twil jgħidli li jara x-xitan jistennieh ġej mill-iskola fuq it-taraġ li kellhom malli tidħol mill-bieb. Jien, l-erwieħ tiegħi żammejthom għalija. Biss, il-biża’ fi tfuliti xi drabi kien jieħu xejra iktar konkreta. Is-sajf tal-1980, żewġ ħallelin kienu daħlu fuqna f’nofs ta’ lejl waqt li jien kont rieqed ma’ Filumena, omm il-mara t’ommi. Ommi kienu l-Gżira, xogħol. Jien kont rieqed ma’ Filumena, hi fil-kamra tagħha maqfula biċ-ċavetta u jien fil-kamra tiegħi, l-ewwel waħda wara l-bieb ta’ barra, fuq ix-xellug, bit-tieqa tagħti għax-xatba. Qajmuni d-dawl ta’ karozza u l-inbiħ tal-klieb. Għall-ewwel ħsibt li kienu waslu ommi u allura għalaqt għajnejja biex norqod. Imma ftit minuti wara li rajt id-dawl tal-karozza jintefa, bdejt nisma’ ħsejjes u tgedwid mhux tas-soltu. Kienu tnejn. Bdejt nismagħhom jissaraw mal-bieb ta’ barra.
- 13 008 kelmiet
- Mejju 2025
Es Sidr #3

Omar N’Shea

3. Kibli
Moħbija fl-album tan-nanniet kien hemm tliet ritratti oħra li kienu meħuda f’dan iż-żmien ukoll. Minnhom insir naf li fl-aħħar tas-sena marru s-Salini Bay Hotel, jieklu, jixorbu u jiġbdu r-ritratti tax-show li kien hemm il-Pharaoh’s Den, ta’ żeffiena nisa bojod u twal u rqaq jiddandnu b’kostumi mżejna bil-lewlu, l-antaċċoli u r-rix. F’Diċembru kienu marru wkoll il-Buskett Road House. Hemm ritratt wieħed tiegħu u tagħha flimkien: ommi liebsa din il-libsa sewda Marokkina bħal kaftan tal-bellus bil-ħjata kulur id-deheb mal-għonq. Kienet il-libsa li kien xtralha u li kien riedha tilbes biex titrawwem fil-kultura Libjana li kien kitbilha dwarha. Kienet il-libsa mdendla fil-gwardarobba tal-kamra ż-żgħira għand in-nanna. Fl-ittri kien diġà beda jinsinwa biex tiffemminizza ruħha, biex tilbes bħal tfajliet oħra, biex titgħallem tkun fil-kumpanija tan-nisa, biex tagħmel affarijiet li huma eleganti, biex titkellem b’vuċi baxxa u b’ton delikat. U forsi ommi kienet qed tipprova tikkonforma dan iż-żmien? Jew forsi kienet għadha qed tipprova tagħmel sens mill-identità u s-sesswalità tagħha? Naf li fir-ritratti tagħha meta kienet waħedha, ħdejn il-karozzi li kellha, ommi kienet diġà bdiet tibdel id-dehra tagħha f’waħda l-ewwel androġena u mbagħad aktar maskili. Imma forsi ma’ Otman kienet qed tesperimenta? Forsi kien opportunità? Leħħa ta’ kosmopolitaniżmu? Forsi kien xi ħadd li setgħet timraħ miegħu? Forsi riedet wild biex tkun tista’ tidħol fil-loġika ta’ riproduzzjoni normattiva għan-nies omosesswali, u allura wara t-twelid tiegħi setgħet tieħu n-nifs fil-liżbjaniżmu? L-omm liżbjana kienet tnebbaħni li ma nistax nibqa’ ninħeba wara l-omosesswalità tiegħi biex niġġustifika l-fatt li ma rridx tfal. Ħafna qabel wennisni d-diskors dwar il-falsità tal-kontinwità normattiva, għal snin twal ġarrejt toqol kbir u sens ta’ ħtija li kont jien li waqqaft il-linja ta’ niesi b’din id-deċiżjoni. Darba qaltli li kien madwar iż-żmien li ltaqgħet ma’ Otman għat-tieni darba li l-omosesswalità kienet għadha kif daħlet, jew forsi aħjar ħarġet, fid-diskors pubbliku, li hi stess bdiet tqis b’serjetà possibbiltajiet ġodda ta’ kif setgħet tifhem lilha nnifisha.
- 13 164 kelma
- Ġunju 2025
Es Sidr #4

Omar N’Shea

4. Nafta
Nibda nqalleb fl-album tat-ritratti tat-tieġ tagħhom, album abjad ikkuttunat b’nagħla fuq in-naħa tax-xellug u żigarella roża marbuta ċoff ħdejn il-kliem “Our Wedding” miktub bil-magħqud kulur il-fidda. Kien ikkurdat sew però ommi kienet ħallietu għand in-nanniet u qatt ma reġgħet ħarset lejh. Kien dejjem jiġri fid-dar minn kexxun għall-ieħor u jien spiss kont niftħu biex inħares sew lejn Otman u nqalla’ lili nnifsi niffissa fuq xagħru mġiegħed u ppettnat la ġenba. Fir-ritratti tat-tieġ, il-ġilda tiegħu tidher iktar skura milli tidher f’ritratti oħra. Fihom jidher imdejjaq, mixrub, imdawwar b’salt nies li jistkerrah. Jidher skomdu, qisu ’qas jaf iġib ruħu sew magħhom. Għajnejh qatt ma jħarsu direttament lejn ħadd. Xi ħaġa fil-mod ta’ kif iżomm lilu nnifsu turi li għalkemm mill-istess klassi soċjali tagħha, hemm differenzi li huma viżibbli, u ma jimmappjawx sew fuq xulxin. Mir-ritratti tat-tieġ jidher ċar li l-familja tagħha storbjuża, ferrieħa. Mill-ittri li bagħtilha hu, il-familja tiegħu tinstema’ mistħija u tal-ġabra. It-tieġ kien hemm il-qraba kollha: il-kuġini t’ommi ħelwin u jidher ċar li klassi aħjar minn tagħna għax zijitha Karmena kienet iżżewġet tat-tajjeb u saret pulita. Salvina wkoll kienet hemm, xagħarha qagħqa, geddumha boċċa, għonqha mlaħħam u mdendel, tiddandan b’kowt eleganti twil sal-art bil-fer mad-dawra tal-għonq u l-pavri. Tidher xurbana, għajnejha sakranazzi għandhom tleqqija brillanti, u rasha se tixpakka l-aħħar bil-pressjoni għolja u d-daħq tad-disprament. Nerġa’ naħlef miegħi nnifsi li xi darba mmur infittex u nistaqsi sew dwarha. Kien hemm ħuha Salvu, twil, imġissem, sabiħ u nejjieki u martu Mary b’libsa faqgħa bajda u sewda b’qafla tal-bellus iswed marbuta ma’ qaddha taqbad il-moda tas-sebgħinijiet. Kien hemm missierha, Saver, boqni u wieqaf, dahru miġbud lura, gustuż u ruxxan, u oħtha Janey, doċli u bi tbissima fissa ta’ mara raħlija li taf biss l-affett tal-mistħija. Imma tiddomina r-ritratti kollha fl-album kien hemm in-nanna Kelina, xagħarha qasir innukklat għall-okkażjoni bir-rollers il-kbar u liebsa libsa twila sal-art kulur aħmar demmi mżejna b’gamewwa tal-Fabiola fuq sidirha, dik il-mara bil-velu aħmar impittra fil-profil minn Jean Jacques Henner u li kont issibha f’kull dar imdendla mal-ħajt tas-salott jew tal-kuritur, spiss flimkien mat-tifel bil-libsa bluna ta’ Thomas Gainsborough. Għand in-nanna Kelina, apparti l-Fabiola fuq frejm ovali dendula fil-kuritur, kien hemm Miss Murray ta’ Thomas Lawrence fis-salott, u kien hemm żewġ stampi tat-tallaba ta’ Murillo fil-kamra tal-ikel. In-nanna kellha ħabta tixtri l-inkwatri bin-nifs mingħand Toni tal-fajjenza jew mill-Ħamrun, inkwatri li, meta jien bdejt insir konxju tal-klassi baxxa li niġi minnha, kienu jġegħluni nistħi meta jiġu għandna sħabi. Kont nixtieq li minflok dan l-imbarazz tal-ħabba gozz kellna pitturi taż-żejt mal-ħitan tad-dar u mhux tfal Vittorjani stampati fuq biċċa njama li l-puliti kienu jistkerrhu. Fid-djar ta’ sħabi tal-iskola kien hemm pitturi ta’ avukati u tobba biż-żejt fuq tila, Preti u Favray, porċellana ta’ Delia, pasturi ta’ Napli; id-dar aħna kellna pasturi naïve tal-Bambin, ċeramika tar-riklami, u inkwatri kitsch. Imma kif turi sew Celeste Olalquiaga, dawn l-inkwatri u l-istampi joffru lill-klassijiet baxxi forma ta’ sostenn emozzjonali, mod kif id-dar tista’ ssir spazju sabiħ, post ta’ memorja u aspirazzjoni soċjali. Għal nannti u niesha, dawn l-oġġetti li ħafna jqisuhom bħala fallimenti estetiċi kienu frammenti ta’ maġija mitlufa, portali lejn dinjiet immaġinati fejn id-dinjità u l-eleganza huma aċċessibbli. Fis-sentiment iffriżat tagħhom, iżommu għaddej dak kollu li s-suq tal-arti ma jafx ikejjel: l-imħabba u l-qima lejn il-poetika tal-ħajja ta’ kuljum. Illum ninħasad xħin inħares sew lejn ir-ritratti tat-tieġ u nara lil nannti bil-Fabiola: Santa Fabiola, wara kollox, hija l-qaddisa patruna taż-żwiġijiet diffiċli, tan-nies divorzjati, tal-vittmi tal-abbuż u tal-adulteri. Ċert li nannti libset il-Fabiola għat-tieġ t’ommi għax kienet gamewwa mżewqa u mdawra b’ħajta deheb filugranu, u mhux għax kellha xi premonizzjoni fuq iż-żwieġ ta’ bintha. Tant inqas għax kellha xi idea, vaga kemm setgħet kienet vaga, li l-mara fil-gamewwa kienet qaddisa jew li x-xbieha tagħha kellha xi tifsira. Imma forsi l-Fabiola fuq sider nannti hija xhieda li s-simboliżmu jaħdem ferm aħjar meta jitħalla waħdu, imbiegħed mill-indħil u l-aġenzija tal-bniedem.
- 14 903 kelmiet
- Settembru 2025
Es Sidr #5

Omar N’Shea

5. Taġura
Meta naqra dawn l-ittri, inħoss bħal għadma ġdida tisponta fi griżmejja u żżommli n-nifs waqt li subgħajja ta’ jdejja jitremblu u jitgħaqqdu u xħin niġi biex inniżżilhom fuq it-tastiera u nikteb, jaqgħu fuq l-ittri ħżiena u nibda nħarbex kliem insensat. Ninħasad u ninfexx inwaħħal fil-laqx ġenetiku li tefagħli ġo fija Otman meta niftakar kemm jien stess, qabel qrajt dawn l-ittri, ħarist lejn niesi u stkerrahthom, kemm diġà minn età żgħira kien idejjaqni t-tmeċliq tal-ikel meta nkunu mal-mejda tal-kċina tan-nanniet, kemm kont nitqażżeż ħafna mill-ikel li kienu jieklu huma, kemm kont nitqalla’ — speċjalment meta kienu jiġu quddiem għajnejja l-imsaren mixħutin mal-art fuq il-paġni ta’ L-Orizzont mifruxin fuq il-madum tal-kċina meta n-nanniet kienu jħanxru l-fniek, iqaxxruhom u jnaddfuhom, kemm l-għajjat ta’ nannti kien iġegħelni nistħi kull darba li noħroġ u nimmaġina li l-ġirien kienu semgħu xi ġlieda mimlija dagħa u tgħajjir, kull darba li ziti kienet ittiha dagħdigħa kerha u tintefa’ tifqa’ rasha bid-daqqiet ta’ ponn, tigdem idha, issabbat mal-għamara u taqla’ l-ħwejjeġ tiegħi kollha minn ġol-kxaxen u tixħithom mal-art jekk nazzarda biss immur noħroġ flokk jew qalziet ta’ taħt biex nilbsu wara li tkun twiet l-indaf.
- 15 939 kelma
- Ottubru 2025
- Fruntieri/Paċi
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt?

Karl Schembri

Introduzzjoni
L-immaġni tar-raġel bir-rota baqgħet f’moħħi għal snin twal mindu pproċessajtha u kienet ippubblikata. Meta faqqgħet il-gwerra fuq l-Ukrajna, reġgħet feġġet lura f’moħħi b’iżjed qawwa. X’sar minnu dal-proxxmu bla isem? Fejn mar bir-rota, dat-teżor żgħir imħolli lilu f’nofs dil-ħerba? U kienet proprju din l-immaġni f’moħħi meta ktibt “Fejn ħallejtha r-rota meta ħrabt?” X’sar minnu dar-raġel, u hemm xi ħadd li jimpurtah? Il-ġenerożità lejn ir-refuġjati Ukreni filwaqt li l-Ewropa tkompli tibni l-ħitan tal-fortizza kontra kulħadd, tfakkarna fil-barbariżmu tal-mexxejja tagħna. B’din il-poeżija, u l-oħrajn kollha miġbura hawn, ridt infakkar lill-mexxejja tagħna f’dan ir-raġel anonimu miexi bir-rota, li jista’ jmut bħala konsegwenza tad-deċiżjonijiet tagħhom.
- 5 minuti awdjo, 461 kelma
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #1

Karl Schembri

1. Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt?
Ħallejt kollox warajk
ġarrejt gverta, ftit ħrieqi, lil bintek,
qsamt ix-xmara taħt il-pont imġarraf
imxejt fix-xita u fin-nixfa,
fuq art lesta tibilgħek,
fuq ibħra kulur id-dlam
’il bogħod minn darek,
’il bogħod minn fejn ħallejt kollox warajk:
iċ-ċertifikat tal-gradwazzjoni fl-arti mill-istitut tekniku
ir-ritratti kollha tal-familja — inkluż tiegħek ta’ ħames snin liebes ġlekk blu,
ir-rota ta’ meta kont tifel u li żammejtha biex tagħtiha ’l uliedek, xi darba,
il-kollezzjoni tal-bolli,
l-ittri ta’ mħabba li kitbitlek l-ewwel tfajla, moħbija f’kaxxa taż-żraben,
bagalja li siefret miegħek u ma’ missierek meta ma kellekx taħrab.
Fejn ħallejtha l-bagalja?
Fejnu l-bieb tad-dar li sakkart?
Ħriġt minn xi sqaq tal-belt il-qadima ta’ Mosul?
Jew ħadt il-baħar mix-xatt ta’ Ħodejda?
Jew forsi għaddejt taħt il-baraxx żibel mitfugħ fi triqtek mill-aljeni fix-Xejħ Ġerraħ?
Qsamtx mill-mini taħt l-art ta’ Gaża jwassluk f’ħalq il-faragħun Eġizzjan?
Jew forsi kont iżjed qribna? Bħalna?
X’kulur huma għajnejn bintek?
Dan l-aħħar ġew ċorma minn Kjiv.
Dawk jieħdu prijorità, dawk iżjed bħalna.
Dawk jeħtieġ jidħlu,
erħilha li sal-bieraħ konna ndaħħlu biss in-nisa jaħdmu fil-klabbs esklussivi tat-traffikanti bil-ġlekk.
Erħilha li sa dalgħodu għadna qed nippruvaw nisolħuhom fil-kwarantina waqt li nbigħu l-passaporti lill-biċċiera bi skieken isserrati tad-deheb.
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #2

Karl Schembri

2. Ħafsa
Għedt lili nnifsi:
“Le, Ħafsa, int mhix sejra ssir refuġjata,
int sejra fuq ġita,
vaganza — ara ħu l-make-up
u l-malja,
itfa’ xugaman ukoll
u l-krema tax-xemx
u l-kappell tat-tiben
u l-ktieb li għadek kif bdejt taqra.”

Tlaqt minħabba t-tifla.
Bħal missieri, ma ridtx inħalli darna taqa’ f’idejn l-irġiel armati
li qed jieħdu kollox.
Sptarijiet, djar, ħwienet, imħażen tal-ikel.
Ħamsin tarbija f’orfanotrofju ntqal li mietu bil-ġuħ
u min-nuqqas ta’ mediċini, elettriku, ilma.
Ħamsin tarbija f’orfanotrofju.
Ma fadalx tobba.
Ma fadalx ilma.
Ma fadalx elettriku.
Ma fadalx ħajja.
Ma fadalx tfal ifittxu l-ġrieden.
Ma fadalx ġrieden
f’Khartoum
f’belti.

Għedt lili nnifsi:
“Ħafsa, xi trid tipproteġi hawn f’darek,
meta l-belt inbelgħet u t-toroq qed jgħosfru
ta’ kuljum?
Xi trid tipproteġi mill-ħatfa
ta’ dawn iż-żewġ ġenerali,
ulied ir-regħba
li ddeċidew li pajjiżek sar tagħhom
u li dak li mhux tagħhom
se jinħaraq fil-fjammi —
il-kampijiet,
in-nisa tqal u l-morda,
dak li jifdal mill-istupri,
dak li jifdal mill-iġsma mhux għalkollox maħruqa,
dak li jifdal mill-bagalji
tqal wisq biex jinġarru,
dak li jifdal mill-ħwejjeġ mitluqa fit-triq,
dak li jifdal wara li ruħ il-belt
toħroġ biex minflokha
jidħol is-sid il-ġdid,
is-sid b’żewġt irjus
li tefagħna kollha ’l barra.”
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #3

Karl Schembri

3. Ażiż
Ara fejn spiċċajna, ejja ara
b’għajnejk. Ħrabna mill-ħmar il-lejl
tal-Kalifat l-iswed
u ara ftit hawnhekk,
ara fejn spiċċajna,
it-trab, ix-xemx, il-ħara,
hawn trabi għadhom qed jerdgħu,
hawn xjuħ ma jistgħux jimxu,
hawn nisa se jwelldu
u tfal jiġru
se jimirdu.
Kollha se jimirdu.
Fejn tefgħuna?
Mhux pajjiżna dan?
Kif dejjem hekk magħna?

Ħalluna mmorru lura djarna
la taqtgħu ras il-Kalifat
li kiber taħt il-patroċinju tagħkom,
id-dollari,
iż-żejt,
l-armi tal-qerda tal-mases,
il-gideb u l-bombi.
X’naħtu aħna l-bdiewa ta’ Falluġa
u ħutna ta’ Mosul
sħabna tal-Qajjara
u ta’ Ħammam Al Alil
li fuqna kollha
niżlet dil-purtiera s-sewda
b’isem Alla u r-Rasul
b’isem kull min biegħna u ħadimna
dawk tal-ġlekk u dawk tas-skieken
dawk tad-dollari u dawk tad-deheb misruq?
U ara fejn tefgħuna
u ara llejla fejn se norqdu
u għidli inti,
meta se jintemm dal-ħmar il-lejl?
- 3 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #4

Karl Schembri

4. Rula
Ir-ritratt li qassmu tiegħi
ħaduli missieri fl-aħħar birthday
biċ-ċoff pjuttost goff
fuq xagħri miġbur taħt il-bend
u l-ġakketta roża.
Mhuwiex ir-ritratt favorit,
biex inkun għedtilkom kollox,
ma nafx għaliex missieri għandu tant bokka bih.
Anki fuq il-mobile tefgħu, fil-home screen,
ta’ xejn għedtlu li għandna ritratti aħjar.
U mbagħad kellu dak il-video
tiegħi niżfen quddiem it-televixin
waqt li naraw Arabs Got Talent
bit-tieqa miftuħa u l-qattus imgerrex fir-rokna
mill-għajjat u d-daħq u l-ferħ
u missieri u ommi jidħqu
u l-kuġini kollha ikbar minni
jinġabru madwari u jċapċpu
“kompli, Rula, kompli”
u jien nidħaq magħhom
niżfen u naqbeż
u issa ftit Dabka
sakemm isir il-ħin għall-irqad
u l-kuġini jaqsmu t-triq
Triq Al Waħda
taħt id-dawl isfar tal-bozoz f’lejl imdawwal, maħnuqa mill-generators f’lejl mudlam
u mmorru kollha norqdu.
Anki dak il-video qassam,
erħilha li liebsa ta’ ġewwa,
kif mort norqod l-aħħar lejl.

Kont nippreferi kieku qassmu r-ritratt tiegħi
ma’ Yara, Ħala u Mira
qed naqsam il-kejk
nidħqu
insejt għaliex
imma qed nidħqu
u Mira għandha tikka ġelu fuq imneħirha
li ċappastilha jien.
Imma Yara, Ħala u Mira
tawhom ir-ritratti tagħhom
waħedhom
Yara ħelwa ħafna bin-nuċċali u l-uniformi tal-iskola
imma kien ikun isbaħ ir-ritratt tagħna f’daqqa
tal-aħħar birthday
meta dħaqna ħafna.

Kont qed noħlom meta waqgħet dalma
kont qed noħlom dak il-ħolm li qalulna npinġu dwaru
dak il-ħolm li jġegħelni negħreq fis-sodda
dak il-ħolm li jġib l-imħadda għasra
u xagħri u rasi u kollni kemm jien
bejn sħana taħraq u kesħa xxoqq l-għadam
bejn negħreq u nirtogħod
bejn mewt u ħajja
bejn dlam u aktar dlam
ġiet dalma ikbar
u storbju li ma jinstemax
silenzju li jtarrax.

U naf li hekk intemm il-ħmar il-lejl
u issa m’hemmx iżjed għalfejn
inpinġi
il-mostri bi snien kbar jonfħu n-nar
is-swaba’ u s-saqajn żgħar
imxerrdin
maġenb ballun tal-futbol ħdejn il-baħar,
l-ajruplani jniffdu l-bjut,
bastimenti jisparaw lejn ix-xatt
kostellazzjoni ta’ fosfru nieżel fuqna.

U naf ukoll
li d-dlam mhux dejjem ibeżżagħni,
mhux dejjem se nibki fid-dlam,
ara, ma, m’iniex nibki,
ara kemm jien brava,
illum m’jien inħoss xejn.
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #5

Karl Schembri

5. Maħmud
Ma rridx ingerger,
iz-ziju jieħu ħsiebi qisni kont ibnu
u hawn m’hawnx ġlied,
nixtieq li kont aħjar
imma ma rridx neqred,
hawnhekk aħjar,
hawnhekk m’hawnx inkwiet,
imma għajjien
negħja malajr
nixtieq li kont aħjar
hawn kollox aħjar.

L-isptar, hemm inqatta’ ħafna minn ħini.
L-isptar — lura d-dar
ma kienx mill-agħar,
kellu d-demm u l-labar u s-sodod,
il-madum abjad u l-ħadid bis-sadid,
kienu jafuni u kont nafhom
l-infermiera, it-tobba, l-ispeċjalista,
dak li jiftaħ il-bieb,
dak li jtini l-larinġ magħsur tal-pakkett,
dik li tħossli l-polz u tfittixli l-vina
dejjem tfettet f’idi
waqt li b’idi l-oħra ħielsa nżomm il-ktieb tal-iskola
jew il-pakkett tal-larinġ il-magħsur
jew iċ-ċikkulata li tħallili ommi kull darba li niġi l-isptar
fil-but tal-ġakketta
u meta ninsieha ddub,
u għalhekk dejjem noħroġha l-ewwel ħaġa
malli dik li tħossli l-polz u tfittixli l-vina
tiġi tfettet f’idi.

Ma rridx ingerger,
hawn ħadd ma jiġi jfittxek
jara intix taħrab mil-lieva,
hawn ħadd ma joqtlok ta’ xejn,
hawn kollox aħjar.

L-affarijiet inbidlu bil-mod.
L-ewwel il-qtugħ tad-dawl
minn tliet sigħat, sa sitta, sa tnax
sa qtugħ totali.
Il-generator dejjem iżid il-krib
jitħarħar bħalna l-morda
sakemm imut ukoll.
Imbagħad l-ilma,
l-infermiera spiċċaw jaħslu jdejhom f’barmil,
imbagħad id-demm
spiċċa wkoll,
dawk il-martri kollha jnixxu d-demm fit-toroq
spiċċajt nieħdu dirett minn missieri
u minn zijuwi Khaled
u mill-kuġin Abbas
trasfużjoni diretta
sakemm il-bombi qerdu l-isptar
u l-oħrajn kollha ta’ madwarna
u ma fadal imkien ieħor fejn stajt inkompli ngħix.

Ġejt waħdi hawn għand iz-ziju,
qsamt ix-xmara u ħallejt kollox warajja
u minn dakinhar kuljum ngħid
li hawn kollox aħjar,
imma issa qed negħja
u naħseb għandek id-dettalji kollha
u l-ittra tat-tabib
u ħadtu r-ritratt
ma nixtieqx nitlaq minn hawn.
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #6

Karl Schembri

6. Ibraħim
Sitt ikmamar kellna hawn,
kont ngħix m’ibni
hemmhekk fejn konna ninħaslu,
hemm kien hemm il-fniek,
hawn kont inżomm in-nagħaġ.
Ġew bil-ġarrafa
qalulna din art tal-gvern
ma tistax tgħix hawn.
Kif trid tgħix hawn?
Mhux artna din?

Ġejna hawn meta keċċewna
min-naħa l-oħra,
hemmhekk kellna l-bjar u l-għerien
u l-ilqugħ fis-sajf u fix-xitwa
u konna ngħixu tajjeb.
Ġejna hawn meta keċċewna,
la kien hawn ilma
la fejn tistkenn,
imma ġejna
fejn trid tmur?
U bdejna,
ħaffirna l-bjar
u bnejna
u żrajna s-siġar
u stajna ngħixu
nixorbu mill-bjar.

Imbagħad ġew hawn,
qallbulna d-dar,
kull lejl ma tafx x’ġejjin ifittxu,
iqallbu l-kamra t’ibni,
iqallbu tiegħi,
ifittxu qalb il-fniek,
ineżżgħuni fix-xita,
jarmu l-ħwejjeġ u l-lożor fit-tajn
f’nofs ta’ lejl
biex ifittxu.

Imbagħad reġgħu ġew hawn
bil-gafef u bl-armi
u bl-ittri u bl-ordni
ġarrfulna d-dar,
ma ġara xejn,
bqajna hawn,
il-bhejjem kellhom l-ilma
u aħna norqdu magħhom.

Imbagħad reġgħu ġew hawn
xahar wara
jkissru l-bjar
fuq ordni li ngħatat.
U kissru l-bjar.

Għedtilhom: “Il-bir jixrob minnu t-tajr
u jixrob minnu l-kelb
u n-naħal,
kull ħaġa ħajja tixrob minn dal-bir,
għaliex trid tkissru?”

Qaluli: “Din l-ordni.
Se nkissru l-bjar u l-art maġenbhom
u kull filata li tellajtu.
Ma tistax tgħix hawn.”

Anki l-ħamiem u l-fniek
għaddew minn fuqhom
bil-gafef u l-ġarrafa,
ta’ xejn għedtilhom
ħaram għalikom
tgħaffġuhom hekk ħajjin.

Anki l-ħamiem u l-fniek
li kienu jixorbu minn dal-bir
għaddew minn fuqhom.

“Hawnhekk ma tistax tgħix,”
qaluli.

Bħal donnu nsew
li lanqas huma
ma jistgħu jgħixu
fejn hemm l-iħirsa jterrqu għarwenin fix-xita,
fejn siġar qodma mqaċċta għadhom jitniffsu taħt it-trab,
fejn krib il-ħlejjaq mgħaffġa jwerżaq f’nofs ta’ lejl kuljum
u fejn il-bjar imkissra saru jġorru fihom demm ibaqbaq.
Issa taraw.
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt? #7

Karl Schembri

7. Aħmed
M’intix tara li għandi x’nagħmel?
U biex tgħaxxaqha qbadtni bil-pinzell fiż-żebgħa,
arah iqattar,
hawn ma ġejtx inparla,
għandi xorti nagħmel dinar minn dawn it-toroq,
issa hawn nipprova nlaqqat,
dil-karretta ħaqqha passata żebgħa
b’dal-aħmar jgħajjat anki x-xiħ jarani
min-naħa l-oħra tal-kamp
fejn imur ixejjex.

Hawn mhux tat-tfal
la se toqgħod tistaqsini.
Tilgħab fit-trab
imma anki dan it-trab mhux bħal ta’ darna,
qisu anki x-xemx tinjorah u tħallih bla kulur
u meta timxi fih
il-passi tqal
iħallu marki fondi,
ma tistax tiġri
imma trid tiġri,
m’għandekx fejn tiġri
imma trid tiġri
u allura tiġri
u taħbat fix-xibka timmarka fejn jibda u jispiċċa dal-kamp,
u taħbat fix-xiħ hu u sejjer ixejjex in-naħa l-oħra tal-kamp,
u taħbat fl-erwieħ imkeffnin,
u taħbat fit-trejqiet bla ħin,
u taħbat u taħbat
u tibqa’ fejn int.

U xbajt insaqsi ’l ommi,
meta se mmorru lura?
Ma jidhirx li se mmorru lura,
mhux fil-qrib.
Ma jidhirx li se mmur lura fl-għelieqi tan-nannu
naqtgħu l-frott li jitmagħna u niġbru ż-żebbuġ,
ma jidhirx li se nara lil sħabi tal-futbol
f’nofs ta’ triq li ma jgħaddi minnha ħadd
bejn l-għelieqi u t-tajn u l-ħamrija
ta’ Dara’a.

Issa dil-karretta saret ħabibti,
ittini x-xogħol fost nies jitkarrbu,
familji li bħal tagħna telqu kollox,
ħallew warajhom il-mutur, it-trakk, il-vann,
il-karrettun u ż-żiemel
u issa tifel bħali bil-karretta
iġorrilhom dak li għandhom bżonn iġorru —
it-tank tal-gass,
it-tank tal-ilma,
it-tank tal-ħara,
li trid, inġorru,
għidli fejn trid niltaqgħu ngħabbi,
għidli fejn trid inħallihulek ħabibi,
jien Aħmed bil-karretta l-ħamra,
tarani sew mill-bogħod.

Ħa nħallik,
għandi x’nagħmel,
diġa għedtlek
dan mhux ħin,
mhux se mmur lura d-dar bla dinar,
m’intix tara li għandi x’nagħmel?
- 4 minuti awdjo,
- Diċembru 2023
Flaming Fag

Matteo Pullicino
int sabiħ
le / żommh’għalik / jekk troddhieli ma nemmnekx
meta ngħidlek hekk mhix l-intenzjoni tiegħi / li nagħmel minnek katavru
kemm-il poeżija xaqqaqna / bl-iskuża tal-għerf / biex kemm ninsewhom / dawk il-ħaġiet mejta / u nġorruhom lura d-dar fuq daharna / mingħajr ’qas kas?
hekk tgħallimt f’dawk il-mortwarji skolastiċi: / is-sabiħ jitlob li jiġi mifhum / il-fehim jitlob is-sagrifiċċju tas-sabiħ
- 5 minuti awdjo,
- April 2025
Frammenti

Leslie Vassallo
Fl-aħħar mill-aħħar
li jifdal:
Ħarsa ddur kantuniera,
jew tiżgiċċa
waqt li tinqabad.

Naqriet.

*

Fl-aħħar mill-aħħar
li jifdal:
Frammenti.
Biċċiet misjubin
wara żmien twil,
minn kullimkien.
Frak ta’ ġrajja:
Ħajriet, tamiet, imħabbiet:
Ħarsa, mixja, tifkira;
Kelma, nofs kelma, sikta:
Tbissima, firda, għajbien.

Frammenti xi darba jinġabru
f’kaxxetta ħajja.

*

Frammenti:
Insib farka oħra
minnek:
(Tbissima).

Xi darba nsibu biċċa oħra.
Jew, xi darba, konna sħaħ.
- Awwissu 2026
f’awwissu tixref xemx stranġiera

Ayrton Farrugia
mad-dalma tal-widien ninżlu max-xifer nistkennu,
inkejjuża x-xemx t’awwissu tixxennaq u
titbewwes mal-irjieħ kajmana u mitluqa,
leblieba kontinwa li titħeġġeġ mill-kisra ħadranija t’għajnejk
u l-mistħija li taf tagħraf tistrieħ stenduta
fil-fond ta’ driegħek magħqud benniena.

f’għamliet dehbija tal-qamar nilmaħ xbihatek;
induqu ċ-ċafċif mielaħ iqattar fuq truf ilsienna
mitlufa f’estasi b e r r i e n a ta’ qlub minsija mill-kuraġġ.
ħallihom jixirfu l-għerejjex imgerrxa, jintilfu
a-r-m-o-n-i-j-a a-l-l-e-g-r-u-ż-a jitbewġu taħt il-jiem
bikrija ta’ ħarifa fejn ix-xemx taqa’ zoptu u
biex il-lejl ifittex idallam. Iżda l-ebda ħjiel
telepatiku mhu kapaċi jfeġġ rebbieħ kontra l-ħeġġa
estranea li titgħannaq mal-ġejjieni
kif il-kenn ta’ fommok ma jfittex li jostor qatt.

mad-dalma tal-widien ninżlu max-xifer nistkennu,
inkejjuża x-xemx t’awwissu tixxennaq u
titbewwes mal-irjieħ kajmana u mitluqa,
leblieba kontinwa li titħeġġeġ mill-kisra ħadranija t’għajnejk
u l-mistħija li taf tagħraf tistrieħ stenduta
fil-fond ta’ driegħek magħqud benniena.

f’għamliet dehbija tal-qamar nilmaħ xbihatek;
induqu ċ-ċafċif mielaħ iqattar fuq truf ilsienna
mitlufa f’estasi b e r r i e n a ta’ qlub minsija mill-kuraġġ.
ħallihom jixirfu l-għerejjex imgerrxa, jintilfu
a-r-m-o-n-i-j-a a-l-l-e-g-r-u-ż-a jitbewġu taħt il-jiem
bikrija ta’ ħarifa fejn ix-xemx taqa’ zoptu u
biex il-lejl ifittex idallam. Iżda l-ebda ħjiel
telepatiku mhu kapaċi jfeġġ rebbieħ kontra l-ħeġġa
estranea li titgħannaq mal-ġejjieni
kif il-kenn ta’ fommok ma jfittex li jostor qatt.
- Mejju 2024
ġenealoġija ta’ bankina

fatima a.m.
faċċata tpoġġi parrukkiera min-Niġerja li tfaqqa’ ċ-chewing gum f’widnejk ma’ kull malju li twaħħallek ma’ rasek. imma hi u sħabha jippranzaw f’nofs il-ħanut meta jkun sar il-ħin tal-ikla ta’ waranofsinhar, allura ma jimpurtax għax dejjem joffrulek ftit u meta tispjegalhom li ma tikolx laħam taqsmilhom qalbhom. ħasbuk cool u interessanti għax bejn sewda u bejn bajda, b’aċċent stramb li kważi tat-turist l-abjad, imma ismek Musulman u forsi qisek xi tip ta’ Afrikana imma anka int sirt vittma tal-Ewropa. ixgħel l-istazzjon li jdoqq l-Afrobeats. meta tqum biex tfarfar ġismek u testendi x-xewka ta’ dahrek, forsi tagħti l-ħajja bejn rukkell u ieħor, ikollok aptit tiżfen. imma ma tazzardax. anka int vittma tal-Ewropa. minn hawn tisma’ l-fdalijiet tal-karaoke tal-bar Ingliż, l-ikbar wieħed f’dik it-triq, imġenġel u ħerqan, imdeffes bejn bar Irlandiż, ħanut tal-ikel Maċedonjan u ieħor Niġerjan mal-kantuniera, li faċċata tiegħu ssib kafetterija Taljana. hawnhekk il-bankina ma tiqafx bil-mod li tistennieha tieqaf, lanqas. jekk tgħaddi minn hemm qabel l-għaxra ta’ filgħodu, taf issib ir-rimi tal-istonku ta’ xi bravu li ħaseb li jiflaħ il-lejl ta’ qabel, jew biċċa pizza mirwija, envelopp t’ikla li ma seħħitx. fil-vini ta’ din il-belt ma ssibx għasafar iduru man-niċeċ u s-saqajn ta’ dawk mixjin fit-triq, mhux bħall-Belt jew Tas-Sliema, allura jibqgħu jinġemgħu l-fdalijiet tal-ikel minsi. jistenna lil taż-żibel. mhux għax post maħmuġ u mitluq, imma għax għandu l-ħajja, ħajja urbana li ma tantx hemm kliem għaliha, sakemm ma ssirx tafha b’mod intimu.
- 8 minuti awdjo, 703 kelmiet
- Ġunju 2026
Il-Ġenna Ma Tridx Irġiel Bħal Tagħkom

Romeo Roxman Gatt
Magna ta’ tifel qaddis
ġwienaħ tal-kromju
ħaddejn roża.

Tifel ħelu, snien jaqtgħu.
Tifel ħelu ma jaħraqx.

L-aktar ħaġa ratba li qatt rajt.

Emo-
zzjonali wisq biex jiddomina.
Ħadd ma għallem
lil din il-ħaġa tkanta.

Dmugħ tal-kromju
biżgħat blu tat-trabi.
Farfett tal-body shop

tifel qaddis
ġugarell imħassar.

Magħmul biex jibki
magħmul biex itir.

L-anġlu jasal
mid-duħħan tal-egżost.

Ġwienaħ ikaxkru x-xrar
fuq bankina tal-konkrit
jaħbu l-ġrieħi.

Subien sbieħ, weqfin
l-anġli għadhom jaqgħu.

Metall artab
petala tqila.
Tifel dragun
ħoss delikat.

Is-subien l-aktar rotob ikabbru
l-aktar ġwienaħ jaqtgħu.

Dan il-ġisem
irid jittrasforma.

2.

Ġisem magħmul mill-ilma
imma fejn inbattlu m’għandix.
L-ebda loki
ma jaċċettani.
Imma nibża’ ma rridx.

Għomejt ġol-ibħra
mal-mewġ u l-ħut aggressiv
imma mhux daqs il-bnedmin.
Bil-jetski għamilt 360 degrees

bqajt indur qisni fis sakra
bl-inbid.

Jien ġismi ma jbidx.
Lanqas itir.

Imma fl-immaġinazzjoni għandi
tfal u ġwienaħ kemm trid.

Irrid nogħdos fil-fond
imma rrid nikteb dil-kelma bl-Ingliż.

Irrid nogħdos DEEP.

Ma nismax iktar
taħwid u tgħajjir.

Widnejja bblukkati
juġgħuni imma mhux
daqs il-kummenti ta’ madwari.

Nintilef minn sensija.
Insib tip t’armonija.

Niekol biċċa ħaxixa
u ngħid l-ave marija.

Il-pipì sħun ċarċar ma’
sieqi pjuttost sufija

u l-borża battaltha
mill-agunija.
- Diċembru 2024
il-ġentrifikazzjoni tas-skiet

Nathan Anthony Pace
tistenbaħ kakofoniku
tħawwad il-borma
tixgħel il-kitla
tgħalli litru ilma
trattab l-arja bil-kafè
fwiħtu tittraslokani fil-belt tal-balavostri mdewda
u l-frontispizji mnaqqxa biċ-ċikonji
’l bogħod minn dawn is-subborgi ġentrifikati

qatt m’aft li l-kafè għandu effetti terapewtiċi
kien mingħalija li l-ħaxixa biss tpejjipha
biex taqla’ x-xewka f’sormok
minflokha ddaħħal sensazzjonijiet iċarrtu ħalqhom għal kapriċċik
biex issebbaħ lok mingħajr prinċipji estetiċi
biex iċċallsu b’saff verniċ

darba o ħadni praga fit-toroq nervużi ta’ žižkov
u qalli niddeċiedi jien jekk dil-akkwata kinitx ġentrifikata
meta għamiltlek dil-mistoqsija
weġibtni dubjuż jiddependi xi tfisser b’ġentrifikazzjoni u ħallejtni b’hekk
u lil o weġibtu bil-yoghurt tewmi tad-döner jiċċaflas ma’ ħaddejja
jiddependi xi tfisser b’ġentrifikazzjoni u ħallejtu b’hekk
- 4 minuti awdjo,
- Ġunju 2023
Ġilda

Kurt Borg
Hemm karru bil-ġwienaħ misjuq minn kuċċier miġbud minn żewġt iżwiemel. Żiemel minnhom abjad, b’għonqu wieqaf dritt, grazzjuż. L-ieħor iswed, magħmul ikrah u goff. Bil-frosta f’idu, il-kuċċier qed jittajjar lejn is-sħab u lil hinn minnu. Iż-żwiemel, speċjalment l-iswed, kultant jissaraw mal-kuċċier, jisfidawh, jisfrattaw, għoddhom jaqilbu l-karru. Il-kuċċier iqum bilwieqfa jwiddeb liż-żwiemel. B’idejh it-tnejn jiġbed b’kemm jiflaħ fuq ir-riedni marbutin mal-ilġiem ta’ ġo ħalqhom. Iż-żwiemel jogħtru taħt is-saħħa tal-kuċċier u, bla ma jridu, jobduh. Imma t-taqbida bejniethom tkompli. Żiemel minnhom jiġbed ’l hawn u l-ieħor jiġbed ’l hemm sa ma l-kuċċier jitlef il-kontroll, il-karru jinqasam u jegħleb mis-smewwiet għall-art.
- 53 minuta awdjo, 5 667 kelma
- Ġunju 2023
Ġismi Battikata

Charlene Galea
Ġismi żar ħafna postijiet projbiti jew perikolużi. Ġismi għadu ħaj. Xi daqqa ’l hemm u ’l hawn qala’ wkoll. Relazzjonijiet ta’ mħabba tossika ħallew marki interni u mentali li affettwaw kif jirrelata dan ġismi ma’ ġisem ieħor — sigurtà, kumplessità, thewdin tal-moħħ. L-istonku qala’ minn ġewwa u minn barra. Inpoġġi idi fuqu, hekk, biex inżiegħel l-uġigħ ta’ dan l-għar — mudlam b’xaqq ta’ dawl — b’daħla ċkejkna ta’ tama għal ġenna mingħajr erwieħ — imma għal futur li nemmen li ħa jkun ta’ iktar mistrieħ. Il-kumpless ta’ kull ġisem, kemm tiegħi u kemm tiegħek, saru prodotti għal iktar tħeġġiġ għall-konsumeriżmu. Taqbel miegħi?
- 33 minuta awdjo, 2 891 kelma
- Awwissu 2026
Għajn Gaddi

Josef Mario Briffa
Jien rieqed, imma ruħi tisgħar.
Leħen il-maħbub! Qed iħabbat!
“Iftaħli ħija, maħbub tiegħi,
rasi kollha nida, xagħri għasra!”

Il-maħbub daħħal idu f’xaqq il-bieb
u ġewwinija triegħdu minħabba fih.
Ruħi ħarġet xħin kellimni.

Qomt niftaħlu lill-maħbub
u jdejja qattru bil-mirra,
subgħajja bil-balzmu safi
fuq il-maqbad tal-lukkett.

Ftaħt jien lill-maħbub,
iżda kien dar u telaq.
Ma laħħaqtx miegħu, ħafif wisq.

Jien rieqed, imma ruħi tisgħar.
Leħen il-maħbub! Qed iħabbat!
“Iftaħli ħija, maħbub tiegħi,
rasi kollha nida, xagħri għasra!”

Il-maħbub daħħal idu f’xaqq il-bieb
u ġewwinija triegħdu minħabba fih.
Ruħi ħarġet xħin kellimni.

Qomt niftaħlu lill-maħbub
u jdejja qattru bil-mirra,
subgħajja bil-balzmu safi
fuq il-maqbad tal-lukkett.

Ftaħt jien lill-maħbub,
iżda kien dar u telaq.
Ma laħħaqtx miegħu, ħafif wisq.

Jien rieqed, imma ruħi tisgħar.
Leħen il-maħbub! Qed iħabbat!
“Iftaħli ħija, maħbub tiegħi,
rasi kollha nida, xagħri għasra!”

Il-maħbub daħħal idu f’xaqq il-bieb
u ġewwinija triegħdu minħabba fih.
Ruħi ħarġet xħin kellimni.

Qomt niftaħlu lill-maħbub
u jdejja qattru bil-mirra,
subgħajja bil-balzmu safi
fuq il-maqbad tal-lukkett.

Ftaħt jien lill-maħbub,
iżda kien dar u telaq.
Ma laħħaqtx miegħu, ħafif wisq.
- Frar 2025
Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod #1

Kristina Borg

1. 7236
Niddeċiedi li dan it-terminal ma jeżistix, li jekk m’intix bil-karozza m’hawnx post għalik. Noħroġ ’il barra, inħalli l-moll warajja u ninxteħitlu għand il-bar ta’ faċċata. Għadhom it-tlieta u nofs ta’ waranofsinhar u ċ-check-in għall-ferry ma jibdiex qabel is-sebgħa u nofs, sagħtejn qabel it-tluq fid-disgħa u n-nofs. Ormai ilni mqajma tnax-il siegħa, u mal-lejl mhux li rqadt wisq. Inpoġġi fuq barra u nordna ġelat tal-frawli fit-tazza u flixkun ilma żgħir kiesaħ, forsi niffriska ftit wara t-traġitt li s’issa xejn ma mexa mal-pjan li tant ilni nfassal. L-istrajk nazzjonali tat-trasport pubbliku Taljan għoġbu jneffaqni kemxa ġmielha għax wara l-katamaran mill-Belt Valletta sa Pozzallo ma kelli ebda għażla ħlief li nieħu private transfer — xi ħaġa li nobgħod immens — sa Catania, biex minn hemm stajt inkompli b’kowċ oħra s’hawn. Miraklu kif tat-taxi rnexxielu jwassalni bl-eżatt biex nilħaq tal-għaxra u nofs. Tal-ħdax u nofs u oħrajn ma ħadmux.
- 31 minuta awdjo, 3 042 kelma
- Novembru 2025
Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod #2

Kristina Borg

2. 5310
Qegħdin tard, suppost salpajna fl-erbgħa neqsin kwart, imma fl-erbgħa għadhom qed jgħajtulna biex nibdew nimbarkaw. L-organizzazzjoni tat-terminal malajr tispiċċa fix-xejn meta nitilgħu abbord il-vapur mill-istess post flimkien mal-karozzi. Il-lift bl-ittra ‘E’ — li skont ma jgħid il-boarding pass suppost nieħu biex nitla’ fuq mill-garaxx — bil-ħsara, u nimxi ftit ieħor ’il ġewwa biex nieħu l-lift ‘D’. Nirrifjuta li nitla’ t-taraġ u jinġema’ kju twil b’min jonfoħ u min jiffrustra ruħu. It-terminal kalm u trankwill ma tantx serva ta’ preludju veritier, imma nżomm ftit tal-paċenzja għax din id-darba naf x’għandi nfittex — il-5310. Kabina numru ħamest elef, tliet mija u għaxra, fuq gverta numru ħamsa. Il-kabini għadhom mhux lesti, il-cleaners nisa għadhom qed inaddfu, bramel u moppijiet kullimkien, b’sinjali li jimblukkaw kuritur ’l hemm u kuritur ’l hawn. Tinġema’ folla, ħadd ma jaf fejn jaqbad imur, u l-housekeeper tarma tgħajjat. Għal kull mistoqsija, tgħajjat iktar għax qed intellfuha. Għal mument napprezza u nifhem għala l-GNV minn Palermo għal Genova ġegħluna nevakwaw il-kabina sagħtejn qabel ma ankrajna. Il-kjass u l-paniku li spiċċajna bih dakinhar, hawn qed nibdew bih. Nistgħu noqogħdu biss fiż-żoni komuni, u wieħed mill-uniċi żewġ liftijiet li hawn abbord fuq il-vapur ma jaħdimx. Kulħadd igerger u jiffrustra ruħu iktar, bħallikieku m’hawnx diġà biżżejjed. Ma tantx għandi għażla, insib sufan fil-ġenb u nitqanna’ bil-bagalja u l-basktijiet kollha maġenbi. Aktar kemm għandi seba’ mitt sena biex neħles minnhom fil-kabina! Nixtieq indur u nagħqad b’idi ħafifa, nixtieq noħroġ fuq barra biex insegwi t-tluq u nsellem il-wesgħat ħodor u l-fanal tal-park ta’ Hoe li jsawru l-port ta’ Plymouth. Minflok, nipprova nħares ’il barra minn tieqa mtappna bil-melħ, bix-xemx iddejjaqni tisreġ u b’balla basktijiet tal-plastik tal-passiġġieri l-oħra madwari.
- 3 204 kelmiet
- Ottubru 2026
Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod #3

Kristina Borg

3. 9157
Tat-taxi jdum idur ftit, kważi jwaqqafni f’terminal ħażin, u bis-saħħa tal-uffiċjali tal-port jifhem li jrid iwaqqafni f’terminal F3, iddedikat għall-Grimaldi Lines. Imnalla ma ħadtx it-trasport pubbliku għax bit-tibdiliet kollha li kieku kelli nagħmel dal-ħin minn mezz għal ieħor, x’aktarx kont indum indur iktar, bir-riskju li l-ferry jħallini l-art. Hawn it-terminal jinħass terminal ta’ veru — frisk, spazjuż, organizzat, bil-bar u b’siġġijiet fejn tistenna. Neħles iċ-check-in mad-desk u, bil-boarding pass tal-karti f’idi, infittex fejn inpoġġi. Mudell ta’ vapur, magħluq ġo kaxxa tal-perspex trasparenti, jattirali għajnejja; jinzerta l-mudell tal-Cruise Barcelona — l-istess ferry li daqt nimbarka. Niflih minn kull kantuniera u nipprova nara nagħrafx fejn tista’ tkun il-kabina tiegħi. Inpoġġi fuq wieħed mit-tliet siġġijiet ta’ maġenbu u nkompli nistenna sakemm jgħajtu għall-passiġġieri bil-mixi. Tersaq lejja koppja kemxejn anzjana u tistaqsini jekk is-siġġijiet ta’ ħdejja humiex vojta. Nagħmel il-wisa’ u nċaqlaq il-basket addizzjonali minn fuq is-siġġu; il-basket taċ-ċarruta li xtrajt minn Londra issa nbidel ma’ sports bag tond, xtrajtu b’ħarba minn bazaar Ċiniż qabel ma għalqu l-ħwienet f’Santander. Għandi bokka bih dal-basket il-ġdid, l-ieħor taċ-ċarruta ma kienx se jwassal u dan iktar b’saħħtu, inħossni għamilt capture, l-iktar waqt it-traġitt lejn u minn Malaga meta kelli ngħaddi mill-kaos tal-istazzjon tal-ferrovija Madrid Puerta de Atocha. Il-ġenn ta’ Stazione Centrale f’Milan lanqas jibda ma’ ta’ Madrid, fil-fatt vera apprezzajt il-coche en silenzio li spiċċajt fih ta’ bla ħsieb.
- 2 439 kelma
- Mejju 2025
L-Għoxx Mera tar-Ruħ

Glorianne Micallef
Issibha diffiċli biex tqum minn fuq il-bank. Tħoss qalbha tħabbat iżżejjed, wasal il-ħin li twettaq il-pjan li fasslet il-lejl ta’ qabel wara l-bikja, hi u tiekol biċċa wara biċċa mill-kejk sa ma taħnet nofsu. Taf li ma tistax tibqa’ bilqiegħda hemm għal dejjem. Taf li din il-bawxata, avolja daħlet fiha intortament, ħadd ma jista’ jgħinha toħroġ minnha ħlief hi. Isa, Anna Maria, kuraġġ. Allura tinqala’ minn fuq il-bank u tibda miexja, barra l-ġnien, minn maġenb iż-żwiemel tal-karozzini jilhġu u jintnu fis-sħana ta’ nofsinhar, lejn San Ġakbu, bħalma tagħmel kuljum, u kif tkun ħa tibda tielgħa t-taraġ tħares ’il fuq u tinduna li l-bieb magħluq, b’karta mwaħħla, the museum is closed for upkeep and will be re-opening tomorrow.
- 54 minuta awdjo, 6 853 kelma
- April 2024
General Strike

Joe Gatt
Morna lejn il-Marsa u hemmhekk beda l-inkwiet. Kellna l-pitrolju u ċ-ċraret qodma. Xi ħadd ġab miegħu serrieq tal-mastrudaxxa. Inżilna ċ-Ċimiterju tat-Torok, mhux ’il bogħod minn fejn kienu jgħixu xi tnejn jew tlieta minna. Konna nafu fejn kien hemm żewġ arbli tar-Rediffusion, kbar, tal-injam. Ridna naqtgħulhom il-wajers għax ma kinux riedu jxandru l-bulettini tal-union. Propaganda tal-Ingliżi biss riedu, il-ġurnata kollha. Għamilna toqba fl-arblu, xarrabna ċ-ċraret fil-pitrolju, u deffisniehom fit-toqba li konna taqqabna. Qabbadna ċ-ċraret b’sulfarina u rsaqna lura biex naraw l-arbli jinħarqu. Meta konna ċerti li kienu se jinħarqu sal-art, morna lura d-dar għax in-nisa kienu inkwetati u kienu qalulna biex ma nibqgħux barra tard, imma għall-inqas konna nafu li għamilna l-biċċa tagħna. Imbagħad waranofsinhar erġajna ħriġna. Konna xi mitt persuna, jew mitejn, tfajna l-ġebel fuq il-pulizija, u kissirna t-twieqi tal-karozzi li kienu fihom. Smajna li kienu sejrin lejn Blata l-Bajda, allura morn’hemm, ħdejn il-flats tal-Arċisqof, u xħin wasalna rajna li n-nies kienu qed jitfgħulhom il-ġebel lill-pulizija. Surġent ħareġ mill-karozza biex ineħħi l-ġebel li kien qed jimblokka t-triq u xi ħadd mir-Rerum Novarum Flats tefagħlu żewġt iqsari. Il-pulizija l-oħra kienu telgħin l-għolja biex jiċċirkundawna, allura qtajna qalbna u ħallejniehom jarrestawna. Tfajna landa petrol fuq il-gverta ta’ vapur imma ma ġara xejn.
- 5 328 kelma
- Mejju 2023
Gilgamex, Dak li Ra l-Qiegħ

Omar N’Shea
L-idea li Gilgamex isib ruħu f’daru fil-kultura u l-lingwa Maltija ma bdietx b’Montebello. Bejn l-1899 u l-1915 Alfons Maria Galea ppubblika sensiela bl-isem Kotba tal-Mogħdija taż-Żmien. Fl-1913 kien ħareġ in-numru 130 ta’ din is-sensiela bl-isem Kif l-Għerf tal-Kangħanin Tnissel fil-Griegi, miktub minn F. Calleja “tal-Alġier”. Kemm kienet tajba t-tixrida ta’ dan il-ktieb ma tantx huwa ċar; li nafu hu li ma kienx hawn ħafna kopji għall-bejgħ għax Calleja kien ħallas għall-pubblikazzjoni minn butu.
- 6 231 kelma
- Settembru 2025
Ħanina

Jasmine Bajada
Ir-riħ, bla sħab xi jġorr, reħa minn saħħtu
u sar żiffa. Iz-zkuk maqtugħa mill-art
jixxenglu bla ma jħokku ma’ xulxin.

B’hekk id-dwieli jafu, fl-għama tagħhom,
x’qed jiġri hemm fuq —
ċerti mid-diefa ċara, ħanina.

Xemx li tgħammex bla ma tilheġ.
Tinbex għajnejn il-kelb mit-tieqa,
li jqum fuq saqajh ħa jsib ’il sidu.
Bħal-lum jishar — imqar l-arja dieħla
tqanqlu, taħsillu mnieħru.

Ix-xitwa ta’ xahar ilu qarqċet kemm felħet —
ċediet il-kmandament tagħha stess.

Minn raġġ ta’ dawl fqajjar
nibtet did-dija —
dija fina, ħafifa, fuq tagħha.
Sabet sema jilqagħh’għal
nofstanhar — forsi jum, bi grazzja.

Biżżejjed jum biex minn tarf s’ieħor
twassal l-għera tagħha —
xejn għajr l-għera tagħha.

Għal sid il-kelb, storj’oħra —
Ta’ min hi din il-ħolma, tistaqsi,
ħa nħallih rieqed.

Ix-xitwa terġa’ u terġa’,
sakemm fl-aħħar, ma terġax.
Għadu Jannar, għad fadal.
Safrattant stejqret dielja fin-nir,
l-eqreb waħda għal dar il-fanal.
Dik li ta’ kull sena, fis-siegħa tat-tagħsir,
tħoss il-franka mbaskta minn postha.

Il-frott tagħha għandu żmienu.
Dan tafu sew, ċerta li jasal.
- Ġunju 2026
Ħbula tal-Ħelsien

Luke Galea
Is-sajf ikanta noti għoljin għax aħna kburin
għal li aħna, għal dak li qed ngħixu, kburin

bi crop top żaqqi barra niżfen mar-ritmu tan-noti għoljin
ħadd ma jżommni milli nkun kif nixtieq jien

jiżżerżqu l-inċertezzi minni jitgħawġu mal-ħbula tal-ħelsien
l-armonija ġewwa fija xxejjen poter il-patrijarki rġiel

Ħallini nississija, arani nippuftja f’nofs tat-triq
Għagħa bħall-o li tifforma fuq ħalqek

Meta dawn il-verbi nonqoxhom fuq kuxxtejja
Jurtawk aktar minn kull meta nidneb

Ġebel jiżvina l-vetrina tal-bar għax inti ma tħaddanx li nemmen fih
Ġebel jigref, jobrox, jisloħ il-ġġantija ta’ ġo fija

Tiġri warajja bil-karozza ħamra, bit-twieqi mbexxqin
Tokrobli biex ma ngħid lil ħadd li inti bħali —
Ma tlissinix inti x’inti għax kburi bħali m’intix

Taħseb li ħa nżommok lura?
Le — arani ħa ngħinek tbexxaq il-bieb ħa toħroġ.
- Mejju 2023
Ħsieb il-Ħamiema

Noah Fabri
Faqqgħet bħall-qniepen tal-knisja t-twerżiqa ta’ sajjetta tas-sirena tal-pulizija. Maimouna kienet ilha tliet snin taħdem fil-ħanut ħdejn il-pont li jaqsam il-Ħamrun u l-Marsa. Kienet taf kull rokna u xkaffa, kull loġika organizzatorja, u kull bidla li kienet saret fuq il-post. L-irwejjaħ tal-ħitan ma baqgħetx ixxommhom, ix-xufiera li kienu jġibu l-konsenji saret tafhom sew, il-klijenti, sintendi, saru qishom tal-familja, qalb it-tibdil u ċ-ċaqliq tan-nies, u l-kollegi waslu u telqu bħall-għasafar tal-passa. Xorta rnexxielha żżomm ċerta distanza mentali mill-imgħallem u l-ħajja tal-ħanut; minkejja li kienet tħobb taħdem, dan l-aħħar l-idea tax-xogħol innifisha kienet qed taraha velenu tal-moħħ.
- 46 minuta awdjo, 6 123 kelma
- Marzu 2025
Ilkoll Parti mill-Istaġun li Jmiss

Davinia Hamilton
Fuq l-internet, mijiet ta’ eluf ta’ nies qed jistokjaw mara. Qegħdin f’April tal-2024, u kuljum eluf oħra jingħaqdu f’dil-kampanja ta’ moħqrija: itellgħu r-ritratti ta’ dil-mara fuq il-feeds tagħhom, iħallu kummenti niggieża fuq il-posts tagħha — “It’s called Karma, bitch!” — jitteggjaw lil sħabhom, jinkoraġġuhom jingħaqdu magħhom. Dil-mara, iktar ma jmur, iktar tidher mitlufa. Ittella’ għexieren ta’ posts kuljum b’risposta għal li qed jiġri. Imma d-disperazzjoni li turi hija bħal xprun għal din il-marmalja diġitali.
- 6 361 kelma
- Diċembru 2025
Illejla Ħierġa b’Xagħri Mxarrab

Omar N’Shea
Meta fetaħ, il-Pips qabad mill-ewwel u għas-sinjorini ġab miegħu opportunitajiet ġodda, fosthom il-bini ta’ komunità ta’ sorellanza. Il-Pips kien aħjar minn barra, għax fejn il-Maltin, kulħadd jidher ġwejjed, kien jgħid Charlie. U għandu raġun għax kien żmien tajjeb sew sew meta fetaħ. Tista’ taħseb x’kien ra Soho imma kellu ħabta jgħid li bħal hawn qatt ma ra. Għax meta ngħidlek is-saħħa ta’ rġiel li bdew ġejjin! In-nisa kienu għadhom naqra ġewwa u l-irġiel bdew ġejjn minn kullimkien. Tant kien hemm saħħa ta’ rġiel u tant konna qed nieħdu pjaċir li spiċċajna nikru l-flettsijiet quddiemu aħna. St Helen’s Court. Ilħaqtna St Helen’s Court? Jien ma lħaqtux meta fetaħ allura nistaqsi lill-Frida jekk kienx ċar mill-ewwel li xi ħaġa kienet inbidlet. Ħeqq, ara l-oħra! Xejn ma lħaqtu int fil-bidu? Ngħidilha li lħaqtu fl-aħħar tat-tmeninijiet. Tista’ taħseb x’ra hemm ġew. Saħħa kbira ta’ rġiel. Fl-għaxra, jibdew ġejjin mill-irħula kollha. U aħna bdejna nagħmlu x-shows, jien, il-Mimì, it-Tabù, il-Brenda, u l-irġiel bdew ġejjin b’saħħa kbira, anki mal-mara bit-trabi fil-pushchairs kienu jiġu u taparsi qed jixtru drink mal-bar u jittantawna. Ix-shows kienu kemm opportunità biex tilbes il-persona li tkun ħloqt għal dik is-serata bi prostetika ta’ lbies, żfin, attitudni u mutetti, kif ukoll ċans biex tisseduċi ’l-udjenza. Jeżistu ftit filmati arkivjati tal-Pips; filmat minnhom huwa ta’ wieħed mir-repertorji magħrufin tagħhom, li qed nara bħalissa u li l-Frida tgħidli li kien tal-lejl tat-22 ta’ Ġunju 1986. Dakinhar, il-Brenda kienet bħas-soltu għamlet id-diski ta’ Sandie Shaw, Ruth Wallis u Shirley Bassey, kanzunetti li bihom kienet tevoka diva tal-cabaret b’umoriżmu nittien, forsi anki xi ftit perikoluż, waqt li t-Tabù, bix-shows ta’ Anna Oxa, bdiet iġġissem il-karattru merkurjali, kważi mistiku, ta’ kreatura androġena u enigmatika. Bħas-soltu, is-serata kienet iddominata mill-Mimì tagħmel ix-shows ta’ Grace Jones. Il-Pips, il-Mimì bdiet mhux biss tersaq lejn id-demolizzjoni kompleta tal-ġeneru imma bdiet ukoll tilgħab fuq il-fruntieri tal-erotiżmu u s-sesswalità. Fil-filmat, il-Mimì tidher qed tagħmel Sinner u The Hunter Gets Captured by the Game, liebsa perpura drapp iswed trasparenti u strixxa ġilda sewda kemm kemm tgħattilha quddiem, f’koreografija ta’ żfin sadomasokistiku li fiha Richard, liebes ta’ raġel sadist mgħammad b’maskra ta’ bojja, beda jsawwat u jaħqar lill-Mimì bi frosta waqt li hi tingħi u tinbaram fuq il-madum abjad u iswed iteptep bir-rifless tal-istilel u t-tlellix mill-mirja tad-disco ball li kien hemm mas-saqaf. Il-Mimì kienet ħadet ix-shows fuq livell ieħor: ma kien hemm l-ebda komiċità fihom, u lanqas kien hemm il-logħob mal-udjenza biex jippruvaw jaqtgħu jekk hix mara jew raġel; le, ix-shows tal-Mimì kienu mumenti fejn l-erotiċiżmu eċċessiv ta’ ġisimha kien jaqbeż il-fruntieri ta’ laħamha u jimla l-Pips bid-deżiderju.
- 11 673 kelma
- April 2025
Immissjajtha Xi Naqra lil Malta, Manuela?

Manuela Zammit
Xi kultant ma nafx għadnix nista’ ngħid li jien minn hawn u ngħidha kif inħossha mingħajr ma nirċievi reazzjoni li s-sottotest tagħha donnu jgħid, “Din ġiet erbat ijiem minn barra u se tibda tikkritika, mingħaliha li laħqet is-sema b’idejha, mingħaliha li issa aħjar minna.” Apparti minn hekk, ċerti nies (normalment dawk li jaduraw il-partit, jew baqgħu b’xi mod leali lejh) qishom joħduha personali meta tgħidilhom li l-affarijiet hawn Malta mhux sejrin sewwa u li issa ma nimmaġinanix nerġa’ ngħix hawnhekk. Daqslikieku issa jiena wkoll barranija u ġaladarba ma ngħixx hawn, m’għandi l-ebda dritt immaqdar. Inutli ngħidilhom li hemm barra mhux perfett lanqas imma li s’issa sibtni aħjar hemm, u li nikkritika għax, minkejja kollox, xorta jimpurtani minn Malta u l-futur tagħha. Ma nasalx ngħid li nħossni barranija essaċċ f’dawn is-sitwazzjonijiet, għax in-nies li qed nitħaddet magħhom nafhom u jafuni sew, għax familjari mal-protokolli soċjali li qed nipparteċipa fihom, u għax konxja biżżejjed u żżejjed ta’ x’inhu jiġi kkomunikat mingħajr ma jingħad. Domt naqra biex wasalt għaliha, imma sa fl-aħħar fhimt eżatt kif inħossni. Inħossni… intruża, eżatt bħalma ddeskriva din il-kundizzjoni Jean-Luc Nancy hu u jiffilosofizza u jipproblematizza d-duwaliżmu ta’ ġewwa/barra, jew familjari/stramb wara li għadda minn trapjant tal-qalb: “… jekk [l-intruż] diġà għandu d-dritt li jidħol u joqgħod, jekk hu mistenni u milqugħ mingħajr l-ebda parti minnu ma tkun sorpriża mhux mistennija jew mhux milqugħa tajjeb, ma jibqa’ la l-intruż, u wisq inqas l-istranġier.”
- 10 258 kelma
- Ġunju 2025
Inkejja #1

Ryan Falzon

1. Ħruġ mingħajr ħruġ
F’riklam tal-Kinnie mill-aħħar tas-sebgħinijiet, naraw familja tagħmel piknik, bil-bieba ta’ wara ta’ vann estate mgħollija, il-missier u l-bint bilqiegħda fil-vettura, mejda quddiemhom, u omm u tifel imdawrin magħha. Qishom qegħdin id-dar, fil-bitħa jew fil-veranda, nofs ġewwa nofs barra, fi spazju intermedjarju. Jista’ jkun li dan ir-riklam hu bbażat fuq ritratti meħuda nhar San Girgor, li juru xena simili ta’ nanna mġissma sorġuta fuq wara ta’ vann, tibla’ u tqassam l-ikel minn bixkilla maġenbha. L-estetika tas-salott ta’ dar Maltija mill-aħħar kwart tas-seklu għoxrin spiss ġiet applikata għall-vetturi. Vannijiet Marina sofor, skartar tal-British Telecom, impurtati u mmodifikati bil-ħġieġ wara, imżejnin b’purtieri ffjuriti mfasslin mid-drapp li baqa’ meta saru dawk ġodda fis-salott li jintuża darba biss, fejn is-sufanijiet għadhom mgħottija bil-plastik, bħas-seats tal-Mercedes tal-ġwienaħ li għadha ġewża, li toħroġ biss sagħtejn tlieta kull nhar ta’ Ħadd waranofsinhar jekk ma tkunx xita jew riħ. Id-dashboard imżejjen tavolina, b’arranġament tal-fjuri tal-plastik, xinxilli, frilli tal-purtieri, jew bizzilla mad-dawra tal-windscreen, kalamita ta’ Kristu fuq spallejn San Kristofru jew ta’ Santa Rita, imwaħħlin mal-metall inkella inkullati. Il-moda fid-disgħinijiet kienet li, bħalma l-poġġaman u l-kċina tad-dar kellhom ikunu tal-kawba mastizz, kien hemm l-użanza li l-burduri tal-komponenti tad-dashboard ukoll kienu jinksew bi sticker ta’ njam finta. Dak iż-żmien kienu moda wkoll in-neons ikkuluriti minn taħt id-dashboards u s-seats. Bejn l-illużjoni ta’ materjal organiku u l-kulur fluworexxenti jinbeżaq minn xquq mudlama, din il-kakofonija kienet il-kitsch pereċċellenza. Mhux ta’ b’xejn fl-imgħoddi, bħalma kienu jitbierku d-djar darba fis-sena, kienu jitbierku l-karozzi meta sid devot kien idaħħal vettura ġdida.
- 4 437 kelma
- Novembru 2026
Inkejja #2

Ryan Falzon

2. Vilel, lussijiet, privatezza
Qabel ma t-terapija u l-counselling saru aċċessibbli, u moda, spazju bħalma kien il-garaxx kien iservi bħala lok privat fejn wieħed seta’ jkun waħdu, jew ma’ nies oħra li jistieden, u bejn biċċa xogħol u oħra, iġib id-diskors fuq kwistjoni li qiegħda tkiddu. Il-kuntest ta’ garaxx spiss inbidel għal dak ta’ kċina żgħira fuq wara, imlaqqta minn meta l-kunjata biddlet l-għamara tad-dar kollha, sufanijiet u siġġijiet skartati, sistema ta’ sound irfinuta, u refuġju għall-akkwarju l-kbir li l-mara ma ħallitekx iżżomm id-dar. Spiss tara garaxxijiet iffullati vetrini, kollezzjonijiet tal-mudelli tal-karozza, li wieħed ikun ilu jgħożż minn tfulitu, jew tabelli, reklami, armi u xbieki tal-mudelli li wieħed kiber bihom, ta’ qabel żmienu. Fil-kultura maskilista, fir-rwol tradizzjonali fejn l-irġiel iżommu fihom u ma jibkux u ma jiftħux qalbhom, il-garaxxijiet kienu jservu ta’ spazji importanti fejn wieħed seta’ jitkellem ma’ rġiel oħra, għax jistidinhom hu għandu, jew għax huwa l-garaxx tax-xogħol u għandu dejjem bl-irġiel jgħidu kelma, jew ġgajta dilettanti jiltaqgħu jarmaw karozza jew trakk għat-tlielaq Ħal Far, jew qed jirrestawraw xi vettura ruħ ommha fi snienha, jew jillustraw il-muturi. Għall-kontra ta’ postijiet tal-irġiel tradizzjonali bħall-każini u l-ħwienet u l-klabbs, il-garaxx kien iservi ta’ spazju fejn tistieden lil min trid, lil min jifhmek, lil min għandu tagħrif sew dwar is-suġġett li qiegħed jinkwetak. Possibbilment, l-enfasi li raġel ikollu naqra ta’ garaxx, jew għalqa, fejn imur iserraħ il-menti u jistieden lil min jixtieq hu naqas għar-raġuni li llum l-istabbilimenti tal-ikel u x-xorb żdiedu u titfixkel fejn se tmur, u l-ispazji komunali, bħall-gyms, saru ħafna iżjed attrezzati sabiex wieħed isib postu. M’għadux iż-żmien ta’ ħanut tal-inbid kamra gabuba, imwejjed twal, bankijiet mal-ħajt u siġġijiet fuq barra, u kulħadd imeċlaq u jlegleg u jgħajjat u konverżazzjoni tirkeb fuq oħra. Wieħed faċli jsib il-privatezza fuq mejda f’kafetterija ġdida, jew ħanut li jibqa’ jservi l-ikel u x-xorb lejl sħiħ.
- 2 642 kelma
- Diċembru 2023
Insalata

Noah Fabri
Il-memorja fl-ikel tinfed b’mod sottili. Jien u nagħmel l-insalata kont qed niftakar, mingħajr ma kelli għalfejn nitkellem, sempliċiment billi nirrepeti b’ġismi l-azzjonijiet li għaddewli ommi u ommha. Meta nikkunsidraw l-ikel, irridu naħsbu fuq lingwa sħiħa mhux mitkellma, irridu naħsbu fuq il-ħin b’mod differenti, irridu nidħlu fi ħsieb fuq livell għalkollox differenti minn dak kapitalist li jorganizzalna l-ħajja ta’ kuljum fid-dinja pubblika tal-lum. Fil-verità, fil-privat u fi ċrieki żgħar, kull wieħed u waħda minna għandna l-possibbiltà biex naħsbu b’ontoloġija kompletament differenti minn dik tal-Illuminiżmu. U iktar ma nsajru flimkien u naqsmu l-ikel u l-għajnuna bejnietna, iktar dawn iċ-ċrieki nistgħu nkabbruhom. L-ikel jgħaqqad u jagħti dar u post għall-kenn lil min joffrih u jaqsmu. Huwa importanti li nagħrfu l-valur politiku li nieħdu ħsieb xulxin, xi ħaġa li t-teorija femminista ilha tinsisti dwarha. Meta taqsam ikla kważi dejjem tkun qed toħloq familja, u għalija l-familja ta’ veru tinħoloq meta nieklu flimkien b’mod intenzjonali.
- 21 minuta awdjo, 2 655 kelma
- April 2025
Invokazzjonijiet #1

Beverly Agius

1. l-ewwel
Aphroconfuso
xħin rajtni nintelaq fl-ilma ta’
għajn tuffieħa u ħsibtni mhux
f’sikkti għax ngħasi ried jgħibni
mill-bajja bojja biex nitfaċċa nitfa
rondinella tpassi l-ibħra inkella
monakella taqbeż bejnet il-blat —
kif aphroconfuso għadni mqabbda
ma’ qaddek u ma salpajtx ’il fejn
ħjut il-ħut minn rasi mgħaddsa
qegħdin għalenija jqaddfuli?
- 2 minuti awdjo,
- April 2025
Invokazzjonijiet #2

Beverly Agius

2. it-tieni
Aphroconfuso,
jaqaw sirt taf li qed niktbek?
b’hekk qed tħallini kkalzrata
fi mkejjen, pjazez il-memorja
ta’ Castellania biex tieħu minni
bandi ta’ tama mwerżqa fin-niċċa,

il-berlina li għalaqtni fiha, jew trid
tal-kastig tibqa’ f’xi bnadi għama?

Aphroconfuso,
jaqaw sirt taf li qed niktbek?
b’hekk qed tħallini kkalzrata
fi mkejjen, pjazez il-memorja
ta’ Castellania biex tieħu minni
bandi ta’ tama mwerżqa fin-niċċa,

il-berlina li għalaqtni fiha, jew trid
tal-kastig tibqa’ f’xi bnadi għama?
- 2 minuti awdjo,
- Ġunju 2025
Invokazzjonijiet #3

Beverly Agius

3. it-tielet
Aphroconfuso
għax sirtlek ruħ għedtli
meta tlaqtlek wara tliet
xhur u waqaft inkellmek

zoptu — ma tafx li nsiru
erwieħ wara li mmutu?

Aphroconfuso
għax sirtlek ruħ għedtli
meta tlaqtlek wara tliet
xhur u waqaft inkellmek

zoptu — ma tafx li nsiru
erwieħ wara li mmutu?

Aphroconfuso
għax sirtlek ruħ għedtli
meta tlaqtlek wara tliet
xhur u waqaft inkellmek

zoptu — ma tafx li nsiru
erwieħ wara li mmutu?
- 2 minuti awdjo,
- Ġunju 2025
Invokazzjonijiet #4

Beverly Agius

4. ir-raba’
Aphroconfuso,
la nerġgħu flimkien
iseħħu t-terremoti,

tgħidli, u nitħasseb
dwar il-ġlied, imma

int tgeżwer iperbole
mit-tqanqil. immerik

li kultant il-litterali
isbaħ mil-letterarju

Aphroconfuso,
la nerġgħu flimkien
iseħħu t-terremoti,

tgħidli, u nitħasseb
dwar il-ġlied, imma

int tgeżwer iperbole
mit-tqanqil. immerik

li kultant il-litterali
isbaħ mil-letterarju
- 2 minuti awdjo,
- Ġunju 2025
Invokazzjonijiet #5

Beverly Agius

5. il-ħames
Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.

Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.

Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.

Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.

Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.

Aphroconfuso,
għalik insir platonika
biss la nittieħed
mid-dinja tal-forom.
- 2 minuti awdjo,
- Lulju 2025
Invokazzjonijiet #6

Beverly Agius

6. is-sitt
Aphroconfuso,
x’qed tistenna? li tiġi
ħarifa oħra biex nidħlu
f’burdata gotika —

ma tafx li jiena qatt
ma ħriġt minnha?

Aphroconfuso,
ma nafekx tas-sajf
maħbub sinċier,
u lanqas lili.

Fejn qegħidt
qalbek sewda
ħalli(ni) immur
niġborha.

Aphroconfuso,
x’qed tistenna? li tiġi
ħarifa oħra biex nidħlu
f’burdata gotika —

ma tafx li jiena qatt
ma ħriġt minnha?

Aphroconfuso,
ma nafekx tas-sajf
maħbub sinċier,
u lanqas lili.

Fejn qegħidt
qalbek sewda
ħalli(ni) immur
niġborha.
- Lulju 2025
Invokazzjonijiet #7

Beverly Agius

7. is-seba’
Aphroconfuso
għax meta tħobb aphroconfuso
bħalek xejn ma jibqa’ tiegħek:

la qalbek la laħmek la ngħasek
la rqadek la għadmek la leħnek
la ħinek la żmienek la xagħrek

aħmar jilheġ ix-xemx mielħa
sbieħ Awwissu għatxan / xejn

ma jibqa’ tiegħek lanqas ħajtek,
ħlief mewtek. din biss tiegħek,

u frankament tista’ troddha

Aphroconfuso
għax meta tħobb aphroconfuso
bħalek xejn ma jibqa’ tiegħek:

la qalbek la laħmek la ngħasek
la rqadek la għadmek la leħnek
la ħinek la żmienek la xagħrek

aħmar jilheġ ix-xemx mielħa
sbieħ Awwissu għatxan / xejn

ma jibqa’ tiegħek lanqas ħajtek,
ħlief mewtek. din biss tiegħek,

u frankament tista’ troddha
- Lulju 2025
Invokazzjonijiet #8

Beverly Agius

8. (it-tmien)
(Aphroconfuso,
la ma tridx taf iktar bija
insir għalik il-poeżija

dawn l-invokazzjonijiet
il-vuċijiet

nidhirlek fil-kelma
nibqa’ ninvokak

bħal ruħ mid-dinja l-oħra
bħal belha mitlufa f’din)

Aphroconfuso
għax meta tħobb aphroconfuso
bħalek xejn ma jibqa’ tiegħek:

la qalbek la laħmek la ngħasek
la rqadek la għadmek la leħnek
la ħinek la żmienek la xagħrek

aħmar jilheġ ix-xemx mielħa
sbieħ Awwissu għatxan / xejn

ma jibqa’ tiegħek lanqas ħajtek,
ħlief mewtek. din biss tiegħek,

u frankament tista’ troddha
- Awwissu 2025
Invokazzjonijiet #9

Beverly Agius

9. id-disa’
Aphroconfuso
niftaħ beraħ it-tieqa ħanġra
li tifga l-widna ta’ kull ħliqa
t-twerżiqa li ngara bla ma nara
ħa nisma’ sa fl-aħħar l-ereżija
tas-sensi li nissopprimi f’ferneżija

frak dal-intellett

ma niflaħx ma nistax
ma rridx is-sedattiv
- Awwissu 2025
Invokazzjonijiet #10

Beverly Agius

10. l-għaxar
Aphroconfuso
nogħla mill-aċtu nar l-infern
fl-intern id-dardir it-tqalligħ
li jivvumtani joħroġni minn
ħalqi ħamiema bajda riesqa
tittajjar lejk ħanina riesqa fuq
regional road aphroconfuso
nieżla. wieqfa. feruta. fl-art.
- Awwissu 2025
Invokazzjonijiet #11

Beverly Agius

11. il-ħdax
Aphroconfuso
nżomm ma’ dan il-ħajt ħa naqla’
s-sustanza qarsa ta’ kull trawma
basla nneħħi ż-żarbun iżiegħed
żrar inriegħed l-essenza l-kriżi
brix il-ħsieb eżawrit sebgħi f’riqi
nirreġetta l-eżistenza b’insistenza
arana noħorġu f’daħna minn dan

il-lembut aphroconfuso f’te —
- Settembru 2025
Invokazzjonijiet #12

Beverly Agius

12. it-tnax
Aphroconfuso,
imiss darba jmiss tnejn
is-sufrun li jinżel biss xibrejn
u jiġbed lilek baħri lejn fejn
akrobati jitnisslu bluhati
skjava tal-ħalel li ħalliel
xeħet fuqi kursar il-baħar
biss jekk il-galjun tiskava
ssibni pulena ta’ sirena
f’swied il-qiegħ imma
f’wiċċ idek bambina
inkella wegħda: xambekk
fuq ta’ kappella l-ġebla
- Settembru 2025
Invokazzjonijiet #13

Beverly Agius

13. it-tlettax
Aphroconfuso
r-rabja li nikkarga fil-muta ta’ wiċċi
l-vini li wiżgħat jaqbżu minn għonqi
magħtub bil-ġebel u l-metall tqal li
bihom nordom widnejja tant kemm
ma niflaħx iżjed għal qtugħek fi kliemi
ma niflaħx iżjed għall-kondixxendenza
u jien xi ftit bħal kaliban ma
nisma’ mill-ebda alla uman
aphroconfuso nżomm rasi bejn idejja
rrid nifqagħha għax ma niflaħx iżjed
ngħaddi d-distiċi minn subgħajja l-kurrenti
mill-arterji. aphroconfuso l-elettrokuzzjoni
- Settembru 2025
Invokazzjonijiet #14

Beverly Agius

14. l-erbatax
Aphroconfuso,
ma nimpressjonax ruħi
għax narak indannata,
tgħidli. għadek qatt
ma qbadtni fil-gost
tar-raba’ li nqabbad
f’nirien wara sajf
mingħajr ħsad
- Ottubru 2025
Invokazzjonijiet #15

Beverly Agius

15. il-ħmistax
Aphroconfuso?
jaħasra, ġie jfittex konsolazzjoni
fi vrusi. ma jafx li kurunazzjoni
tad-diq jonqoshom — mingħajr
stmerrijiet. u bilħaqq, jekk nannietek
ma jiswewx karlin, tiegħi ninvokahom
sa m’ogħla s-smewwiet u jekk nista’

nistampahom fuq kull
aphroconfuso taħżiż:
daqshom ħadd għażiż.
eh, u tiffanfrax wisq għax
tiegħi flushom kollha taw
biex m’ommi jgħajxu tlitt
ibniet. u jekk sa issa (kif?)
għadek qatt ma doqt id-diq,
l-iżjed flixkun li jinbiegħ, kun af,
li dik il-mirra — le, mhux birra, għax
forsi lanqas din ma taf — ili nniżżilha
f’pinet sa minn qabel
twelidt. imma jekk
trid, sieħeb b’suffraġju,
dar-round — morr — fuqi
- Ottubru 2025
Invokazzjonijiet #16

Beverly Agius

16. is-sittax
Aphroconfuso
għax meta borża sewda tkun ilha
tiġma’ tibda terħi l-intiena tal-ħmieġ
u l-katavri — il-meraq tad-disprezz.
imbagħad mhux
lakemm iżżommha,
hux viera? u bejnietna
smajt li dil-magħtab fiha
veduta iżjed mis-soltu għoljiet
li toqogħdu tifirħu bihom. lol
run for the — eh stenn’
jien beverly hills.
stay toxic, girls.

Aphroconfuso
għax meta borża sewda tkun ilha
tiġma’ tibda terħi l-intiena tal-ħmieġ
u l-katavri — il-meraq tad-disprezz.
imbagħad mhux
lakemm iżżommha,
hux viera? u bejnietna
smajt li dil-magħtab fiha
veduta iżjed mis-soltu għoljiet
li toqogħdu tifirħu bihom. lol
run for the — eh stenn’
jien beverly hills.
stay toxic, girls.
- Ottubru 2025
Invokazzjonijiet #17

Beverly Agius

17. is-sbatax
Aphroconfuso,
immur quddiem kull pilastru
u nobżoq f’wiċċu. nissegah
bil-ħanek ħa ngħix fi fdal ta’
tempju ħalqi mdemmi
għax issa ddardart bi
ħsiebi fuq id-dars.
dentista ta’ snieni
nopera fuq żmieni
bla loppju

Aphroconfuso,
immur quddiem kull pilastru
u nobżoq f’wiċċu. nissegah
bil-ħanek ħa ngħix fi fdal ta’
tempju ħalqi mdemmi
għax issa ddardart bi
ħsiebi fuq id-dars.
dentista ta’ snieni
nopera fuq żmieni
bla loppju
- Novembru 2025
Invokazzjonijiet #18

Beverly Agius

18. it-tmintax
Aphroconfuso
fuq tal-linja qabel il-midfna
l-iskrin tal-mobile f’idek
relikwarju tar-reħja fija
u tal-waqfa li jmiss:
fatati, il-ħamrun

Aphroconfuso
fuq tal-linja qabel il-midfna
l-iskrin tal-mobile f’idek
relikwarju tar-reħja fija
u tal-waqfa li jmiss:
fatati, il-ħamrun

Aphroconfuso
fuq tal-linja qabel il-midfna
l-iskrin tal-mobile f’idek
relikwarju tar-reħja fija
u tal-waqfa li jmiss:
fatati, il-ħamrun
- Novembru 2025
Invokazzjonijiet #19

Beverly Agius

19. id-dsatax
Aphroconfuso,
sibt ruħek reffiegħ
pellegrin fil-kripta
ta’ aphroconfuso
ġos-sarkofagu.
sa fl-aħħar il-pjaċir
li ngħix ta’ mumja
inkella ġebla umda

Aphroconfuso,
sibt ruħek reffiegħ
pellegrin fil-kripta
ta’ aphroconfuso
ġos-sarkofagu.
sa fl-aħħar il-pjaċir
li ngħix ta’ mumja
inkella ġebla umda

Aphroconfuso,
sibt ruħek reffiegħ
pellegrin fil-kripta
ta’ aphroconfuso
ġos-sarkofagu.
sa fl-aħħar il-pjaċir
li ngħix ta’ mumja
inkella ġebla umda
- Novembru 2025
Invokazzjonijiet #20

Beverly Agius

20. l-għoxrin
Aphroconfuso,
din mhijiex il-ħajja li ridt ngħix
Aphroconfuso, qed tismagħni?
għala għajni min qed jaqrani.
se niġġennen iridu jordmuni
bogħod minn għadmi għax
rawni ħafja u qalu ftit li xejn
xiddejt il-qorq li jilbsu huma.
kollhom feriti veru imma,
Aphroconfuso, għidli. mhux
saqajn bħal tagħhom għandi?

Aphroconfuso,
din mhijiex il-ħajja li ridt ngħix
Aphroconfuso, qed tismagħni?
għala għajni min qed jaqrani.
se niġġennen iridu jordmuni
bogħod minn għadmi għax
rawni ħafja u qalu ftit li xejn
xiddejt il-qorq li jilbsu huma.
kollhom feriti veru imma,
Aphroconfuso, għidli. mhux
saqajn bħal tagħhom għandi?
- Novembru 2025
Invokazzjonijiet #21

Beverly Agius

21. il-wieħed u għoxrin
Aphroconfuso,
nibda l-mixja fi triq brighella
ninsa triq il-qalb imqaddsa —
wiċċi wiċċ l-addolorata.
niżbokka fuq il-pont
sultana tal-mewt.
ħajrana għal difna
taħt il-mina sparata.
dwejjaq kif fil-kċina
niftaħ għajnejja

Aphroconfuso,
nibda l-mixja fi triq brighella
ninsa triq il-qalb imqaddsa —
wiċċi wiċċ l-addolorata.
niżbokka fuq il-pont
sultana tal-mewt.
ħajrana għal difna
taħt il-mina sparata.
dwejjaq kif fil-kċina
niftaħ għajnejja
- Diċembru 2025
Invokazzjonijiet #22

Beverly Agius

22. it-tnejn u għoxrin
Aphroconfuso
jew Ħerakles en plein air,

fil-veranda skietek
vulnerabbli jfewwaħ

daqs iż-żejt mixħut fuq it-tila
jistrieħ fil-ħabba u fl-għadira

xagħri prerafelit waqa’
purtiera quddiem żerq
ħarstek jinfetaħ ċass

għall-kaos u l-kjass
l-għors mit-tieqa
għall-ġnien taħtna

ħalliha għalhekk mazzarell fuq
l-għadajjar tittajjar l-imħabba
ħallik mill-imqass tal-ġennien

dak li l-moħriet jaħrat
jisponta jerġa’ mill-art jaħraq

għax din poeżija mġenna
u dawn fjuri mpittra
u din ħolma li bħal
farfett timmolla

Aphroconfuso
b’din ir-rebbiegħa
li ħadet waqt ħarifa —

naf,
iżda f’dan
l-assalt tal-fjuri
m’hemmx x’tifhem u tferi

meta togħdos f’Giverny
u titla’ fil-wiċċ, nymphaea
se ssib tistenniek
- Diċembru 2025
Invokazzjonijiet #23

Beverly Agius

23. it-tlieta u għoxrin
Aphroconfuso
meta għaddejtek ġuri
u sibtek ħati tal-ħars

misruq li minn taħt
għaddejtli biex nifli

u nara nsibx provi, indizji:
il-fattizzi jidħquli
l-ġesti ġentlomi
elementi ta’ reati infatwati.

fuq il-pedana
tal-innoċenti
il-preżunzjoni;

prosekuzzjoni
ta’ ġmielek statali,
skietek kriminali.

Aphroconfuso, kif
se tiddefendi ruħek?

Aproconfuso
meta għaddejtek ġuri
u sibtek ħati tal-ħars

misruq li minn taħt
għaddejtli biex nifli

u nara nsibx provi, indizji:
il-fattizzi jidħquli
l-ġesti ġentlomi
elementi ta’ reati infatwati.

fuq il-pedana
tal-innoċenti
il-preżunzjoni;

prosekuzzjoni
ta’ ġmielek statali,
skietek kriminali.

Aphroconfuso, kif
se tiddefendi ruħek?
- Diċembru 2025
Invokazzjonijiet #24

Beverly Agius

24. (l-erbgħa u għoxrin)
(Aphroconfuso
ħarban mill-provinċji
tas-sekli skars mill-ħsus

waħdi narak u ninnutak

bħal labra f’maktur tifli
b’reqqa l-kelma illeċta li

ħallejt warajja
mhux bi żball)

(Aphroconfuso
ħarban mill-provinċji
tas-sekli skars mill-ħsus

waħdi narak u ninnutak

bħal labra f’maktur tifli
b’reqqa l-kelma illeċta li

ħallejt warajja
mhux bi żball)
- Jannar 2026
Invokazzjonijiet #25

Beverly Agius

25. il-ħamsa u għoxrin
Aphroconfuso
bl-inċest fis-suġġett
għax idek tixref taħt
il-ġakketta tal-kotba

tiegħi, u sebgħi jrid
jindaga l-malinkoniji
ta’ kristeva tiegħek

Aphroconfuso
bl-inċest fis-suġġett
għax idek tixref taħt
il-ġakketta tal-kotba

tiegħi, u sebgħi jrid
jindaga l-malinkoniji
ta’ kristeva tiegħek

Aphroconfuso
bl-inċest fis-suġġett
għax idek tixref taħt
il-ġakketta tal-kotba

tiegħi, u sebgħi jrid
jindaga l-malinkoniji
ta’ kristeva tiegħek
- Jannar 2026
Invokazzjonijiet #26

Beverly Agius

26. is-sitta u għoxrin
Aphroconfuso
sa ma jikkwieta jiskot inin
l-ilma li jboqboq ma’ dahri

kloru ragħwa sħana li
jfawru jfexfxu ma’ sidri

Aphroconfuso ruxxan
f’deckchair jaqra paper

nerġa’ nagħfas il-buttun

Aphroconfuso
sa ma jikkwieta jiskot inin
l-ilma li jboqboq ma’ dahri

kloru ragħwa sħana li
jfawru jfexfxu ma’ sidri

Aphroconfuso ruxxan
f’deckchair jaqra paper

nerġa’ nagħfas il-buttun
- Jannar 2026
Invokazzjonijiet #27

Beverly Agius

27. is-sebgħa u għoxrin
Aphroconfuso
meta wara t-te qegħidtli
fuq plattin it-tenerezza
biex fis nimmaternalizza
l-metonimija li fiha tridni
nkun tiegħek u ta’ jdejk
tettiera — xejn fietla —

disturbata mill-plural ta’
dan il-ġest qabel l-irqad
nistenniek aphroconfuso
tmellisni bħal Barthes

Aphroconfuso
meta wara t-te qegħidtli
fuq plattin it-tenerezza
biex fis nimmaternalizza
l-metonimija li fiha tridni
nkun tiegħek u ta’ jdejk
tettiera — xejn fietla —

disturbata mill-plural ta’
dan il-ġest qabel l-irqad
nistenniek aphroconfuso
tmellisni bħal Barthes
- Frar 2026
Invokazzjonijiet #28

Beverly Agius

28. it-tmienja u għoxrin
Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin

Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin

Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin

Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin

Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin

Aphroconfuso
t-tbassir tat-temp.
mistennijin xita
ragħad u riħ qawwi
fis-snin li ġejjin
- Frar 2026
Invokazzjonijiet #29

Beverly Agius

29. id-disgħa u għoxrin
Aphroconfuso,
dak li fommok raġel ma jridx jgħidli
tgħiduli qalbek mara — iddamdam
settenarju xħin nifrex
il-glaċier t’idi fuqha

Aphroconfuso,
dak li fommok raġel ma jridx jgħidli
tgħiduli qalbek mara — iddamdam
settenarju xħin nifrex
il-glaċier t’idi fuqha

Aphroconfuso,
dak li fommok raġel ma jridx jgħidli
tgħiduli qalbek mara — iddamdam
settenarju xħin nifrex
il-glaċier t’idi fuqha

Aphroconfuso,
dak li fommok raġel ma jridx jgħidli
tgħiduli qalbek mara — iddamdam
settenarju xħin nifrex
il-glaċier t’idi fuqha

Aphroconfuso,
dak li fommok raġel ma jridx jgħidli
tgħiduli qalbek mara — iddamdam
settenarju xħin nifrex
il-glaċier t’idi fuqha
- Frar 2026
Invokazzjonijiet #30

Beverly Agius

30. it-tletin
Aphroconfuso,
inħoss l-organi jċedu
l-uġigħ jispara minn
dirgħajja għal qalbi
u jħallihom katavri.

bħal imqass li ġeżż
borra nagħaġ fl-art,
ġwienaħ mill-friex,
għada nqum biss
għal żifna fis-silġ

Aphroconfuso,
inħoss l-organi jċedu
l-uġigħ jispara minn
dirgħajja għal qalbi
u jħallihom katavri.

bħal imqass li ġeżż
borra nagħaġ fl-art,
ġwienaħ mill-friex,
għada nqum biss
għal żifna fis-silġ

Aphroconfuso,
inħoss l-organi jċedu
l-uġigħ jispara minn
dirgħajja għal qalbi
u jħallihom katavri.

bħal imqass li ġeżż
borra nagħaġ fl-art,
ġwienaħ mill-friex,
għada nqum biss
għal żifna fis-silġ

Aphroconfuso,
inħoss l-organi jċedu
l-uġigħ jispara minn
dirgħajja għal qalbi
u jħallihom katavri.

bħal imqass li ġeżż
borra nagħaġ fl-art,
ġwienaħ mill-friex,
għada nqum biss
għal żifna fis-silġ

Aphroconfuso,
inħoss l-organi jċedu
l-uġigħ jispara minn
dirgħajja għal qalbi
u jħallihom katavri.

bħal imqass li ġeżż
borra nagħaġ fl-art,
ġwienaħ mill-friex,
għada nqum biss
għal żifna fis-silġ
- Marzu 2026
Invokazzjonijiet #31

Beverly Agius

31. il-wieħed u tletin
Aphroconfuso
ninvokak b’laħmek abjad sa ma
nċarratlek it-tnabar lazzru tiegħi
nidħaq narak se taqa’ fil-faxxa.
ma tafx li ħbatt ma’ blata liebsa
ġagaga? iss’ejja ħa norbothielek
u int orbotli l-qfieli għax l-iljieli
pazjenti mkittfa f’das-sanatorju

Aphroconfuso
ninvokak b’laħmek abjad sa ma
nċarratlek it-tnabar lazzru tiegħi
nidħaq narak se taqa’ fil-faxxa.
ma tafx li ħbatt ma’ blata liebsa
ġagaga? iss’ejja ħa norbothielek
u int orbotli l-qfieli għax l-iljieli
pazjenti mkittfa f’das-sanatorju

Aphroconfuso
ninvokak b’laħmek abjad sa ma
nċarratlek it-tnabar lazzru tiegħi
nidħaq narak se taqa’ fil-faxxa.
ma tafx li ħbatt ma’ blata liebsa
ġagaga? iss’ejja ħa norbothielek
u int orbotli l-qfieli għax l-iljieli
pazjenti mkittfa f’das-sanatorju

Aphroconfuso
ninvokak b’laħmek abjad sa ma
nċarratlek it-tnabar lazzru tiegħi
nidħaq narak se taqa’ fil-faxxa.
ma tafx li ħbatt ma’ blata liebsa
ġagaga? iss’ejja ħa norbothielek
u int orbotli l-qfieli għax l-iljieli
pazjenti mkittfa f’das-sanatorju

Aphroconfuso
ninvokak b’laħmek abjad sa ma
nċarratlek it-tnabar lazzru tiegħi
nidħaq narak se taqa’ fil-faxxa.
ma tafx li ħbatt ma’ blata liebsa
ġagaga? iss’ejja ħa norbothielek
u int orbotli l-qfieli għax l-iljieli
pazjenti mkittfa f’das-sanatorju
- Marzu 2026
Invokazzjonijiet #32

Beverly Agius

32. it-tnejn u tletin
Aphroconfuso
ħallini nkun ommok ħa nberred in-nirien
inkeċċi r-rwiefen pietà li twaqqaf qliel ta’
xita ġewwa fik dan il-mostru li għejjiek
ħalli f’idi l-versi li qed ikidduk u jirbħuk
tini wiċċek aphroconfuso ħa ndewwi
l-aċċjomu ħa nbus il-feriti nagħlaq
l-apokalissi ntelaq fuq din l-irħama
karrara fuq din l-omm koetanja intelaq
bħal rużar fuq dan il-lużar ibni kif int
mifluġ — imdemmi narak issir demmi
- Marzu 2026
Invokazzjonijiet #33

Beverly Agius

33. it-tlieta u tletin
Aphroconfuso
għax jien inħobbok kif int u kif
emmini ma nafx imma kultant

j’tini li nċarratlek sidrek nonfoħ
f’pulmunek u nimliehulek b’riħet
iċ-ċitru u ċ-ċedru flok bl-ispirtu

hekk naf li għada tisbaħ iżjed int
milli int — taħsad fija l-bekkamort

Aphroconfuso
għax jien inħobbok kif int u kif
emmini ma nafx imma kultant

j’tini li nċarratlek sidrek nonfoħ
f’pulmunek u nimliehulek b’riħet
iċ-ċitru u ċ-ċedru flok bl-ispirtu

hekk naf li għada tisbaħ iżjed int
milli int — taħsad fija l-bekkamort
- April 2026
Invokazzjonijiet #34

Beverly Agius

34. l-erbgħa u tletin
Aphroconfuso
tipponta lejn il-ħbieb
l’għedtli m’għandekx

għax mudlam kont xħin
ħarist lejn ħwejġi f’dari.

din għalikom ġojjelli
u sinjorini li tlewnu
ħoġor ħsiebi a la
mary meylak:

aħfruli ta’ dan
l-insult inġust

Aphroconfuso
tipponta lejn il-ħbieb
l’għedtli m’għandekx

għax mudlam kont xħin
ħarist lejn ħwejġi f’dari.

din għalikom ġojjelli
u sinjorini li tlewnu
ħoġor ħsiebi a la
mary meylak:

aħfruli ta’ dan
l-insult inġust

Aphroconfuso
tipponta lejn il-ħbieb
l’għedtli m’għandekx

għax mudlam kont xħin
ħarist lejn ħwejġi f’dari.

din għalikom ġojjelli
u sinjorini li tlewnu
ħoġor ħsiebi a la
mary meylak:

aħfruli ta’ dan
l-insult inġust
- April 2026
Invokazzjonijiet #35

Beverly Agius

35. il-ħamsa u tletin
Aphroconfuso,
tilgħabha tan-naħla
titrembel fil-fjur
jew fil-kliem.

Aphroconfuso
fuq Bumble:

I’m looking for
a long-term relationship,
humor, and openness.

għal din id-darba
għamilt swipe left

(forsi jerġa’ jdurli,
u nirrinstalla l-app)

Aphroconfuso,
tilgħabha tan-naħla
titrembel fil-fjur
jew fil-kliem.

Aphroconfuso
fuq Bumble:

I’m looking for
a long-term relationship,
humor, and openness.

għal din id-darba
għamilt swipe left

(forsi jerġa’ jdurli,
u nirrinstalla l-app)

Aphroconfuso,
tilgħabha tan-naħla
titrembel fil-fjur
jew fil-kliem.

Aphroconfuso
fuq Bumble:

I’m looking for
a long-term relationship,
humor, and openness.

għal din id-darba
għamilt swipe left

(forsi jerġa’ jdurli,
u nirrinstalla l-app)
- April 2026
Invokazzjonijiet #36

Beverly Agius

36. is-sitta u tletin
Aphroconfuso
l-antipoeżija għal tgħanniqa
li ktibtlek meta kont għadni

medhija bil-varjetajiet kollha
tal-Meconopsis betonicifolia

sentenza qasira u xotta din
kelma waħda li ma treġix

imma nibqa’ neħtieġha

Aphroconfuso
l-antipoeżija għal tgħanniqa
li ktibtlek meta kont għadni

medhija bil-varjetajiet kollha
tal-Meconopsis betonicifolia

sentenza qasira u xotta din
kelma waħda li ma treġix

imma nibqa’ neħtieġha

Aphroconfuso
l-antipoeżija għal tgħanniqa
li ktibtlek meta kont għadni

medhija bil-varjetajiet kollha
tal-Meconopsis betonicifolia

sentenza qasira u xotta din
kelma waħda li ma treġix

imma nibqa’ neħtieġha
- Mejju 2026
Invokazzjonijiet #37

Beverly Agius

37. is-sebgħa u tletin
Aphroconfuso,
ma nixbax nistħajlek xaħxieħ
fuq tal-buttuniera l-friex

fantasia on greensleeves jew
love-in-a-mist on a green wrist

sieq il-brimba — il-vini
li qabżu minn driegħi

mal-ħakma ta’ driegħek fil-wied
ixejjirni bħal qamħa jew tfiefa fir-riħ

mejt it-tidwir it-tagħrix it-tħabbil

il-ħass li bgħatna jsaqqu lil aphroconfuso

jħarsu mill-karozzi
jħarsu ċass lejn qniefed
jitmiegħku fl-art
- Mejju 2026
Invokazzjonijiet #38

Beverly Agius

38. it-tmienja u tletin
Aphroconfuso
nidħol għal trapjant okulari

biex niret diqek ħa
nibki bi dmugħek

iċarċar space song
minn beach house

f’baħar iċ-ċagħaq
nindurak bil-lellux
narak issir bebbux

uċuħi aphroconfuso
safrana jridu jbusuk
felħana jridu jiktbuk

Aphroconfuso
nidħol għal trapjant okulari

biex niret diqek ħa
nibki bi dmugħek

iċarċar space song
minn beach house

f’baħar iċ-ċagħaq
nindurak bil-lellux
narak issir bebbux

uċuħi aphroconfuso
safrana jridu jbusuk
felħana jridu jiktbuk
- Mejju 2026
Invokazzjonijiet #39

Beverly Agius

39. id-disgħa u tletin
Aphroconfuso
niġbor driegħi li waqa’ jtextex
mejjet fis-sapun ħoss tal-bejt
l-għasfur fil-ventilatur in-nifs
tax-xemx sħun fil-misħun li
biered jinżel sieket bħal kull
messaġġ li minn WhatsApp

tiegħek ma jasalx.
Aphroconfuso, kemm
-il banju se nimla dulur
biex wiċċi jkompli
jintefa mill-kulur?

Aphroconfuso
niġbor driegħi li waqa’ jtextex
mejjet fis-sapun ħoss tal-bejt
l-għasfur fil-ventilatur in-nifs
tax-xemx sħun fil-misħun li
biered jinżel sieket bħal kull
messaġġ li minn WhatsApp

tiegħek ma jasalx.
Aphroconfuso, kemm
-il banju se nimla dulur
biex wiċċi jkompli
jintefa mill-kulur?
- Ġunju 2026
Invokazzjonijiet #40

Beverly Agius

40. l-erbgħin
Aphroconfuso
t-tifla li qiegħda tixher
it-tifla li qiegħda tifga
fil-morr ta’ mnifsejha
t-tifla li bi ħniena qed
tfittex fik ’il missierha

Aphroconfuso
t-tifla li qiegħda tixher
it-tifla li qiegħda tifga
fil-morr ta’ mnifsejha
t-tifla li bi ħniena qed
tfittex fik ’il missierha

Aphroconfuso
t-tifla li qiegħda tixher
it-tifla li qiegħda tifga
fil-morr ta’ mnifsejha
t-tifla li bi ħniena qed
tfittex fik ’il missierha
- Ġunju 2026
Invokazzjonijiet #41

Beverly Agius

41. il-wieħed u erbgħin
Aphroconfuso,
insir naf dwar missieri
u niġri nfittex lilek
biex ngħannaq lilu

u lil missierek
f’daqqa.

kultant naħsibn’
aħniex aħwa

Aphroconfuso,
insir naf dwar missieri
u niġri nfittex lilek
biex ngħannaq lilu

u lil missierek
f’daqqa.

kultant naħsibn’
aħniex aħwa
- Ġunju 2026
Invokazzjonijiet #42

Beverly Agius

42. it-tnejn u erbgħin
Aphroconfuso
bejn il-missier u l-missier li addottajt
hemm int figurazzjoni tal-abbandun
xeħta ta’ blandun xehda fej’ blanzun
salmastru ilma ħelu flien irżin ribelli
idealizzazzjoni metamorfika ta’ rażan
u ħela ħarira kaħla u ħafna kannella
hemm int triegħed kull fibra għadma
rita ġilda tqalleb fija tinġenja l-versi
l-għadd imtenni għall-figuri paterni
hemm int talterna ġenetika m’oħra
f’bint aphroconfuso għalik aphro —
- Lulju 2026
Invokazzjonijiet #43

Beverly Agius

43. it-tlieta u erbgħin
Aphroconfuso
l-qatgħa fil-laħam li twarrad
ħarir aħmar salm stedina għal
gżira griega jew il-mistoqsija
gulija li ħelu bgħatt ma’ oħti

sitt snin wara. inwieġeb
iva mela. għax issa jien

vokali korali forsi lokali
iżda mhux morali. arani

nbus il-mera mara bathsheba
billie jean lil omm dal-versi

u ’l missierhom li
qalbi. iva int kont
- Lulju 2026
Invokazzjonijiet #44

Beverly Agius

44. l-erbgħa u erbgħin
Aphroconfuso,
aphroconfuso m’intix meta
mħabbel fi dliel Aphrodite

wardiet wiċċek anemoni
jsammruni bħal’omofoni

mhux meta tinħela f’ċingjal
ġlied ta’ Adonis li int —

issa, għidli ftit,
meta se mmorru
san-National Gallery?
- Lulju 2026
Invokazzjonijiet #45

Beverly Agius

45. il-ħamsa u erbgħin
Aphroconfuso
għand il-barbier
ir-riħa tal-irġiel

ix-xafra li ħelu
ddur mal-menti

t-terra li f’idejja
ġġibek tarbija

Aphroconfuso
għand il-barbier
ir-riħa tal-irġiel

ix-xafra li ħelu
ddur mal-menti

t-terra li f’idejja
ġġibek tarbija
- Awwissu 2026
Invokazzjonijiet #46

Beverly Agius

46. is-sitta u erbgħin
Aphroconfuso,
inwaqqaf il-mediċina
ħa nikteb il-poeżija

notorja l-glorja

nieħu xagħri b’idi
nqasqas addoċċ.

is-sbul fis-sink

Aphroconfuso,
inwaqqaf il-mediċina
ħa nikteb il-poeżija

notorja l-glorja

nieħu xagħri b’idi
nqasqas addoċċ.

is-sbul fis-sink

Aphroconfuso,
inwaqqaf il-mediċina
ħa nikteb il-poeżija

notorja l-glorja

nieħu xagħri b’idi
nqasqas addoċċ.

is-sbul fis-sink

Aphroconfuso,
inwaqqaf il-mediċina
ħa nikteb il-poeżija

notorja l-glorja

nieħu xagħri b’idi
nqasqas addoċċ.

is-sbul fis-sink
- Awwissu 2026
Invokazzjonijiet #47

Beverly Agius

47. is-seba’ u erbgħin
Aphroconfuso
neżorċizza rasi
taħt il-vit. l-ilma

li jmelles il-qilla
taħt il-ġilda —

jiskonġra l-gidma
taċ-ċikonja taħt
il-qurriegħa

Aphroconfuso
neżorċizza rasi
taħt il-vit. l-ilma

li jmelles il-qilla
taħt il-ġilda —

jiskonġra l-gidma
taċ-ċikonja taħt
il-qurriegħa

Aphroconfuso
neżorċizza rasi
taħt il-vit. l-ilma

li jmelles il-qilla
taħt il-ġilda —

jiskonġra l-gidma
taċ-ċikonja taħt
il-qurriegħa
- Awwissu 2026
Invokazzjonijiet #48

Beverly Agius

48. it-tmienja u erbgħin
il-poeżija dimonja
tifhimha wara li
tiktibha: meħuda

minn dagħdigħa fis-selvaġġ
nirien f’laħam aphroconfusek
’mniegħel bżiebeż u x’naf jien

ma tafx f’waqtha
x’ħakmek bħal meta
timrad wara ssir taf
x’semm baqbqek

tħalliha trid id-dnewwa
bis-sewwa u bla rażan
tfaħħax il-friegħen ġa
mgħaddba f’uħuxek

tferżen ġo għommtok
tiddikodja ’l omm korlok
tiddrillja biex tiddilirja

għafrit ixxajtnek
karunja tiskunġrak

il-poeżija dimonja
tifhimha wara li
tiktibha: meħuda

minn dagħdigħa fis-selvaġġ
nirien f’laħam aphroconfusek
’mniegħel bżiebeż u x’naf jien

ma tafx f’waqtha
x’ħakmek bħal meta
timrad wara ssir taf
x’semm baqbqek

tħalliha trid id-dnewwa
bis-sewwa u bla rażan
tfaħħax il-friegħen ġa
mgħaddba f’uħuxek

tferżen ġo għommtok
tiddikodja ’l omm korlok
tiddrillja biex tiddilirja

għafrit ixxajtnek
karunja tiskunġrak

il-poeżija dimonja
tifhimha wara li
tiktibha: meħuda

minn dagħdigħa fis-selvaġġ
nirien f’laħam aphroconfusek
’mniegħel bżiebeż u x’naf jien

ma tafx f’waqtha
x’ħakmek bħal meta
timrad wara ssir taf
x’semm baqbqek

tħalliha trid id-dnewwa
bis-sewwa u bla rażan
tfaħħax il-friegħen ġa
mgħaddba f’uħuxek

tferżen ġo għommtok
tiddikodja ’l omm korlok
tiddrillja biex tiddilirja

għafrit ixxajtnek
karunja tiskunġrak
- Settembru 2026
Invokazzjonijiet #49

Beverly Agius

49. id-disgħa u erbgħin
l-imħabba (l-idejn jitolbu)
l-imħabba (l-idejn ġox-xagħar)

dirgħajk qamħin diħlin minn xifer
ir-ritratt. jaqsmu baħar biex jilħqu

xagħri. wiċċi ċagħqi
u bajdani fetħa qroll
par għajnejn. serħan

l-imħabba (l-idejn jitolbu)
l-imħabba (l-idejn ġox-xagħar)

dirgħajk qamħin diħlin minn xifer
ir-ritratt. jaqsmu baħar biex jilħqu

xagħri. wiċċi ċagħqi
u bajdani fetħa qroll
par għajnejn. serħan

l-imħabba (l-idejn jitolbu)
l-imħabba (l-idejn ġox-xagħar)

dirgħajk qamħin diħlin minn xifer
ir-ritratt. jaqsmu baħar biex jilħqu

xagħri. wiċċi ċagħqi
u bajdani fetħa qroll
par għajnejn. serħan
- Settembru 2026
Invokazzjonijiet #50

Beverly Agius

50. il-ħamsin
Aphroconfuso
kull meta f’wied il-għasri
ninżel sa nofsni nissemma’
mal-blat iħabbat il-mewġ

niftakar f’kalanka ta’
franza f’qala ġo wied

u nirtogħod mhux bir-riħ

la petite fille de la mer

xemx li tqajjem dehxa
sħana li tgħawwem reżħa

nimtedd ma’ nifsek
nidħol f’fond abtek

għall-melħ il-fsied l-għajbien
u narana. insiru nies l-għerien
- Settembru 2026
Invokazzjonijiet #51

Beverly Agius

51. il-wieħed u ħamsin
Aphroconfuso,
la ma nistax inkun
tiegħek fi ħdanek,

anulus fibrosus,
tkun tiegħi bejn
kull rukkell,

spatium intercostale,
tkun tiegħi fil-kustat

għalkollox tiegħi
fuq il-ġurnal

Aphroconfuso,
la ma nistax inkun
tiegħek fi ħdanek,

anulus fibrosus,
tkun tiegħi bejn
kull rukkell,

spatium intercostale,
tkun tiegħi fil-kustat

għalkollox tiegħi
fuq il-ġurnal
- Ottubru 2026
Invokazzjonijiet #52

Beverly Agius

52. it-tnejn u ħamsin
Aphroconfuso
u ssib ruħek tibża’ minn wirdiena
ġurdiena qurdiena ċempilli jkun

x’ħin ikun — u niktiblek dwar rumen li
b’leħen Kont’Orlok jaqra ’l Poe imma

wkoll is-sunett ta’ neruda dwar il-għodu
b’tila nuda. aphroconfuso l-lejl f’cuba.

l-irtuba f’ort it-tuffieħ f’ħafnet l-idejn
u tweġibni. tweġibni wara jumejn
- Ottubru 2026
Invokazzjonijiet #53

Beverly Agius

53. it-tlieta u ħamsin
Aphroconfuso
bis-saħħa barranija li tiġi biex nitla’
fuq it-turretta neħles minn kull toqla

għoqla — morru xxejru kollha.
komda ntir ’l isfel. lejn

aphroconfuso taħti
merħi fi spirtu ħiedel.

ninżel bajda rixa. mingħajru
pinna. tal-ajru benniena
- Ottubru 2026
Invokazzjonijiet #54

Beverly Agius

54. l-erbgħa u ħamsin
Aphroconfuso:
“you leapt from crumbling bridges, watching cityscapes turn to dust
filming helicopters crashing in the ocean from way above”

Aphroconfuso:
“you leapt from crumbling bridges, watching cityscapes turn to dust
filming helicopters crashing in the ocean from way above”

Aphroconfuso:
“you leapt from crumbling bridges, watching cityscapes turn to dust
filming helicopters crashing in the ocean from way above”

Aphroconfuso:
“you leapt from crumbling bridges, watching cityscapes turn to dust
filming helicopters crashing in the ocean from way above”
- Frar 2026
Jisimni Gianna

Loranne Vella
Fil-knisja ta’ San Ġorġ Martri — mhux wisq ’il bogħod minn fejn ġejt noqgħod ftit xhur ilu malli ntbaħt li ż-żwieġ tiegħi kien beda jixbah wisq lil dak t’ommi u anki ’l dak ta’ nannti u tlaqt ’il barra b’ħeffa liema bħalha — hemm ritratt ta’ mara li minn dejjem tfakkarni f’ommi. L-istess taħlita ta’ ferħ u diqa f’ħarsitha, l-istess pettnatura, l-istess qatgħa ta’ ħwejjeġ, l-istess kuluri. F’dirgħajha qed iżżomm tarbija. Naħlef li għandna ritratt fl-istess qagħda u poża ommi u jien meta kelli biss ftit xhur. L-ewwel darba li dħalt f’dil-knisja u rajt ir-ritratt fhimt li dir-rokna tal-knisja hi ddedikata kollha kemm hi lil dil-qaddisa, Santa Gianna Beretta Molla. Imbagħad sirt naf li ċ-ċentru pastorali, li jieħu isimha, jorganizza bosta attivitajiet is-sena kollha fil-qafas ta’ “Progetto Mamma”. Nitbissem. U jaqbadni l-bard.
- 74 minuta awdjo, 9 108 kelmiet
- Diċembru 2023
Joey Tilbes, it-Tabù Tinża’

Omar N’Shea
Joey kienet tinżel imlibbsa u mpittra, saff eyeshadow abjad mad-dawra, faxx lapes max-xfar, u kulur skur ilellex fuq il-kappell t’għajnejha. Gloss u glitter aħmar, ras nokkli bil-backcombing u l-ġnub miġbudin u llixxati lura b’pettne tad-djamantini. Meta kienet tilbes ta’ mara, kienet tħobb tagħżel xi libsa tal-Haro, li kellhom ħanut tal-ħwejjeġ Tas-Sliema, moda impurtata f’Malta minn familja Anglo-Iżraeljana li kienu jgħixu hawn. Kellhom stabbiliment tal-ħwejjeġ ieħor il-Belt, u r-restorant LeRoy ġewwa Tigné. Lil din il-familja tal-Haro, iz-zija t’ommi, Salvina kienet għall-ewwel isseftrilhom u mbagħad bdiet tieħu ħsieb it-tfal tagħhom għax kienet taf titkellem bl-Ingliż. Kienet fuq tagħha u ommi dejjem tiġri magħha u ġieli kienet tmur magħha għandhom. Din id-dar lil ommi fetħitilha orizzonti ġodda u internazzjonali ħafna, u l-Haro kien nissel fiha sens ta’ moda, avolja qliezet u qomos tal-irġiel biss kienet tilbes. Junior, imma, kien galantom u jberbaq sew fuq Antoinette u l-gwardarobbi tal-Iklin kienu kmamar sħaħ fil-basement tad-dar, li fil-weekend spiss jispiċċaw mimlijin sinjorini jitpittru quddiem mera rettangolari kollha bozoz mad-dawra u ħwejjeġ, parrokki, u tkaken għaddejjin minn id għall-oħra ħa jaraw min se jilbes xiex. Antoinette kellha mijiet ta’ lbiesi, tant li ġieli l-kontestanti tax-shows bħal Miss Sunshine kienu jilbsu kważi biss ħwejjeġ mill-gwardarobba tagħha, qisha l-benefattriċi tat-travestì. Wara joħorġu jiżżagħblu l-Hungry Tiger u jiġu lura l-għada, kulħadd daħna, kollha daħq, żuffjett, ikkampjar, riħa ta’ xorb u sigaretti, u min jorqod ’l hemm u min jorqod ’l hawn. Imma l-parrokki kienu dejjem jidħlu lura ġol-kaxxi tal-kartun roża b’ħabel gold biex iġġorrhom minnu, imqiegħda hemm ġew fuq irjus tondi tal-ġablow li fuqhom Joey kienet tpinġi għajnejn, imnieħer u xufftejn bil-make-up t’Antoinette, u meta jiġu lura miż-żagħbil tal-lejl, kienet taqla’ l-eyelashes foloz u twaħħalhom fuqha. Il-parrokki kienu joħduhom darba fix-xahar il-Village Gossip, għand Manwel u l-Mimì, għal wash u blow dry.
- 58 minuta awdjo, 5 730 kelma
- Ġunju 2024
Il-Kastell

Leslie Vassallo
Minn fuq is-swar tal-belt
tara għoljiet imwieġ iħaddru —
Irħula bojod u arbli ta’ knejjes ibaħħru.

Minn fuq il-fortizza
tilmaħ armati sofor ta’ lellux, ġarġir;
Fit-toroq qodma l-bizzilla minsuġa tal-belt;
Fi rkejjen, kull lewn tal-gżira jixxerred fuq tila.

Mat-turġien dojoq taċ-Ċittadella
żgħożitna ħolmot f’qarn qamar jitferra’;
ħelsienna ttajjar maż-żifef sal-baħar;
imħabbitna tnaqqxet mal-ħitan, daħket fil-ħemda.
- 3 minuti awdjo,
- Frar 2024
- Indħil Barrani
Kollox Iperpolitiku

Anton Jäger (tr Karl Baldacchino)
Ir-ritratti huma ta’ lwien jgħajtu, kważi fluworexxenti. It-tema li tgħaqqadhom hi “l-imħabba”. F’ritratt jismu Love (hands in hair), mara b’xagħar aħmar u għajnejha magħluqin hija miżmuma minn par idejn maskili li jilħquha minn barra l-bordura. F’ritratt ieħor raġel b’ġakketta tal-jeans qed jiżfen waħdu, kważi qed ilaħħaq għal id fil-qrib. F’Love (hands praying), mara b’għajnejha magħluqin torbot idejha f’nofs folla clubbers. Bħallikieku f’ritwal sekulari, timmedita fl-anonimità tad-diskoteka. In-nies fir-ritratt jiżfnu ma’ mużika maħluqa fuq il-bażi ta’ ħsejjes li jarmi l-makkinarju industrijali ta’ Detroit u Manchester, il-bliet tewmin li welldu t-tekno. Fl-1989, però — is-sena li fiha ttieħdu dawn ir-ritratti — il-magni m’għadhomx jaħdmu. Ħafna minnhom ċkienu jew ġew irrilokati lejn iċ-Ċina, filwaqt li l-bliet tewmin tat-tekno ġew deindustrijalizzati. Waqt li kienet qed tivvjaġġa ġo megabelt Ċiniża xi snin qabel, il-fotografa Ġermaniża Hilla Becher innotat l-assemblaġġ mill-ġdid ta’ kopja ta’ mitħna tal-azzar li darba ġibdet fl-Ewropa. Issa, iż-żgħażagħ fir-ritratti tal-ħajja ta’ billejl ta’ Wolfgang Tillmans jiżfnu biex jippruvaw ixejnu l-industrija, il-politika u l-istorja nfisha. Ta’ min jinnota ż-żmien u l-post tar-ritratti ta’ Tillmans. Jiddokumentaw Londra taħt Thatcher u Berlin waqt li l-Ħajt nieżel. Lejn il-Lvant, is-soċjaliżmu statali qed joqrob il-kollass. Il-kapitaliżmu globali huwa trijonfanti. Id-deindustrijalizzazzjoni tal-Punent qed taċċellera. Fl-istess sena li x-xjenzat politiku Amerikan Francis Fukuyama ppubblika l-esej leġġendarja tiegħu dwar “it-tmiem tal-istorja” fin-National Interest, il-kamera ta’ Tillmans issa ssir xhieda ta’ eżerċizzju ta’ amnesija kollettiva: tentattiv biex jitkeċċew l-ispettri ideoloġiċi tas-seklu li għadda u bil-kwiet nimxu lejn utopja privata. Żmien il-“postpolitika” infetaħ.
- 5 557 kelma
- Ottubru 2023
Kontra Tagħna Għaliex Magħna

Joe Gatt
Meta wara sentejn f’idejn il-Franċiżi, fl-1800 l-gżejjer Maltin sabu ruħhom taħt il-ħakma Ingliża, skont it-Trattat ta’ Amiens kellhom jerġgħu jgħaddu lura għand il-Kavallieri biex ikomplu jmexxuha huma bħala pajjiż “newtrali”. Il-qassisin, in-nutara, l-avukati u l-kummerċjanti Maltin tal-“Congresso”, li sa ftit qabel kienu qed imexxu l-insurrezzjoni kontra l-Franċiżi, beżgħu li dan kien ifisser li malajr jerġgħu jiġu taħthom għax l-Ordni kienet iddgħajfet sew u żgur ma kinitx tiflaħ għal Napuljun. Għalhekk, il-104 membri ta’ dan il-kungress kitbu “Dichiarazione dei Diritti degli Abitanti delle Isole di Malta e Gozo”. Ma kinitx dikjarazzjoni radikali bħal dik tal-Indipendenza ta’ Haiti ta’ sentejn wara, li abolixxiet l-iskjavitù, ċaħdet kull rabta mal-kolonjalisti Ewropej u ħalfet il-libertà jew il-mewt. Dik Maltija kienet dikjarazzjoni liberali bl-eku Illuminista ta’ dik tal-Indipendenza tal-Istati Uniti fl-1776 u tad-“Dikjarazzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u ċ-Ċittadin” fi Franza, tlettax-il sena wara. F’disa’ punti, id-dikjarazzjoni elenkat speċi ta’ kuntratt. Iktar milli stqarrija ta’ drittijiet indirizzata lejn l-ispirtu etern tal-Bniedem, kien quid pro quo ċar u pragmatiku indirizzat lir-Re tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda u d-dixxendenti tiegħu bħala sovrani fuq il-gżejjer “għal dejjem”. Dan in-nisel nobbli, min-naħa tiegħu, kellu jagħti lill-pajjiż kostituzzjoni li biha kunsill elett mill-“poplu” ikollu dritt jiġbor it-taxxi u jmexxi ’l-pajjiż. Ir-Re ma kellu jindaħal la fit-tmexxija interna tal-pajjiż u lanqas fil-ħajja reliġjuża tiegħu. In-nies — insomma, “gli uomini liberi” — kellhom id-dritt josservaw liema reliġjon riedu, igawdu l-proprjetà tagħhom u jkunu suġġetti biss għal-Liġi. U għar-Re, li kien il-protettur tar-reliġjon. U għall-Papa, li kellu jkun l-uniku referenza fejn jidħlu affarijiet spiritwali; hu u l-ġenerali tal-ordnijiet monastiċi. Intbagħtet lir-Re Ġorġ III, imma nafu biha għax baqgħu kopji tagħha Malta. Fl-arkivji impekkabbli tal-Gran Brittanja m’hemm ebda ħjiel tagħha. Jekk lir-Re waslitlu, ma nafux x’għamel biha. L-Ingliżi bdew imexxu l-gżejjer bħala dittatorjat militari. Fost l-uffiċjali Ingliżi, li ma taw kas la ta’ din id-dikjarazzjoni u lanqas ta’ appelli oħrajn għall-awtonomija, kien hemm l-ewwel Duka ta’ Wellington li jgħidu li qal: Kieku allura nistgħu nagħtu kostituzzjoni lil bastiment tal-gwerra!
- 9 067 kelma
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #1

Kris Polidano

1. Prefazju numru wieħed
Il-Malti jitkellem dwar il-forom tal-verbi. Bl-istess mod, hemm il-forom ta’ kif nippożizzjonaw ruħna meta nkunu reqdin. Fil-forma nsibu l-kontenut — dal-prinċipju narawh fil-qasam tal-bini u f’dak ta’ kif infasslu l-għodod tal-komunikazzjoni tagħna. Il-forom tal-verbi jiddeterminaw it-tifsira. Bl-istess mod, il-forom ta’ kif norqdu u nindifnu kollha għandhom il-konnotazzjonijiet tagħhom.
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #2

Kris Polidano

2. Forma numru wieħed
Fuq ix-xaqliba
tal-Lvant tal-Qala,
idi qiegħda
taħt geddumi

fuq sodda kważi franka
moħħi
jnixxi
l-ħaxix
iraxxex
maż-żifna
tar-riħ

is-swaba’ ta’ saqajja
jniżżlu għonqhom
u driegħi jistrieħ
ma’ abti

u qalbi tħabbat
mal-mota
ta’ San Kerrew

Fuq ix-xaqliba
tal-Lvant tal-Qala,
idi qiegħda
taħt geddumi

fuq sodda kważi franka
moħħi
jnixxi
l-ħaxix
iraxxex
maż-żifna
tar-riħ

is-swaba’ ta’ saqajja
jniżżlu għonqhom
u driegħi jistrieħ
ma’ abti

u qalbi tħabbat
mal-mota
ta’ San Kerrew
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #3

Kris Polidano

3. Forma numru tnejn
Mort ngħum
saqajja jagħtu

u jagħtu

u jagħtu

u joħolqu ondi kbar

li jinkisru mas-saba’ l-kbir

ta’ sieqi l-leminija

u mbagħad ix-xellugija.

L-għaraq jisponta taħt xagħri
jinżel sa denbi kut’ kut’.

Purtella tingħalaq f’salt.
Id-dawl jiftaħli għajnejja.
L-għaraq jogħdos għal ġol-friex.

Mort ngħum
saqajja jagħtu

u jagħtu

u jagħtu

u joħolqu ondi kbar

li jinkisru mas-saba’ l-kbir

ta’ sieqi l-leminija

u mbagħad ix-xellugija.

L-għaraq jisponta taħt xagħri
jinżel sa denbi kut’ kut’.

Purtella tingħalaq f’salt.
Id-dawl jiftaħli għajnejja.
L-għaraq jogħdos għal ġol-friex.
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #4

Kris Polidano

4. Prefazju numru tnejn
Is-snajja’ u l-metodi tal-antenati tagħna jibqgħu fostna bla ma nafu kif. Nimxu fit-toroq siekta qalb xogħol idejn nies li m’għadhomx magħna biex iraqqdu lil dawk li m’għadhomx magħhom. Is-snajja’ u l-metodi tal-antenati tagħna jibqgħu fostna bla ma nafu kif. Nimxu fit-toroq siekta qalb xogħol idejn nies li m’għadhomx magħna biex iraqqdu lil dawk li m’għadhomx magħhom.
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #5

Kris Polidano

5. Forma numru tlieta
Art…
Art…

Ħobbni ħobbni arti ħobbni,
semmagħli l-għajta t’amorin

Għandek lili biex issir taf
u lilna lkoll biex tnin

Art…
Art…

Li kont naf dak nagħsek fejnu
kont ingħidlek biex iġġemmgħu
żommu kollu f’vażett ħlejju,
ostru sew titfgħux għall-bejgħ

Art…
Art…

Art…
Art…

Ħobbni ħobbni arti ħobbni,
semmagħli l-għajta t’amorin

Għandek lili biex issir taf
u lilna lkoll biex tnin

Art…
Art…

Li kont naf dak nagħsek fejnu
kont ingħidlek biex iġġemmgħu
żommu kollu f’vażett ħlejju,
ostru sew titfgħux għall-bejgħ

Art…
Art…
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #6

Kris Polidano

6. Forma numru erbgħa
Ballun-ħġieġa jaqa’

U jis

\

piċċa

/

ja

\

qa’

/

fil-

\

fond

ilma

Wiċċ ċar, bjond,
Iħares lejn surtu
jżomm kopp fid-dell
jitkaxkar mal-jum

Id titla’ għal fuq moħħ
––is-silenzju wara li
ċagħqa tkexkex l-ilma

Ix-xemx tinqala’ minn postha
u tiltaqa’ mal-art fejn
is-sħana tinħass
bejn żewġ koxox taħt gverta
tas-suf.

Ballun-ħġieġa jaqa’

U jis

\

piċċa

/

ja

\

qa’

/

fil-

\

fond

ilma

Wiċċ ċar, bjond,
Iħares lejn surtu
jżomm kopp fid-dell
jitkaxkar mal-jum

Id titla’ għal fuq moħħ
––is-silenzju wara li
ċagħqa tkexkex l-ilma

Ix-xemx tinqala’ minn postha
u tiltaqa’ mal-art fejn
is-sħana tinħass
bejn żewġ koxox taħt gverta
tas-suf
- 2 minuti awdjo,
- Frar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #7

Kris Polidano

7. Forma numru ħamsa
Fl-iljieli, nistenna
l-Marrasa tiddi minn fuq xfieq
Iħarsu qigħan dil-gżira

Fl-iljieli, nistenna fil-gallarija,
noqgħod b’abti fuq ħoġor it-tieqa
tan-nofs, ngħodd il-karozzi, bajda

bajda

sewda

griża

Fl-iljieli, narani nitgħannaq
waqt li nħaddan l-imħadda
u nħoss is-sema fl-investi
tal-qoton ċelesti

Fl-iljieli, narani ndur u nitgerbeb
sakemm nispiċċa fuq in-naħa
li dejjem norqod fuqha
u hemm vera tibda t-tertuqa.
- 2 minuti awdjo,
- Frar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #8

Kris Polidano

8. Prefazju numru tlieta
Il-ħolm fejn imur wara li jqajjimna? Il-mewta l-aħħar darba li noħolmu anki jekk għajnejna ma jingħalqux, ġisimna joħroġ il-kimiċi, li jitfgħuna fi stat “ħolmieni”. Kemm jekk aħna konxji tiegħu jew m’aħniex, id-demm uman jiġbed, u f’għadd ta’ kulturi, il-mewt nikkunsidrawha bħala raqda. U l-ħolm — kemm jekk inħallu lilna nfusna nindiehsu ma’ din il-forma ta’ ħsieb jew le — jieqaf u jiżvolġi fl-aħħar raqda għall-aħħar darba.
- 2 minuti awdjo,
- Frar 2025
Kullana ta’ Għanjiet Dwar il-Ħolm #9

Kris Polidano

9. Forma numru sitta
Fl-aħħar raqda,
int tkompli għaddej.
U z-zijiet jippustjawlek
xagħrek f’kamra
kulur ix-xemgħa
mwarrba, f’San Luqa.

Fl-aħħar raqda,
int ma tismax.
Id-dinja tkompli titgerbeb
waqt li jdawrulek is-swaba’
t’idek il-leminija
ma’ kuruna taż-żibeġ tal-injam.

Fl-aħħar raqda
int liebes qalziet
imkemmex.
Ħalqek ma tiftħux
biex tgħidilna
“għadduh sew.”

Fl-aħħar raqda,
ġismek fiss.
U nħares lejk
togħdos taħt
ċorma fjuri mingħajr l-ittra
li ma kontx nista’ niktiblek.

Fl-aħħar raqda,
int tieqaf toħlom
U aħna mqajmin
noħolmu bik.
- 2 minuti awdjo,
- Awwissu 2026
Kundizzjonijiet ta’ (im)possibbiltà tal-Biennale ta’ Malta

Manuela Zammit
Jekk nibqgħu mad-definizzjonijiet dominanti, nistgħu ngħidu li fis-snin sittin tas-seklu għoxrin, Malta kellha ssir moderna u kontemporanja fl-istess ħin. Kien bejn wieħed u ieħor f’dan iż-żmien li pajjiżna beda jindustrijalizza — u b’hekk jimmodernizza — u kien ukoll f’dan iż-żmien li f’daqqa waħda, bħala eks kolonja tal-Imperu Ingliż, Malta sabet ruħha bħala stat nazzjon ġdid u żgħir fin-Nofsinhar tal-kontinent Ewropew bħala (kif ta’ spiss ngħidu) l-aħħar fruntiera bejn l-Ewropa u l-Afrika ta’ Fuq. Ħabta u sabta, mingħajr poter ħakkiem li jiddetta u mingħajr l-ebda preċedent ta’ tmexxija indipendenti, pajjiżna kellu jifhem waħdu kif kellhom jiġu nnegozjati u fformulati mhux biss relazzjonijiet diplomatiċi u ekonomiċi mal-bqija tad-dinja, iżda wkoll sens ta’ identità nazzjonali. Minn dan iż-żmien ’l hawn, segwejna traġitti ta’ żviluppi ekonomiċi, politiċi, kulturali u soċjali bbażati fuq il-fdal ta’ żmien l-Ingliżi u mudelli tal-Punent, li ma kinux iddisinjati għalina u li ħafna drabi batejna taħthom. Nistgħu ngħidu li l-biennale wasal Malta tard wisq mhux minħabba l-fatt li l-ewwel wieħed ġie organizzat madwar tletin sena wara l-boom tal-biennali, imma minħabba l-fatt li adottajnieh bil-forma fqira u eżawrita li wasal fiha, u minnufih ippreżentajnieh bħala prodott turistiku ieħor. Fil-fatt, is-sit online tal-ewwel Biennale (li sadanittant ġie aġġornat u m’għadux jista’ jiġi aċċessat), kien jinqara ħafna bħala riklam għat-turisti li jwiegħed vjaġġ xemxi lejn “ġawhra moħbija fil-qalba tal-Mediterran” — inklużi stampi attraenti u klixè ta’ baħar leqqien u rħula pittoreski — fl-istess ħin li fl-istqarrija tagħha ppubblikata fuq l-istess sit, il-kuratur esprimiet it-tama li tiġi diżattivata [“to defuse”] l-immaġni tal-kartolini tal-Mediterran u li dan ikun biennale kontra t-turiżmu estrattiv.
- 4 117-il kelma
- Mejju 2023
Il-Kuxjenza fit-Truf

Joe Gatt
Bħalma żgur skoprew ħafna qabli, meta tkun qed tittraduċi mit-Taljan, il-Malti li qed taħdem bih ma tħossux uniformi. Fih ħafna li hu lixx u duttili, imma fih ukoll l-għoqiedi u l-ingroppi. Fil-Malti hemm ħafna Taljan li jgħaddi mingħajr ma tagħti kasu; imbagħad hemm it-Taljan tal-avukati. Filli tiskrupla għax tħossok m’int qed tagħmel xejn ħlief tbiddel ftit l-ortografija — “io avanzo tale ipotesi per spiegare la mia debolezza giovanile, ma senza una decisa convinzione” — filli ttik rasek għax tinduna li qed tinstema’ iktar Taljan mit-test oriġinali.
- 15-il minuta awdjo, 1 595 kelma
- Lulju 2023
Il-Lanza, il-Labra, il-Qoffa, l-Azzarin

Loranne Vella
Ġieli jagħti l-każ li, jien u naħseb fuq ktieb li qed naqra, nibda nara f’kotba jew xogħlijiet oħrajn l-istess ħsieb, jew mod ta’ ħsieb mhux wisq ’il bogħod minnu, tant li nibda nissuspetta li fil-fatt qed jgħidu l-istess ħaġa, li l-kwistjoni qed jarawha mill-istess perspettiva. U allura, x’kumbinazzjoni li qed naqra żewġ jew tliet kotba miktubin fi żminijiet għalkollox differenti li qed jipproponu l-istess ħsieb! L-istess jiġrili jien u nikteb. Nibda nhewden fuq idea li mbagħad nibda naraha f’kull kitba oħra li naqra. Għadni kif qrajt it-traduzzjoni mill-Grieg Antik għall-Malti tal-Frammenti ta’ Saffo, ta’ Warren Bartolo. Din l-edizzjoni, li ħarġet f’Mejju 2023, tinkludi daħla, nota tat-traduttur dwar id-dixxiplina tat-traduzzjoni, annotazzjonijiet dettaljati għal kull framment u lista ta’ ismijiet imsemmija fuq wara. Jien u naqra n-noti u l-kummenti tat-traduttur, dwar x’inhu, skont hu, is-sinifikat ta’ Saffo llum, dwar it-traduzzjoni bħala proċess ta’ trasformazzjoni u mutazzjoni, dwar il-ħarsa queer ta’ Saffo, moħħi beda joħodni mingħajr ma rrid għaż-żewġ kotba l-oħra li kelli ħdejja.
- 72 minuta awdjo, 8 015-il kelma
- Jannar 2026
Leħen Ganado

Joe Gatt
Ganado dejjem jisħaq li ma għandux flus, li waqt li kulħadd beda jixtri l-ishma hu ma kellu xejn, la Brażiljani u lanqas Ġappuniżi. Meta, wara s-serqa tal-pagi tat-Tarzna tal-1948, Alda tibda tibża’ li jidħlu jisirquhom, hu jidħaq biha għax ma kellhom xejn x’jisirqulhom. Dejjem ħerqan li jfaħħar it-tagħlim soċjali tal-Knisja Kattolika, li beda bir-Rerum Novarum bħala sfida diretta għall-Manifest tal-Partit Komunista u kompla bil-Quadragesimo Anno. Għal ħafna snin, il-kitba tiegħu fuq il-Leħen is-Sewwa dehret taħt il-psewdonimu improbabbli “Wieħed Minnkom”. Sikwit imaqdar ir-regħba. Meta ġie lura mill-Uganda, mar idur ma’ Malta biex jara l-ħerba li ħalliet warajha l-gwerra. L-iktar bidliet ħesrem li ġarrbet Malta fil-fatt Herbert Ganado ma rahomx b’għajnejh. L-Isla ma jarax ħlief “rovini wisq iktar mill-Belt u mill-Furjana”. Iż-żewġt itfal tiegħu jaqbdulu jdejh u jħarsu miegħu. Jiltaqa’ ma’ Frans, ġuvni mill-Belt, li l-aħħar li kien jafu kien “nofsu għarus ma’ xebba mill-aħjar”. Issa kien magħlub, għadma u ġilda, anki jekk għajnejh kienu għadhom ileqqu. Frans kien iċċaħħad mill-ikel waqt il-gwerra biex setgħu jieklu ħutu u marad b’sidru. Doris telqitu u issa kienet se tiżżewweġ. Il-ġuvni jgħidlu, setgħet imqar stennietu jmut. “It-tfal ħarsu lejh skantati,” jgħidilna Ganado. Wieħed minnhom jgħidlu li Doris kienet “cruel” iżda lilna, Ganado jgħidilna li “Kulħadd fil-ħajja għandu l-problemi tiegħu, u ma tista’ tikkundanna lil ħadd.” Il-gwerra, jgħid, għallmitu jkun iktar prattiku.
- 5 233 kelma
- Awwissu 2023
Lejl u Nhar

Miriam Galea
Il-ħitan bojod joqtluk naqra naqra kuljum. Tipprova ma tismax is-skiet, itanbar stinat tul il-kurituri, iżda t-tektik ħafif fuq il-keyboards, it-tpetpit solitarju tal-cursor, l-ilħna mbiegħda f’uffiċċju minnhom jibqgħu ma jidfnuhx. Fil-kamra tal-arkivji xi ħadd jixgħel il-photocopier, li tobżoq folja wara l-oħra, mimlija ċifri, kliem kbir kollu rpużat, taħbiliet ta’ ideat suġġeriti u konsiderazzjonijiet meqjusa f’dokumenti Taljanizzati tal-Unjoni Ewropea. It-terremot f’Haiti, il-kriżi finanzjarja, il-faqar dinji, l-iżvilupp fil-pajjiżi eks-Komunisti, il-bidla fil-klima, id-dinja li qed titbaskat, tinstamat, tinħall f’taħlita tossika ta’ plastik jinten, jaħraq l-imnifsejn, jistordi l-menti, iżarrat ix-xagħar, inixxef il-ġilda. U l-photocopier tofroq karta minn oħra, tifrixhom pulit fuq xulxin bħal suldati stenduti, nodfa, stirati, bojod bħal-lożor. Il-ħoss tal-magna jkompli jħeddlek, mill-uffiċċju ta’ ħdejk tasallek konverżazzjoni bil-Franċiż.
- 24 minuta awdjo, 2 188 kelma
- Novembru 2026
“lejlet l-erwieħ”

Jasmine Bajada
għażiża poeta,
nhar lejlet l-erwieħ niżel bħan-nida
fuq il-qċaċet ta’ ħsibijieti,
u t-tokk solitarju tas-siegħa daqq
mal-pass sieket tiegħek.
spiss tasal għandi f’xi siegħa bikrija  —
is-seħer ta’ dil-lejla
m’għandux x’jaqsam
miegħek hawn,
quddiem għajnejja
magħluqa.

m’hemmx għalfejn mewtek biex tidhirli.

aktar ma jgħaddi ż-żmien
aktar nagħraf li kull tieqa li nbexxaq
qatt ma tingħalaq sew, tissakkar  —
għall-inqas mhux dawk
li niftaħ fil-ħarifa,
dawk li jagħtu għal ruħi.
la tasal hawn, għalhekk,
insibni nerġa’ nistiednek
b’ħalqi mitbuq  —
għażiża poeta,
nixtieq inħarbxek hawn
ħa nerġa’ nisma’ kliemek  —

dak li qrajt minqux

fit-tinja ta’ ħaddejk,
xħin tellajt is-siparju ta’ ruħek
u għamiltni widintek.
ma stajtx ninqala’ minn wiċċek  —
diqitek qarnita żammitni fil-qiegħ
bi mnieħri ma’ xagħrek,
u r-riħa tal-melħ, tat-talb,
ħallmitni bix-Xwejni, tfuliti.

għal mument, poeta, ħsibtek dari

jew ġejt minn dawk l-inħawi,
djalett f’ħalqek qisu tiegħi
li sejjaħtli bih u stħajt,
għax stħajjiltek rajtni ħuta.
b’rogħda f’għadmi għedtlek

aqrani biss jekk tħallini naqrak  —

dak li ktibt b’liema lingwa ġiet
skont x’qallek l-uġigħ.
m’offrejtx li ngħallmek, poeta:
jien nerħi l-vers f’idejk,
ħa tbenġlu jekk trid,
jekk trid tgħannih;
u l-biża’ tal-kelma ħallih għalija,
mistur fix-xewka ta’ dahri
ħa jżommni fil-wiċċ
met’inti terħini u nitla’  —

inħożż għażiża fl-ilma baħar

li m’għadnix intiegħem mielaħ
bħas-sjuf ta’ dari  —

għażiża poeta,
ħsibijieti għomja ma jagħrfux il-lejl  —
qajmuni kmieni jsaqsuni għalik.

x’minnek poeta?

inħossok ’il bogħod, distanti  —
aħjar, ħa nqarrbek hawn fil-kitba.
infittxek bejn dil-kelma u din,
inħithom puliti biex noftoqhom
ittra ittra  —

imbagħad

nikteb par għajnejn
ħa nħares mit-tieqa li tagħti
għall-imkien li tinsab fih.
pupazza tal-linka, indendlek
mal-linji tal-paġna b’versi-labar
ħa niskonġrak mid-diqa
li tefgħetek f’infern

sa ma jisbaħ il-jum  —

nikkalma, u terġa’ t-tama
li tiktibli. tinbet u twarrad u tmut,
it-tlieta f’temp ta’ jum  —
għażiża poeta,
ikun kaġun li nbiegħdek
minni b’dawn l-ittri.
forsi ġa taħsibni qed nimrad.
ninsab f’dinj’oħra
bix-xewqa li npejjep

naqra ’l Doreen

u nikteb kulma jidħol f’rasi.
anki l-kliem bla sens, bla rima.
kultant nimmaġinani Vita  —
ngħidlek li sfajt ħaġa li tridek.
iktar minnek, irrid inkun naf
li għadek ħajja u tinjorani,
ħa nkompli niffissa nħares
lejn it-tebgħa tal-inbid
li ħallejtli fuq il-ktieb.
għal ftit,
numbrak bil-ħlewwa  —
kien għadu ġdid.

—  forsi vera mradt

u kultant ngħid
jalla qatt ma narak aktar
ħa jkompli joħroġ dal-leħen
li rari jrid jitkellem
minn ħalqi għall-paġna
jekk mhux għal vers.
jekk ma narakx,
aktar niktbek, niktiblek.
mma ma’ kull qamar ġdid
qed nitlef fell’ minnek,
u x’tiswa strofa bla dettall  —
bħal kif tnejt il-komma
tal-qmis pulzier pulzier
sakemm kxift idejk u wrejtni
kif ħaditek ix-xemx das-sajf,
in-nemex.

ma nafx għaliex, ’mma jbikkuni  —

kollu ħtijiethom li billejl
nibqa’ nfittex it-triq li tagħti
għal kamra mwarrba minn darek,
dik li rari tara dawl u qatt ma żżur:
titfaċċa darba fill biex tfarfar,
taqta’ qalbek malajr u tgħib.
qas kamra ma rrid  —

agħtini persjana

minn fejn tixref, poeta  —
għal meta tkun għoddok
ħroftli mill-vers għalkollox  —

għadni naħseb fik,
għażiża poeta,
bħalma niftakar f’dawk
il-versi l-aktar għal qalbi  —
mhux ma’ kull nifs,
mma mal-kultantijiet
li toffri l-ħajja  —
war’għafsa ta’ qalb,
wara tbissima  —
għażiża poeta,
dil-pinna għalik
biex tiktibli biha.

’ppruvaha  —

kemm terħi, hux?
kemm tiġri, meta tridha  —
kemm nimmaġinaha
taħt idek, qatt bierda  —

għażiża poeta,
naqbel perfettament miegħek
li sensibbiltà poet’ka
hija importanti immens
għat-tiswir tal-persuna-poeta.
li jinteressani hu minn fejn
ġejja dis-sensibbiltà  —  jew,
fi kliem ieħor, jekk tinsabx
diġà fil-persuna, jekk tikbirx
waħedha jew għandhiex bżonn
it-tisqija, jekk tistax tinbet
mix-xejn, bl-esperjenza.

hekk kif qed nikteb

dan il-kliem ma nistax
ma naħsibx dwar il-qari.
bħala poeta żagħżugħa
nemmen li għandek
tkun qarrejja impenjata,
li taqra u ssib familtek
fil-poeti ta’ stoffa.
għandek issib
l-omm li tagħder u tweġġa’,
il-missier kontra min
teħodha, u li tqis kultant
bil-ħlewwa, ħutek fil-ħsieb,
fl-espressjoni, fil-ħsus.

meta taqra tgħix

dak li taf fi kliem ieħor,
tiskopri dak li seta’ kien
f’ħajtek u ma seħħx
jew għadu jrid isir.
meta taqra titgħallem
kemm għandek x’tgħid,
u kemm ġa ntqal ħafna.
meta taqra titgħallem
ma ssejjaħx dak kollu
li tħarbex poeżija.
meta taqra tkun qed
issawwar il-leħen,
tħarreġ il-vuċi,
għax minn familtek
tieħu tant u tagħmlu tiegħek.

aqra minn kollox  —

immarka l-poeżiji li jqanqluk,
għożżhom qabel tipprova
tifhimhom, imbagħad studja
kif iħaddmu l-poetiku  —
iktibhom fi kliemek,
erġ’aqrahom
meta tħossok se tiskot  —

aqra, ikteb, aqra  —

għażiża poeta,
qed nibgħatlek lil
William Carlos Williams
kif tlabtni.
ħudli ħsiebu dan il-ktieb
għax tant għal qalbi.

—  darba kiteb

no ideas but in things  —
b’hekk naf biċ-ċert li
jien u hu, f’ħajja oħra,
konna ħbieb (għala le?)
bħalm’aħna f’din  —

għażiża poeta,
il-pjan għal-lejla kien li nikteb,
li mmidd idi u naħdem fit-tul,
forsi xi darba nagħlaq il-ġabra.
bħas-soltu poġġejt mal-iskrivanija,
bramt sieq taħti u bil-lapes f’ħalqi

tfajt ħarsti ’l ġewwa.

għaddew siegħa, sagħtejn
mingħajr vers wieħed
li hu wieħed komplut,
l-ebda xaqq ta’ dawl
ħlief kelmtejn  —

wiċċ qamri.

ma ħlomthomx, dal-kelmiet  —
naf sew minn fejn ġew,
minn liema lejl’iddew bħal kwiekeb
li tibqa’ tara għal xi żmien,
qabel fl-aħħar iċedu u jmutu.
kont għadni mank naf ismek.
kien dakinhar li ltqajna  —
fl-udjenza lmaħtek tħares fiss lejja,
għajnejn jibbru f’qamar kwinta.
għal mument tlift il-fil  —
wiċċ qamri  —
rajt il-kliem miktub b’idejja
quddiem għajnejja,
ħarstek il-poet’inkonxja tagħhom.
skużajt ruħi u rġajt
bdejt naqra mill-bidu.
li kieku ma ġejtx tintroduċi ruħek,
għalija kont se tibqa’
dawk il-kelmtejn
li kienu se jsibu ruħhom
f’xi poeżija  —
fil-qalba ta’ ruħha umana,
fl-intimità tagħha.
imm’inti ġejt tgħidli
x’jismek, ħadt gost tismagħni,
li tikteb ukoll, dal-aħħar
ma tantx, kollu tort
tal-qsim il-qalb.

kien xieraq li jerġa’ jitfaċċa

l-wiċċ qamri f’dal-lejl għammieq.
donnu ma riedx jinkiteb
jekk mhux għalik.
issa li ktibtu  —  ktibthulek  —
inkewwes kafè
u nerġa’ nibda  —
għażiża  —
dil-qoffa larinġ
waslitlek bit-tama li ħalqek,
magħluq għall-kliem,
mill-ġdid jinferaq
għal dil-benna
li tagħti bla tistenna,
tqawwi ’l ġismek
għal meta jasal
waqt qalbek.
fadal frott fis-siġra  —
ejja ħu kemm trid
u ’nsieh il-kliem,
sellimli biss  —
ma nafx x’nista’
nroddlok aħjar
milli joffri l-larinġ,
f’daż-żmien
li tinsab fih  —

għażiża, ħu ħsiebek  —
ħallik mill-poeżija.
wara kedda bħal dik,
kif tridek tikteb?
il-vers jiġi żmienu, tibżax.
ġieli jiddawwar, idum biex jasal,
mma la jħabbat isib idek
diġà soda fuq il-pum.

aktar ma jitlajja, kultant,

aktar aħjar. ma nafdax
fil-vers miktub fl-agħar  —
arani, snin ta’ kitba warajja,
u qatt għadni qattajt siegħa
mad-dulur tal-qalba.
kk jiġi jtektek mat-tieqa,
nagħmel tabirruħi ma smajtux.

għażiża poeta  —

għalissa iskot, iskot ftit.
stenna l-materjal uman
jitlef mill-preżenza tiegħu  —
u la jsir jixbah ftit aktar memorja,
arah jinbidel f’materja poet’ka.

fuq kollox, sikket dawk id-dubji

li għax ilek ma tikteb
tlift il-kitba għalkollox.
minnek sponta l-vers għax jista’,
u la seta’ jerġa’ jista’  —
bħas-siġra li tibqa’ tagħmel
il-weraq, sena wara sena.
il-poeżija hija l-waħda fik
mhux il-ħafna fuq il-paġni  —
is-siġra li tħaddar mhux il-weraq.

aqra fil-kwiet, u ħu nifs  —

tinsiex tħares ’il barra.
kemm stennew lir-rebbiegħa
dal-poeti li naqraw  —
daqslikieku x-xitwa
m’għandhiex il-fjur tagħha  —
għażiża poeta,
meta nkun qed insuq u ninnota,
għall-ewwel darba, is-siġar tal-lewż
mogħni bil-fjur roża, inħossni
nimtela  —  se nfur  —  bix-xewqa
li nikteb din ix-xbieha. mhux hekk
nixtiequ mill-poeżija?  —  li tkun
xejn inqas minn mirakoluża  —
filli friegħi li tara bla ma tagħraf,

filli fjur, u fjur.

ma tħossx, meta tpoġġi biex tikteb,
il-polz poet’ku ta’ kull kelma
jħabbat? imma b’liema ħsieb,
b’liema ġest il-kelma magħżula
minn magħluqa tinfetaħ
f’offerta fertili,
il-wegħda tal-frott?

li tkun siġra tal-lewż  —

li tgħix kull staġun ġurnata b’ġurnata,
li tagħraf ir-rebbiegħa riesqa,
is-sbuħija tax-xitwa  —
li tkun poeta mhu xejn aktar  —
għażiża poeta,
grazzi mill-qalb.
naħseb il-fjuri huma l-awguri,
u l-poeżija hija l-kemm nixtieq
nerġgħu niltaqgħu.
jekk fhimt tajjeb, iktibli.
kk fhimtek ħażin, ikkoreġini  —
għażiża poeta,
l-ittra tiegħek sabitni
mxennq’għal vers misjub
fil-labir’intimi tal-qalb,
vers li jaf jistabar u jħenn.
imħabbti ma tagħdirnix  —
tridni ngħir, tridni nagħmel
dak li mhux xieraq  —
tridni nfittxek,
avolja m’intix tiegħi.
imħabbti trid titħalla
ssir infern fiex nissaffa  —
u ħadd ma jista’ jlumni
għajr ir-ruħ ta’ ruħi,
l-poeżija. fi kliemha,
imħabbti ssib l-ilsien
li ma jridx jiskot
bl-għerf li hu veru,
xejn inqas minn divin.
ma tibqax it-tama li
tgħib hekk kif tfeġġ.
ma nibqax nistenna
fejda li ma taħmilnix,
qatt ma jasal waqtha.
il-vers iħobbni,
jibża’ għalija  —
jagħtini l-qalb inħobb  —
għażiża poeta,
l-agħar ħaġa li tista’ tagħmel
hi li tikteb biex timpressjona  —
meta l-kliem apposta jkarwat
f’widnejn il-qarrej bir-rabja
jew disprament, u l-metaf’ri
huma labirinti kbar, b’qas lemħa
tal-Minotawru, ’qas l-iċken ħoss.
meta tħoss il-ġibda li tikteb hekk,
staqsi lilek innifsek
għal min qed tikteb, u għaliex
dan hu aktar importanti
mill-poeżija nnifisha.
il-poeta veru jikteb
daqslikieku kulħadd
se jaqra vrusu,
u jara li jinftiehem
anki minn min ilu s-snin
ma jaqbad ktieb.

il-poeżija suppost faċli  —

turik, twissik, tbikkik,
sikwit tagħtik x’taħseb
mhux għax impressjonatek
bil-kapolavuri ta’ kliem, anzi  —
għax daħlet taħt ġildtek
bit-togħma biss ta’ lsienha
bil-ħsus fuq il-ponot ta’ kliemha.
mal-wasla tat-tmiem tagħha
fhimtha, u fehmitek.

il-poeżija li taf tkun faċli

tixher bla ma turik
tant li tinsa l-mod kif
mill-ftit qalet ħafna  —
għalhekk tpoġġu ma’ xulxin
mill-ġdid kemm-il darba
tul is-snin. kultant mhux faċli
taħrab dil-ġibda, naf  —
imm’inti l-poeta mhux il-poeżija,
u għadek tant żagħżugħa  —
għażiża poeta,
kemm tinkedd fuq ix-xejn,
kultant! inti taf li rridlek il-ġid.
m’iniex se naħseb mod
imbagħad ngħidlek mod ieħor
biex narak taqbad triq b’oħra.
qatt ma wegħedtek li dejjem
se nkun ħanina miegħek  —
imma li nkun onesta, dik iva.
wara kollox, ma ġara xejn
għax m’għoġbitnix dil-poeżija.

erġ’aqraha

mill-għajn tal-kritika tiegħi,
u ara x’taħseb. ħudni miegħek
f’Londra mal-ewwel vers  —
tini s-solitudni tan-narċis
fil-pjazza traffikuża.
tini l-arja li tinħass kiesħa
u ċara mingħajr l-eki tal-Malti.
ħudni hemm  —  insa kemm taf
tinseġ metafori li bihom taħseb
li l-vers jistagħna.
jinħassu meta toħloqhom flok
issibhom fil-bżonn tal-espressjoni.
meta tirnexxi

l-poeżija tkun ġa taret

mill-qalb għall-moħħ għall-ġisem
qabel issir taf x’tip t’għasfur hi,
x’tip t’għanja. tibżax milli tqaċċat  —
iż-żabra fiha s-sabiħ tagħha,
anki meta jkollok iżżarma
kważi z-zkuk kollha  —
għażiża poeta,
tinsiex taqra l-poeżija”.
tinsiex  —  x’weġgħa ttini dik il-kelma.
malli nasal id-dar inbiddel,
noħroġ fil-bitħa
u naqra t-titlu.
imbagħad inqabbad
sigarett mal-ewwel vers,
għax ma’ xulxin jinżlu għasel.
ninsa, iva  —  ninsa
ndawwar xalla m’għonqi
jew nilbes żarbun,
imbagħad intabbab
b’xi riħ għal ħmistax.
naħfirlek  —
ħu ħsieb, għażiża  —

għażiża poeta,
kif nista’ numbrak?
l-ittra tiegħek ħallejt
bla ħoss għax kont naf  —
la ma tibqax magħluqa,
nitlef il-kurżità ta’
x’hemm jgħix f’moħħi.
u flok niġri wara l-kliem
li jsuq jgħaġġel donnu s-sħab,
nitlajja mal-biċċa minnek
li għoġbok tibgħatli  —

niftaħ tinja timla kamra  —

anki sema, jekk nazzarda
nbexxaq tieqa. għażiża,
qattajt ftit ħin maqtugħa
biex insibni lura hemm,
fis-solitudni tal-vers.
kultant nixtieqna nintasbu
għalina xi mkien,
jien u hu  —  nitħaddtu.
nistaqsih l-għala meta
noħroġ nagħmel pass,
jilqagħni l-ġiżimin mill-bogħod
(minn dak mibrum stilla,
taf għal liem’ qed ngħid?)
għax jgħajjex ix-xej’
li ħsibtha l-arja  —
biex imbagħad  —
kważi nirfes ferħ t’għasfur,
b’munqar imberraħ f’nota
li għad xi darba nisma’ u nagħraf.

kif tnissel poeta?  —

jew inkella, għax inkellmu ’l-vers
u jifhimni, ikellimni lura?
kulma jgħidli jagħmel sens  —
għaqli fil-ħsieb, għasli fil-kliem  —
u bħal qisu l-Malti mhux l-ilsien
mma l-lingwa mira meta
nikteb dak li bagħatni nikteb  —
biss verżjoni tal-poeżija.

għażiża, ħawwadtek?

kk niltaqgħu dil-ġimgħa
u nkun fil-muża nispjegalek.
qed nehmeż ittra ta’ Tsvetaeva
lil Rilke, qrajtha lbieraħ  —
dal-ħsibijiet ġejjin minnha.
ġegħlitni nikteb fid-djarju  —
jien poeta tal-Malti,
mhux Maltija.

għażiża poeta,
joħroġ naturali dak leħnek
meta jħuf bħal għasfur
qalb il-friegħi, bejn il-weraq  —
ifittex iz-zokk u floku
jsib il-fjur imbexxaq.
mad-daqqa tal-pinna mal-karta

jiftaħlek, għażiża  —

u inti, f’dan l-ambjent sfiq
b’dak u bl-ieħor, m’għandekx
mill-mistħija tas-siġar  —
tmiss kulma jiġi għal idejk
ħa jmisslek idek lura.
f’għajnejja narak tistienes anki
mal-farfett għadu fil-fosdqa,
biex la jsir jgħaddi minn vrusek.

darba bħalek kont  —

naf nikteb biss meta nikteb
in-natura. titnaffarx  —
li taf tikteb fuq kollox
mhix xi ħaġa sabiħa.
kemm nixtieq għadni
żagħżugħa, narmi kollox
ħlief il-kliem li tani Mejju  —

għażiża poeta,
kif spiċċajt daqshekk anzjuża
bil-ħsieb li se niktiblek?  —
naf li qed tistenna kliemi, għalhekk.
stħajjiltek, ilbieraħ, bilqiegħd’aktar
fuq ix-xwiek milli fuq il-blat,
tilgħab biċ-ċinga tal-malja
u tnaddaf ġildtek min-nemex
sakemm b’daħka għedtlek,
x’int tobrox hemm? dawk ma jmorrux.

allura qrajtha?  —

daqshekk biss saqsejtni u fhimt
li fl-aħħar kienet ħarġet
il-mistoqsija li ġabitek hawn
tgħum miegħi kmieni filgħodu.
kellek raġun tistaqsi  —
kont ilek qisu ġimgħa li bgħattli
l-aħħar poeżija li ktibt,
u mingħandi bqajt ma smajtx
ħlief stedina għal għawma,
jumejn ilu. kemm tatek fastidju
dik in-nota mħarbxa fuq l-irċevuta?
xi ftit tatek żgur  —

ġbidt xagħrek lura f’malju

u bit-tarf jgħarrex ’il qaddek, rajtek
toqrob lejn xifer il-blat  —  u belgħak,
il-fond, bħal ħlejqa minn tiegħu.
tbissimtli met’għedtlek hawn hi,
mur għum ħa nerġa’ naqraha.
lura mit-torri, wegħedtek li niktiblek
din l-ittra. beda jisbaħ tant malajr  —
ġbarna kollox u tlaqna; ħallejt
id-diżappunt u l-ħerqa fuq wiċċek
imnaqqxa fil-ħabba t’għajnejja
qabel dort u dħalt fil-karozza.

naf li qed tistenna kliemi  —

imma mhux din l-ittra nemusa fitta
li ma tridx tinqala’ minnek, għażiża.
aħfirli talli domt ma rrispondejtek.
il-poeżija qrajtha dakinhar stess
li waslitli. bqajt naħseb fuqha
dawn il-jiem kollha, speċjalment
għax m’ilux wisq kelli nikkonvinċik
li żgħożitek m’għandhiex iġġiegħlek
taħseb li baqagħlek biex tikteb
vers matur  —

erġ’aqra din tal-aħħar

u għidli minn fejn ġejja, dis-sensibbiltà
poet’ka matura, ’kk mhux minnek, għażiża.
ma kellix dubju li mingħandek għad
joħroġ vers war’ieħor bħal dan,
profond bla ħafna kliem tqil  —

x’sibt f’lewn xagħrek
li ma rajtx fit-tut
biex fhimt it-tifsira t’iswed?

ġej minnek anki ġmiel il-vers  —
u hawn tidħol inti, id-dewmien,
l-istedina għall-għawm, l-ansjetà.
għażiża, kif tista’ qatt tofroq

il-poeta mill-persuna?

forsi faċli jekk ma tafx min hi,
iżda jien nafek b’aktar minn ismek.
qabditni ħlewwa ta’ qalb
għal dak ġismek fraġli
kif rajtu jaqdef ilbieraħ, il-Qbajjar,
għax naf li jintlewa ma’ mejda
jikteb dawn il-versi ta’ mara,
int li għadek biss tfajla.
ħallejtni bla kliem, narak tixxotta
s-swaba’ ta’ saqajk wieħed wieħed
bl-eleganza li nsib fi kliemek
ta’ poeta li int, tal-persuna li int.

għażiża, ibq’ikteb  —
għażiża poeta,
qattajt ġimgħa ta’ mistrieħ,
anki mill-kitba.
qgħadt l-aktar id-dar,
naqra bilqiegħda mal-art  —
użanza mit-tfulija.
doqt l-ewwel ħawħ tal-istaġun  —
tant tajjeb li kilt dik li warrabtlek.
kull għabex sabni l-baħar  —
ngħum fil-fond, inkella naqra fuq il-blat,
aktar moħħni fil-klieb. la tinħall iċ-ċinga
tagħhom ma jifdal xejn x’jinżgħu  —
jaqbżu qabel is-sidien għadhom
iġebbdu fil-flokk, itellgħu xiber ix-xorz.
rajt kelb imdaqqas jaqdef lejn sidtu,
jigdem il-mewġ li ttanta hu stess  —
bews mielaħ ma’ wiċċha la jasal
u daqshekk, lest mill-għawma  —
jilheġ lura lej’ il-blat
fejn jien nosservah  —
nitħarreġ fl-eżerċizzji
tal-ħajja poet’ka.
għażiża, m’għandix ċans
niktiblek fit-tul illum,
wisq inqas għada  —
mma xorta nixtieq ngħidlek
kemm ħadt gost naqra
l-ittra li bgħattli.
taċċetta dil-poeżija,
minflok?

Awwissu jasal bħal għasfur

Kafè fietel ma’ ktieb, il-kwiet.
Dawl ftit għajjien
u nifs ħafif mit-tieqa  —

Minn dejjem kien daqshekk
ħiemed Awwissu, ġeneruż?
Niftakru jikwi, ċajtier.

Ma jilħaqx jgħaddi l-ħsieb  —
jinżlu żewġ ħuttafa
fuq il-ħbula tad-dawl.

Dawk li tawni f’għajnejja
quddiem il-gallarija.
Kemm arrieli  —  xi ġmiel.

Kuntenta nar’hom bla ma
nqishom b’wisq kliem.
Nagħraf barka meta tpassi.
għażiża poeta, nammetti  —
mistoqsija bħal din li bgħattli tiskomodani.
iġġibni dahri mal-ħajt  —
iġġegħelni nħossni bla għażla
għajr li nammetti l-ħtija tiegħi
f’delitt li ’qas ta’ riħitu ma kelli idea.

—  il-għala tikteb?

għaliex qed tistaqsini? kelli noħroġ
ftit fil-gallarija, nisħet il-mument
li waqaft inpejjep xi xahar ilu  —
dejjem kont inġaħġaħ xi ħsieb intelliġenti
bis-sigarett jiżżerżaq bejn is-swaba’.
poża ta’ kittieba, naf  —
mhux li għandi tant minnhom.
taħt ix-xemx tad-disgħa diġà taħraq qatigħ,
raġel anzjan ma’ kelba boċċa kienu mexjin
bil-mod, ma nafx min imexxi lil min.
hekk jien u l-poeżija  —
inżommu kumpanija kwieta,
aktarx ninħabbu aktar milli nafu.

qed nasal xi mkien  —
ma niktibx biex “nesprimi ruħi”  —
dik żgur. ma nħossnix li għandi
wisq x’ngħid, u kultant naħseb li
anqas m’għandi x’ngħid, aktar aħjar.
inħares lejn il-vrus ta’ Daniel Massa
u nara l-anemoni mnaqqxa fil-blat  —
ftit, biżżejjed u sbieħ bis-sbuħija vera.
għax jekk noqgħod naħseb ikolli nammetti  —
kemm-il verità se tfeġġ f’din il-ħajja qasira?
kemm minnhom se jgħaddu mill-passatur
mal-frak u t-trab li jgħaddi ta’ kuljum?

iva, qed nasal  —

nikteb imqar għal raġuni waħda. ġieli tant
kemm naqra li negħja, insaqsi  —  u jien?
jien ukoll ħlejqa bħal dawn li tgħix aktar
ma’ kull kelma, flok iddub fil-ħin?
u naqbad xi ħaġa, bħall-ħasil tal-platti,
biex naħseb fil-kwiet. infittixhom,
dal-mumenti, għax xi drabi jidħol il-kliem
f’moħħi, kultant komplut. insegwih malajr
għax il-ħsieb fuġġenti, il-vers effimeru  —
sakemm niktbu fuq il-paġna u mit-truxija,
forsi joħroġ sens ta’ għanja  —
għażiża poeta,
m’ilniex wisq li ltqajna  —
fehemni għala, mela,

qiegħd’hawn mixtieqa minnek.

kieku kellu jżurni spirtu llejla
ma niħdux fi ħdani, li ma jmurx
iħassar imqar ħjiel ta’ did-dinja  —
li ma jmurx imiss idejja fejn inti,
għażiża, ħallejt tifkira.
ħlewwitek tkompli toħla.
dawk is-swaba’ twal
bid-dwiefer miżbugħa
refgħu ’l idi b’ġentilezza
daqslikieku qabdu għasfur  —

min jaf għala?

għax għedtlek narak fija?
ma nafx x’għadda minn moħħok
imm’għadni naħseb  —
x’ġentilezza  —
kemm nixtieq nieħu ħsiebha.
fakkarni, meta ltqajna l-aħħar?
iva  —  dakinhar li qamet iż-żiffa
u stajna nsorġu barra, fil-ġnien.
nixtieq nerġa’ narak
tgerrem il-lapes bla ma taf,
tixgħel la tlesti l-kitba mal-għabex.
anki l-lampi jqumu ftit tard
met’inti tkun viċin, u kuntenta.

ħallini narak daqt  —

bik quddiemi faċli nemmen
li l-ħajja taf tkun ratba,
bħall-vers meta jħoss,
kważi kważi bla sforz,
dak li qalbek riedet tgħid  —
għażiża poeta,
reġa’ darli mill-bieraħ  —
ejja ma niltaqgħux
ta’ spiss bħalm’għedtlek.
ħalli s-sjufija f’wiċċek
terħi ftit lewnha,
bħan-nemex li nibtu
anki fil-pali ta’ jdejk  —
ħallini nerġa’ narak
la nkun naf biċ-ċert
li jekk ngħannqek,
xagħrek se joħrof
mal-komma.

itfili d-dawl t’għajnejk

ħalli fl-għera tal-lejl
li tqum ftit wara
tidra d-dlam,
nitgħallem mill-ġdid
il-konfini tal-oħra li int.
dawn l-ittri li jwasslu
l kliemek bla surtek
iħaffu ż-żerniq
biex l-għada
nisbaħ bil-ħerqa
li nħares ’il barra  —
nilmaħ kulm’għedtli
jimxi man-nies fit-triq,
jixref mit-twieqi mbexxqa.

’kk tibgħat poeżija,

infittex il-ħuttaf li jaf
żgiċċa minn vers,
il-ġilju milwi, qatt mistħi  —
kliemek ħaj madwari b’nifsi.
inħobb nafek hekk  —
minn kif tbassarli t-temp,
kif tiftaħ u tagħlaqli
l-bibien mill-bogħod  —

nieħu sens ta’ leħnek

minn dak li jsejjaħ kliemek.
la narak wara tant,
imbagħad, nerġa’
nsibek kif int, bħal
pupa minn tfuliti  —
għażiża poeta,
ninsab lura Malta  —
wasalt id-dar siegħ’ilu u
qegħ’dt il-kotba li xtrajt
fuq l-ixkafef   —
anki dawk li ġibt għalik.
ejj’għalihom u ddumx  —
ma rridx wisq
biex nidr’hom hemm.
insomma  —  tafni inti.
iss’ilni ma narak u
nixtieqek tħabbatli  —
tgħidli x’qed tikteb,
kif int.

xtaqtek ġejt miegħi  —

imma nammetti,
ma nafx kieku kontx
nikteb daqskemm ktibt.
tkun darb’oħra, tibżax.
żort kważi kull ġnien
u ċimiterju f’Pariġi.
qattajt ħafna ħin nosserva
taħt kampnari ħodor,
fil-kumpanija tal-korvi  —
nofs ix-xogħol poet’ku,
bħalma taf. imqar tieqaf
tisma’ lis-siġar jgħixu,
isostnu l-ħdura.

l-uniku dispjaċir

li kelli fl-aħħar ġurnata
kien li ma stajtx insib
il-maktur tiegħek.
kemm kien ilu għandi  —  xahrejn?
tiftakar meta tlabthulek?
tnikkitt mhux ftit.
miegħu għosfor tant  —
ibda mir-ritwal tal-kitba.
fil-ksieħ kont indawru m’għonqi
bħalm’għallimtni, u fis-sħana
kont norbtu ma’ rasi.
se nħossni stramba mingħajr
dik ir-rabta ssikkata.
vrusi mhux se jibqgħalhom
dik ir-riħa żejtnija tal-jiem
meta konna niltaqgħu,
ta’ spiss filgħaxija biex niktbu.
kont tilbsu kuljum f’xagħrek  —
tħollu biss biex tgeżwirni.

nittama li ma sabu ħadd  —

ma jistax isib għożż’ikbar
minn tiegħi, avolja
ħallejtu jaħrabli minn idejja.
naf li kieku setgħu,
fjuritu ġa dbielu.

għażiża  —
ix-xewk fi kliemek
niggiżli għajnejja  —
inixxu dad-demm
taqtir fuq il-paġna
li qed tgħatti b’subgħajk
biex forsi tkompli tinsa
li jien ukoll tal-laħam.
għażiża, l-ebda linka
li nista’ nibgħatlek
imżellġa mal-paġna
m’għandha s-saħħa
ssejjaħlek b’ismek  —
m’għandha s-saħħa
torbtok biex tgħidli
dak li vera trid tgħid,
dak li vera tħoss.
inti biss tista’ terfa’
subgħajk u tagħlaq
il-bibien ta’ dal-feriti  —
għażiża poeta,
qed niktiblek mhux għax naf xi rrid ngħid,
x’għandi ngħidlek. anzi  —  niktiblek għax,
nipprova kemm nipprova nħit xi kelmiet f’moħħi,
qas jirnexxili ndaħħal il-ħajta fil-labra.
niktiblek għax spiss, meta l-ħsibijiet donnhom
bla kwiet  —  iduru fix-xejn, bħal għasafar
ifittxu siġriethom maqtugħa  —
mal-kitba jinsġu bejta fejn jistrieħu, iqumu,
imbagħad jimirħu. għalhekk qiegħd’hawn,
bilqiegħda bl-għeja ta’ jum, nipprova nsib
il-kliem perfett. għedt forsi ’kk nistħajjilni
qed nikteb poeżija flok ittra,
il-kliem jasal ma jdumx, jogħla ’l fuq, jgħanni  —
imma għadni hawn, bilqiegħda,
ma nafx x’naqbad nikteb ħlief għażiża.
—  għażiża
poeta għażiża,
ma fadal xejn ta’ did-dinja
li jista’ jwiegħrek mill-kitba  —
l-ebda ħjiel li ma tistax taħfen
b’idejk u b’kelma tibdlu fi xrara.
mhuwiex kredu, dan il-kliem  —
aktar milli nemmen fik,
jien naqra vrusek u nagħraf
dak li int  —

poeta  —  saħħara  —

għidli inti x’int.
dal-poeżiji li ġbart f’abbozz
kont qrajthom diġà,
waħda waħda kull tant żmien,
miktuba fid-djarju l-aħmar.
meta llejla qrajthom flimkien
għal darba darbtejn,
tnejt il-karti taħt abti
u ħriġt nimxi  —
sa ma mxejt kull ħlejqa
ta’ ħsieb  —

ħarist ’il fuq

lej’ il-kisra fidda mperrċa fil-lejl
u sibt il-kenn, il-ħniena,
f’qamar wieħed biss fid-dieher.
spjegali kif jista’, ’l-qarrej tiegħek,
ma jaħsibx li f’kitbietek
ċħadt il-mirja tar-ruħ
biex tleħħen il-qmura
li rajt fis-siegħa tal-isħra.
b’liema dnub se jixluk
la tippubblika? tlumhom
jekk qatt ma ltaqgħu ma’
vuċi bħal tiegħek
fi lsienhom stess  —
vuċi li tibża’ minn għajn
li mhijiex umana?
anki l-qarrejja li jifhmu
minn fejn tnissilt
kapaċi jagħtu n-nar
il kitbietek  —
oħrajn, nemmen li jżommu
l vrusek qrib tagħhom,
bħal ħaġra b’toqba mnaqqxa
li tbiegħed l-ispirti ħżiena,
tipproteġi mis-saħta.
arani nniżżel ħarsti mill-qamar
ħa nerġa’ nħares mit-tieqa ta’ kliemek,
dil-ħaġra li taf it-tmellisa
tal-baħar ta’ dari  —

la jisbaħ għada

se ssibni mal-bieb,
bil-ġabra taħt abti  —
għażiża poeta,
la qiegħd’hawn maġenbi
għala l-ħajra li niktiblek?

ġildtek xemgħa f’did-dalma  —

kk nonfoħlok nofs kelma
forsi nitfik;
kk immissek b’seba’
kapaċi taħraqni  —

indur għall-karta kiesħa  —

titkebbes taħt idejja,
taħt dawlek, għażiża  —
għażiża,
il-ġara dalwaqt tħallina  —
qiegħda l-isptar u mid-dehra
ma tantx fadlilha żmien.
għalissa l-kelba tagħha
tinsab għandi  —
miskin it-tifel tal-ġara
ma tantx jinsab tajjeb,
m’għandux moħħ. ara jien  —
dejjem għandi moħħ għall-klieb.
nittama li l-mara jdejjaqha s-suf
għax beħsiebni nżommha
l din il-kelba. ħelwa ta.
ħa ntiha isem ġdid  —  Vita.
la l-kelba truxa mhux se
jagħmel differenza, le?

għażiża poeta,
ilni ftit ma nibgħatlek.
imm’inti taf  —  hux?  —
li jien inġorrok
dejjem miegħi
fil-kfief ta’ jiemi.
insa li xi darba
għad ninsiek.

kif inti?

iktibli  —
għidli x’inhu għaddej
minn moħħok.
għidli x’qed iġiegħel
il qalbek tidres,
flok tħabbat,
fil-qafas ta’ sidrek.

jien xejn ġdid  —

nikteb ftit,
naqra ħafna,
noħroġ ’il Vita
passiġġata.
kultant, niktiblek  —
bħalma qed nagħmel
hawn, bħalissa.
iss’inti u xejn aktar  —
hekk tgħid l-ittra
meta  —  x’ħasra!  —
il-mument ta’ bilfors
ikun ġa għeb
għall-kittieba
meta l-kliem jasal
f’idejn il-qarrejja.
togħġobni l-ittra  —

effimera  —

ma jkunx dnub
li tarmiha,
mma tant tgħassel
meta żżommha  —
qafas ta’ kliem,
u xi drabi,
għafsa ta’ qalb  —
għażiża poeta,
kont se noqgħod lura,
ma nerġax nibgħatlek
qabel tiktibli lura  —
biss it-temp donnu qaleb,
u n-nida tibbri fix-xemx
bikrija tagħtini x’nifhem
li r-rebbiegħa riesqa.

x’jifdalli nagħmel

qabel tagħlaq ix-xitwa
ħlief li nistqarr
kemm nimmissjak?
ktibt dak kollu li
dix-xitwa offrietli
fi ħsus poetiċi.
l-unika kelma li baqagħli
hi dik  —  nimmissjak  —
prożajka u ħelwa u bla xaba’  —
nimmissjak nimmissjak
nimmissjak.

ħu dil-kelma fl-għera tagħha  —

għax meta ktibtha
għal darba darbtejn
rajt rifless fiha dejjem
l-istess jien, mhux jien
differenti kull darba
bħal meta jiġri, kultant,
meta nikteb. u min hi,
din il-jien?
dik li dalgħodu
Vita qajmet bi mneħirha
kiesaħ u mxarrab
ma’ ħaddha.
dik li kultant tħobb taqra
aktar milli tikteb,
taqrak milli tiktiblek  —

arani nkun prożajka

ħa twiddibni
nkun aktar poet’ka  —

għażiża poeta,
il-lejl xitwi jagħtik x’tifhem
li qatt mhu se jerġa’ jisbaħ.
il-ksieħ, il-kwiet  —
ix-xita li tkompli tqattar
ftit ieħor taħt is-siġar.
agħtini raġuni
għala m’għandix għalfejn
noħroġ illejla u nsibek  —
illum, qabel is-satra tal-lejl
iċċedi l-iċken ħjiel t’għada.
għażiża poeta, kif int?
għadek bħal dejjem fi ħsibijieti.
dalgħodu għasart ftit larinġ.
għadu ftit iebes u qares  —

il-ħlewwa trid il-ħin, il-paċenzja.

trid teħodh’iktar ix-xemx diċembrina,
dejjem aktar fqira, u tixrob iżjed xita.
hemm fil-għoli tas-siġra, il-larinġa
tistenna s-swied jinġema’  —

kreatur’għaqlija  —

tridna nduqu t-togħma tax-xitwa
ħa la ssir is-siegħa tal-ħlewwa
u mmissuha ma’ ħalqna,
nkunu lesti nlissnu grazzi.

għażiża  —

dalgħodu ħsibt fik mat-tagħsir.
darba tkellimna dwar il-larinġ:
dak sospiż fis-siġra mżewqa,
dak imwaqqa’ fl-art mir-riħ.
dakinhar, is-siġra kienet
miżgħuda biż-żahar  —
ħriġna nxommu l-fwieħa,
għorokna petala bejn is-swaba’
u dħalna dritt biex niktbu, imsakkra.
il-ftit fir-rebbiegħa jkattar
ħafna aktar milli ħsibna  —
aktar mir-ritmu, mill-kelma,
għax ara kif frott il-fjur li missejna
hu mimli bit-tama li jarana
resqin ħa niġbruh, neħduh darna.
jew aħjar  —  nikluh hawn, bilwieqfa,
spalla ma’ spalla bħal dakinhar,
għax kollox bi ħsieb, xejn moħli
mill-bieb uman ’il barra.

wisq kiefra dix-xitwa

li żammitek maqfula. ma nistax
nieqaf nara quddiem għajnejja
l-weġgħa nġazzata fuq wiċċek.
qed inħossha tiflini, tiġġudikani,
aktar ma nkompli nhewden
bejnietna fuq il-larinġ. għalxejn
inbexxaq il-kpiepel t’għajnejja  —
ilsieni jittradini, u x-xewqa li nistiednek
tiġi tiġbor il-frott tiqras fil-ponta.
nikkonvinċi ruħi li le,
għadu mhux żmien il-ġbir.

dalwaqt, iżda mhux issa.

dak kollu li darba kien fjur  —
kollu fwieħa u bjuda  —
dak kollu għad isir.
għażiża poeta,
kif inti? irqadt tajjeb?
jien insomma  —
qomt maħsuda f’nofs ta’ lejl
u ma stajtx intajjar xi ħsibijiet  —
uħud minnhom dwar il-kitba.
ħallini nsorġi ftit hawn,
ħa niktiblek dwarhom  —

tiftakar darb’ilu x’għedtlek dwar ommi?

li meta kont għadni żgħira qaltli
l-kotba mlewni bil-ħmerijiet  —
li ma nistax insib dak li hu miktub
fid-dinja li minnha niġbed kull nifs.
meta stenbaħt dal-lejl, ma nafx kif,
reġa’ ġie wiċċha quddiem wiċċi
dakinhar li qaltli dal-kliem ħarex.
ftakart li ftit jiem qabel,

kienet qaxxret xagħarha  —

l-istess xagħar li kienet tillostra
kull filgħodu biż-żejt.
kien ikun jiddi, jiżloq,
anki taħt il-ħarsa mpeċpċa
tiegħi ta’ kull filgħodu.
bqajt imbellha, ta’ tfajla li kont,
meta rajt is-sink fgat
bix-xagħar iswed,
qabel qalftitni ’l barra mill-kamra
u għalqet il-bieb warajja.
stennejtha toħroġ, bil-ktieb f’idi
bilqiegħda f’ħoġor it-tieqa,
taparsi qed naqra. xħin ħarġet
stħajjiltha ħadet ir-ruħ, titbissem
anki bil-qagħda ta’ dirgħajha. min jaf għala.
kienet l-hena tagħha tieħu ħsiebu.

ftakart f’xagħarha, frisk għadu jniggeż

flok id-diskors kelma b’kelma
li ntqal bejnietna ġranet wara  —
il-kuntest li fih ratni nimraħ
fil-paġni u qatgħetni lluppjata.
ma nafx x’taha.
niftakar biss  —  biss imma sew  —
l-ebusija ta’ rasi. temminhiex.
tinsiex li dak iż-żmien
kulma kelli kienu ommi u l-kotba.
u l-kotba kont inqatta’ magħhom
il-parti l-kbira tal-ġurnata.
għal xi raġuni, riedet tiftaħli għajnejja
b’dak il-mod, dakinhar.
naf li mhux biex tweġġagħni  —
imma kliemha kien uġigħ veru.
ġera tul ġismi għal jum, jumejn,
sakemm sab postu f’xi rokna
fejn kultant, ifettillu jqum u
jfakkarni li hemm għadu, avolja
memorja biss ta’ wġigħ.

ħa ndur fuqek, għażiża poeta,

għax issa għaddew ħafna xtiewi
minn dakinhar, u għandi x-xorti
li niktiblek u taqrani fir-rebbiegħa.
inti, b’xagħrek twil u sabiħ
għax tieħu ħsiebu  —
inti li qatt m’int se tqaxxru.
inti taf li l-kotba ma jgħidux ħmerijiet.
inti taf li dak kollu li hu miktub hu reali.
għalhekk, tinsiex taqra bir-reqqa
dak kollu li tikteb, u saqsi lilek innifsek
jekk kliemek jgħidx dak li hu veru  — għax meta terħih minn idejk,
kliemek se jgħix, kull darba li jinqara.
u jekk tixtiequ mhux jgħix biss
imm’anki jgħajjex, għandu jieħu
u jrodd lura mqar ħjiel mis-sbuħija
li l-kittieb kapaċi jara anki fiċ-ċkejken,
anki fil-kruha.

nistenniek tiktibli lura  —
għażiża  —
għal-lum,
dal-petali li ġbart
mis-siġar tal-larinġ  —
għidli wassluhx il-messaġġ,
stedintx għalxejn ir-riskju
li qatt jerġa’ kliemi
jiżhar bejn subgħajk,
kemm ngħidlek
b’riħithom  —
nirrispondik daqt  —

għażiża poeta,
kemm-il poeżija minn tiegħek
qrajt, s’issa?
biżżejjed biex nagħraf
kemm inħobb naqrak.
din li bgħattli tal-aħħar
se niktibhielek b’idejja.
hekk għamel darba Rilke
lill-poeta żagħżugħ tiegħu  —
qallu aqra l-vrus bħallikieku
ma tafhomx, u tara kif tħoss
mill-fond l-aktar profond
ta’ jienek li huma tiegħek  —

siġar tal-larinġ f’San Anton

b’passi bla piż fl-arja t’April,
il-fwieħa mxiet il-passaġġi
ta’ San Anton; bla ħjiel ta’ fejn
għandha tmur, tistrieħ fuq kull bank.
fejn irfist jien kien hemm hi diġà  —
ħallejt ir-riħa twassalni sas-siġar.
rajt b’għajnejja l-wegħdiet tal-larinġ,
sospiżi bejn il-weraq. ħassejt il-bjuda
tinħasad lejn l-art mal-iċken mess
ta’ seba’. ġbart idejja bil-kwiet, u
fis-sliem tas-siġar żarni ż-żahar:
ħafif fraġli u jfuħ, ifuħ  —
nibbet ir-rebbiegħa f’ruħi.

għażiża poeta,
meta nħoss kull ħsieb
li jinbet f’moħħi jixxejjen
mill-għeja, u l-ebda ħaġa
ta’ did-dinja jew l-oħra
ma tista’ tifnini ftit ieħor,
nitlaq mid-dar bla pjan
ħlief li nserraħ lil għadmi
taħt il-kenn ta’ żebbuġa,
ħarruba, jew ċipressa.
il-ħruxija taz-zokk
mal-pali ta’ jdejja
tqajjem xi ħaġa ġo fija  —
nistaqsi lili nnifsi l-għala
domt maqfula d-dar,
togħmet l-imrar f’ħalqi,
meta stajt niġi hawn
inbill xufftejja fid-duwa
ħa jduqha ġismi kollu.
siġr’antika tħenn
bi ħduritha  —
tagħtik mill-mistura li qatt
ma tista’ tagħmillek id-deni.
b’dahri mistrieħ mal-art u
b’għajnejja mħabbla fil-friegħi,
il-ħin nistħajlu tal-ħarir  —
fin u fraġli f’idejn
l-għasafar jittajru.
nar’hom jinsġu, joftqu
u jerġgħu jinsġu hekk kif
jinżlu fuq zokk għal waqt  —
jaqbżu  —  itiru ’l hinn  —
imbagħad jerġgħu jiġu.
ninduna kemm kont
bil-għatx għall-għana
meta nagħlaq għajnejja
u nsibni fiergħa
sal-għeruq  —
mill-għeruq, għalhekk,
nissawwar mill-ġdid.
inlissen l-ewwel kliem:
agħdirni, siġr’antika.
għannini, għasfur.
naf li għad inkun
ħafifa bħall-arja.
bħall-arja, għad inkun
miżgħuda bin-noti.
għażiża poeta,
mindu kont żgħira, l-għaxqa tiegħi
kienet li niġri wara xi farfett  —
fid-dar fejn trabbejt, ommi kellha
roqgħa ħamrija mimlija fjur,
fejn kien ipassi dak tax-xewk.
għadni s’issa nħobbhom tant.
jekk minn tarf t’għajn
nilmaħ farfett jittajjar,
nieqaf  —  nosservah  —
insejjaħlu b’ismu qisni
nafu naqra ta’ xagħat.
jekk jofroq dawk ġwenħajh
imqar għal waqt ta’ ħemda,
ilsieni jxeblek bil-ħerqa, u
xi ħaġa fija tfakkarni kif
ma ngħixx mingħajr
il-poeżija  —
għażiża poeta,
rajtek miexja llum u qisni nħsadt  —
bħallikieku jien li dejjem
qrajt il-qalba tal-ġewża
faċli titfarrak bejn is-snien,
sibt il-qoxra preżenti quddiemi,
għal affariha f’did-dinja ta’ kuljum.

jien nafek  —

naf il-kelma li tħobb tuża
xi ftit wisq ta’ spiss  —
il-ħsejjes li jdarrsuk
għax qatt ma jbaxxu rashom
għal ħsusek  —
naf in-nota li ddoqq
kull meta kunfidenti f’kitbietek
tersaq lejn it-temma  —

ftit kiefra, għalhekk

dik surtek li teżisti
barra minn dak li int hawnhekk,
bejn għażiż’u oħra fuq il-paġna  —
nibża’ minnha  —
fejn naf xi jfettlilha?
issib spalla b’saħħitha,
xi għajn b’link’oħra
li tgħidlek tiktibx  —  jew agħar  —
tiktibx kif tgħidlek dik,
kif ngħidlek jien
li rridlek il-ġid, għażiża  —
jien li ngħir mhux għal kull vers
li tikteb f’postu f’kull sens u rima
imm’għal min rah qabli u messu  —
għażiża poeta tan-natura,
meta taħseb li m’għandek
xejn ġdid x’tgħid bil-kitba,
li ktibt kulma kellek fik,
ftakar f’meta semmejtlek
il-baħar u l-buttuniera  —
kif inti t-tnejn li huma
u l-ebda waħda  —
għandek għomrok
tifli u tgħanni lilhom
u dak kollu ta’ bejniethom.
aqbad b’leħnek
it-togħma tal-isfarġel
għadu frisk mis-siġra  —
il-bebbux qisu perli
fuq il-friegħi  —
in-naħqa ta’ ħmar
li telgħet sat-tieqa  —
u tkellem, ikteb  —
ikteb anki dak li taħseb
li ġa ktibt. wara kollox
is-sabiħ qatt mhu ġdid  —
għażiża poeta,
sew qrajt  —  ma ħadtx żball  —
is-sabiħ qatt mhu ġdid.
kif naqbad nispjegalek?
ġieli ltqajt ma’ xi ħadd
għall-ewwel darba
u nibet fik l-aptit
li tgħidilha mmissjajtek?
għażiża poeta,
din kwistjoni kurjuża.
l-att tal-kitba jeħtieġ udjenza  —
dejjem, bla eċċezzjonijiet.
qatt ma fhimt ’il min qalli
jien nikteb għalija biss  —
ma jħajjarnix nisma’
dak li għandu x’jgħid.

kemm hu fqir

min għandu jien waħda
li tikteb u tisma’ fl-istess waqt  —
xi frugħa, met’hemm min hu mogħni
b’ħafna jinijiet differenti
jimirħu fl-istess ġisem.
inħares lejk u nara persuna
b’jien li kienet tifla kwieta wisq,
jien li ma kellhiex ħjiel ta’ mħabba,
jien li tikteb, kważi kuljum  —
poeta-persuna bħalek gostija naqrak.

xorta naqbel miegħek  —

int ma tiktibx għalik
avolja vrusek intimi,
ħaddejn ma’ mħadda  —
inti tikteb biex tinqara
mqar minn jien waħd’oħra
li taf titbaxxa mneħirha ma’ fjura  —
taqsam it-tjubija tal-ħawħa
f’vers ħafif u ħelu
mhux biex tingħoġob
imm’għax għoġbitek  —
u x’sens jagħmel li tikteb
jekk mhux biex tkun ank’int

dik li tfewwaħ, iddewwaq  —
għażiża poeta,
ma nistax nemmen
kemm nixtieq narak.
qed nagħlaq għajnejja
biex nimmaġinak  —
niftaħhom biss
biex niktiblek.
quddiem għajnejja
magħluqa

narak bħal ftuħ  —

persjana mbexxqa
għar-riħa tal-fjur,
minn dak bajdani  —
dak li jiġbru
f’vażett ċkejken,
jinbiegħ għoli,
tilbsu biss
meta tiltaqa’
mal-maħbuba  —
għażiża poeta,
ix-xewqat kollha tiegħi
jisfaxxaw fix-xejn
quddiem din  —
li dejjem niftakrek hekk  —
kokka fuq il-blat tal-Qbajjar
tgħarrex għall-granċijiet,
ħa jkollok għalfejn
titlaqni  —
ħa tikteb  —
ħa jkollok għalfej’
tfittixni  —
għażiża poeta,
qabel bdejt din l-ittra
kelli id mgħaddsa
fil-pil tal-kelba rieqda,
fl-oħra tina maqtugħa
friska mis-siġra,
għadha tnixxi x-xemx.
liema id, taħseb inti,
erħejt biex niktiblek?
jimporta liema?
it-tnejn jafuk mill-qrib,
kuntenta u f’sekonda anzjuża  —
jaljenaw ruħhom sakemm
waħda tistira l-karta
u l-oħra tiktiblek  —
għażiża poeta,
għal mument għadda
minn moħħi l-ħsieb
li ninfexx f’ittra ħarxa
kemm noqorsok naqra,
forsi ntik raġuni għala
tiktibli lura.

kif ktibtlek għażiża

ħadt ir-ruħ  —  għalik,
ma sibt l-ebda kelma qarsa,
l-ebda kelma goffa
lesta fil-komma.
għażiża biżżejjed
biex insibek tmissli
jdejja bil-ħlewwa.
arani f’mument
inkun aktar dgħajfa  —
arani niktiblek

tinsinix  —

bħallikieku
taf tagħmel differenza,
dil-kelma. ma nafx
niktiblek poeżija sabiħa
biex niġbdek lejja. ma nafx
nibgħatlek ktieb biex
norbtok tagħtih lura.
nispiċċa nistkenn
fl-umiltà tal-ittra
li tistenna mingħajr
tobbliga  —
li taf tmiss qalbek
ma’ idek lura  —

nittama ma ddumx  —

waslet il-ħarifa, għażiża poeta.
xi grazzja li kollox għandu tmiemu.
mal-ħażin jitmewwet it-tajjeb, veru  —

’mma t-tajjeb jerġa’ jinbet, le?

mhux għalhekk ix-xita ħanina?
kulħadd jgħid kemm għandna bżonnha.
ank’inti hekk tgħidli  —  kont tgħidli.

idek f’idi eħfef mis-soltu  —

f’ħajtek, inti farfett ta’ staġun ieħor.
f’tiegħi inti fil-friegħi ta’ dan,
jiemek imdendla  —
għażiża poeta,
kull meta naqbad il-pinna f’idejja
jeħtieġli nagħżel bejn nikteb u niktiblek.

faċli nċedilek bil-qalb  —

ma rridx tant biex nins’għala
kien daqshekk veru dak il-vers
li dam jum iberren f’moħħi.
għada dejjem ħin tajjeb għall-kitba.
jekk nilħaq ninsieh, żgur ma kienx jiswa wisq  —
mhux daqs il-ħsieb li jekk noffri siegħa notturna
għalik, poeta żagħżugħa, inkun għext ftit aktar
dak li nixtieq nikteb.

illejla jerġ’iktar faċli ndur għalik  —

ktibt fit-tul, ilbieraħ filgħaxija  —
poeżija fuq Delimara f’Jannar.
kont ilni ftit ma ndum dawk is-sigħat
b’rasi mgħaddsa fil-kitba sa ma ħattejt
kulma kelli fija u bnejt xbieha.
għalaqt l-aħħar vers fis-sagħtejn
u kont sodisfatta, lesta għar-raqda  —
sa ma ħsibt fik la tfejt
u l-ewforja tal-kitba li ħarġet tajba
għebet mal-ġamra tbatti tal-lampa.
għaliex stħajt niktiblek kopja?
għaliex tnikkirt, meta nofs il-gost
tal-vers mirqum hu l-qari tiegħek?
bqajt nhewden sal-għodwa
wettaqtx bil-ħsieb jew bla ħsieb
dak il-ġest li jfisser distanza. nibża’ li
ġismi jidra wisq malajr, wisq qabel qalbi.

poeta, ilek ma ssejjaħli għażiża.

ili wkoll ma narak  — ’qas tfaċċa wiċċek
ma’ messaġġ, għal għarrieda ssaqsini
nħallilek ’l Aquilina fit-tieqa.
xtrajt dizzjunarju dal-aħħar?
inħossni qed nitilfek ftit  —
u miegħek qisek trid tiġbed lura
dak kollu li sirt nagħraf lili nnifsi bih.
kapaċi nidra nerġa’ nkun il-jien li kont
mingħajr ma nsibek għal għarrieda
fil-bieb, tistaqsini x’qed naqra sabiħ.
x’jikkunslani għajr li tista’ tinsa
kull dettall li slitt minnek.
il-poeta fija serqet dak kollu li jleqq fik
f’għajnejha  —  bħall-għazza f’nofs dahrek
li rajt mal-ewwel għawma fis-sajf.
bik jew mingħajrek l-għazza tibqa’ tiegħi  —
ma rrodd xejn lura li poġġejt fi kliem.
taf inti li l-vers tiegħi jgħożż id-dettall  —
isarraf anki l-iċken fil-poet’ku.

nitlifni xi ftit ’kk nitilfek, għażiża  —

mma tħalli warajk l-okkażjoni għall-vers,
u b’hekk, għall-inqas, nibqa’ nikteb  —
wens għani u fqir fl-istess ħin,
la xorta jkolli nqum kuljum
għas-silenzju tiegħek.

għidli mqar din  —

int timraħ fl-infern l-aħħar li ħarist lejk?
ma niftakarnix indur lejk u nitilfek b’għajnejja  —
tiswa xejn din l-ittra jew qed ngħanni diġà,
bla ma naf, t’Orfew agħma?
għażiża poeta,
hemm post fejn immur meta b’pass
nixtieq insibni f’ħarifa oħra, mhix Maltija  —
post minn żmien ieħor.

il-weraq jinżel folt fuq it-taraġ, u isfar  —

it-tip li trid taħbi saqajk fih u tidħak.
xħin iħaxwex, f’qalbi ma nistax ma nemminx
li l-weraq għadu ħaj f’xi sens ieħor.

dejjem minn hemm nibda, imbagħad  —

jew nitla’ fil-kenn tat-tempju,
inkella naqsam it-trejqa  — nagħlaq għajn
biex bl-oħra nħares minn bejn il-ħadid.
warajh, ġnien sabiħ  —
anki l-għasafar ma jiddejqux
jidħlu jgħannu f’dil-gaġġa.
wara nsib tarġa għall-qari.
ġieli kont hemm meta ma sebaħx,
iżda mhux fix-xita  —
bħallikieku aħjar ma tkunx taf
bil-wisq perfett, għax wara kapaċi tlumu.

l-aħħar li mort, ix-xemx mifnija Novembrina
xegħlet anki t-taħżiż mal-kolonni tat-tempju.
kollox dehbi taħt għajnha, hawnhekk,
anki l-kapriċċ. ktibt ismek b’seba’ mal-franka.
qbadt werqa f’idi u b’nifs ħafif bgħattha. niżlet
l isfel bil-lajma, qisha taf kif għandha taqa’ fuqek jekk,
ma tafx kif, issibek xi mkien  —  issibek rieqda.
imbagħad qbadt il-ktieb u qrajt għal siegħa  —

forsi nofs siegħa, fil-verità, ’mma ħassejtni
domt ma qomt u saqsejt

x’sar minnek.
poeta żagħżugħa,
f’moħħi għadni ngħix
il-lejla tal-bieraħ.
għadni narak terfa’ ħarstek  —
tarani  —  u tkemmixli xufftejk,
qisek flejtni u dak li sibt
kien diżappunt.
imbagħad tbissima, hekk,
qisu xejn mhu xejn.
ġbidt iċ-ċinga tal-basket
lura fuq spalltek  —
hekk kont tagħmel, kultant,
qabel tieħu pass  —
u xejn aktar, daqshekk.
ressqulek tazza nbid u kelma
u fakkartni mill-ġdid
kemm kien faċli nitilfek.
stennejtek ftit, imbagħad fettilli
naħseb  —  xi ż-żikk —  u tlaqt.
nammetti, biddilt fehmti darbtejn
qabel wasalt fejn il-karozza,
imma le  —  ikkonkludejt  —
m’għandix għalfejn nerġa’ lura
nfittxek. smajtek taqra  —
għalhekk tfaċċajt, xejn aktar.
ma ġibtx miegħi xi xewqat moħbija.
iżda b’ħarstek biss
ukoll qajjimt il-ħsibijiet.
sibt ruħi d-dar bla ma naf li soqt,
moħħi medhi b’forsijiet koroh
daqskemm kienu sbieħ.
kont beħsiebek tiġi qrib,
tobrox war’għonqi b’difer?
tkellimni? issaqsini kif jien l-ewwel,
jew tgħaddi dritt għall-punt
u ssaqsini x’jidhirli mill-vrus?
mhux għax int kattiva,
imm’għax inti kurjuża.
forsi xejn minn dan  —  kif ġara,
fl-aħħar mill-aħħar.
stajt tiġri tilħaqni, kieku ridt  —
dort darba u ma rajtekx fil-bieb.
tħajjarni nazzarda noqgħod f’nofs ta’ triq
biex ’kk nibqa’ ħajja nista’ nwaħħal fid-destin  —
li hu biss ried li t-tama qatt ma tmajna.
kif anki b’ġest frivolu għadek iġġibni hekk?
għalkemm tgħallimt nistħi minnek,
ridt inkun onesta miegħek
ħa tifhem aħjar dak li ġej,
għax jien ma ktibtlekx
biex tarani nibkik. anzi  —
kburija bik, jien, u ħafna.
nibqa’ nkun kburija bik,
sakemm tibqa’ tikteb kif qed tikteb.
tobgħod dak li hu faċli u tqattgħu
avolja tibki l-ħin li ħlejt.
ma tittradix lis-sbuħija  —
ma tibdilhiex mal-kliem u l-metaf’ri.
taqra bla pretenzjonijiet  —
il-poeżija tinfdek bla ma
tara s-sejf dieħel u ħiereġ.
ilbieraħ stajt tajtni raġuni
għal’għandi nobogħdok  —
imma le, inti qrajt jerġ’aħjar
milli stennejt. u jien hekk,
ma nafx nisma’ poeżija
li jistħoqqilh’isimha
mingħajr ma jiġini l-aptit
li nħobbha sewwa  —
u arani hawn, niktbilha  —

forsi mhux għall-aħħar darba  —

u din l-ombra tiegħek t’ilu
ma tafx x’tagħmel

għajr li tgħaddi
- Marzu 2024
Likantropi

Davinia Hamilton
Kull fejn tħares tara kurċifiss: Kristu tal-ġibs fl-agunija divina. Fuq il-ħitan hemm inkwatri bir-ritratti tal-uċuħ imwerwra tal-bniet li ġew qabilna. Is-sorijiet għaddejjin bit-tonka u l-velu iswed qishom fuq wiċċ l-ilma. Insejħulhom “The Sisterhood”, imma mhux f’wiċċhom. Diffiċli taqta’ kemm għandhom żmien; diffiċli tqishom bħala nisa, bħal ommijietna u z-zijiet li jagħmlu l-lipstick u l-powder u l-fwieħa. Hemm minnhom iktar henjin; hemm min jitkerrah u jirrabja. Kultant, tisparixxi xi waħda minnhom. Tmut, jew tiġi trasferita. Is-soru li kienet tgħallimna l-Franċiż sparixxiet u bla kliem ġiet oħra flokha. Hemm qlajjiet li spiċċat il-manikomju, jew li sabet wieħed. Dawn l-istejjer it-tnejn affaxxinanti u nemmnuhom. Għassa mal-kuritur hemm statwa kbira ta’ Sant’Anjeże, għajnejha kannella jħarsu ’l fuq, b’girlanda fjuri ma’ rasha. Liebsa l-abjad u xalla turkważ fuq spallejha, kollha tal-ġibs, kull tikmixa u kull tinja ffurmata bir-reqqa. F’idha l-leminija qed iżżomm palma, u bl-id l-oħra terfa’ ħaruf żgħir. Tidher dħulija, qisha setgħet kienet waħda minna. Fil-klassi hawn il-bard. It-twieqi ilhom miftuħin il-lejl kollu biex tiċċirkola l-arja li kuljum tisfieq bl-irwejjaħ t’iġsma adolexxenti: għaraq, demm, deodorant u xampù. Inpoġġu tnejn tnejn fuq imwejjed li ilhom hemm minn żmien żemżem. L-injam miksi b’deċennji ta’ marki. Jien u Alice nisperaw dejjem li ma jifirduniex. Qegħdin tletin f’dil-klassi. Ilna flimkien mindu kellna erba’ snin, tlajna flimkien. Lil dax-xebbiet inħobbhom daqskemm nobgħodhom.
- 21 minuta awdjo, 1 816-il kelma
- Mejju 2024
lil poeta li qalli li qed jikteb bħal wieħed vera xiħ dan l-aħħar

Jasmine Bajada
il-kliem li ktibtli dalgħodu m’hediex.
għadni nhewden x’messni għedt
biex niskonġr’hom minn għadmek —
minn leħnek. bexxaqtli tieqa bihom;
ilmaħtek bilqiegħda fil-kamra, waħdek,
diqitek tidwi fil-vojt għammieq.
Mill-bogħod, imbagħad, ġew il-vrus…
qaluli li inti, poeta, m’għadekx tħożż hekk,
għall-gost. issa li qbadt ir-ritmu taċ-ċinju
tixtieqek għadek bilbla tgħanni binhar.
tibżax: l-istrument għadu f’idejk bla trab.
u inti bħal wieħed vera xiħ li jinsa kollox,
ank’isem ommu, qabel jinsa kif jaqbad
dak l-argunett ta’ dari. titnih kif titnih,
ħa jdoqqlok ħelu, sabiħ.
- 2 minuti awdjo,
- Ottubru 2025
- Fruntieri/Paċi
- Indħil Barrani
Il-Lingwa tal-Ewropa Hija l-Ipokrizija u l-Flus

Ilija Đurović (tr Joe Gatt)
Qisek tkun mitluq fuq wiċċ l-oċean, tisma’ t-tkarwit ta’ qiegħ il-baħar f’widnejk, waqt li fuqek, bħal fl-1 ta’ Mejju 1999, disat ijiem qabel għeluq id-disa’ sena tiegħi, jets tan-NATO jtiru mid-direzzjoni tal-baħar bħal għasafar tal-passa sejrin lejn l-art. Il-fatt li ftakart dil-immaġni li kont ilni li nsejt waqt li qed nikteb dwar il-lingwa bħala mezz ta’ paċi u taqbid probabbli jgħid xi ħaġa dwari. Psikoloġikament ma jimpurtanix x’jgħid dwari. Lingwistikament juri li, meta nikteb, għandi bżonn nimxi fil-lingwa b’mod assoċjattiv, mingħajr ma nħossni li qed naħrab minn xi ħaġa jew li għandi nagħti prova ta’ xi ħaġa lil xi ħadd.
- 1 274 kelma
- Settembru 2024
Il-Magna tal-Qari

Joe Gatt
Għal żmien twil, il-magni se jkomplu jipproduċu testi banali. Għal żmien twil se jkunu tajbin biss biex jiktbu r-rapporti finanzjarji u d-deskrizzjonijiet tat-tqassim tal-kmamar tad-djar għall-bejgħ. Imbagħad bil-mod il-mod jibdew jipproduċu testi li kapaċi jsibu posthom fit-truf medjokri tal-finzjoni tal-ġeneru, u għad ikun hemm bosta qarrejja li jsibu żvog u forsi anki faraġ fil-proża mhux wisq impenjattiva tagħhom. Biż-żmien, jibdew jitfaċċaw l-opinjonijiet fuq il-websites tal-gazzetti, jgħidulna li fil-fatt dawn it-testi l-ġodda mhumiex ħżiena daqskemm taħseb eh, li fil-fatt dejjem qed isiru aħjar. Xorta waħda mhux se naqbdu u naċċettawhom hekk, f’daqqa waħda. Kultant ikun hemm pass ’il quddiem u tnejn lura. Forsi t-testi awtomatizzati jkunu moda għal xi żmien, imbagħad wara l-voga għall-awtomazzjoni letterarja, inkunu rridu nerġgħu lura għall-kitba maħduma bl-id; bħalma kien ġralna bin-Nescafé. L-esperimentazzjoni u l-innovazzjoni jkunu ppreġjati aktar minn qatt qabel għax jitqiesu kapaċitajiet unikament umani. Imma eventwalment anki dan se jitgħallmu l-magni. Xi darba se jitgħallmu jinterzjaw l-innovazzjoni mal-patrimonju, se jkunu jafu jużaw il-lingwa ta’ kuljum u l-idjoma letterarja u jikkuntrarjawhom biżżejjed biex jibnu xogħlijiet fil-lingwa li joħolqulna dinjiet ġodda fiex ngħammru, toroq ġodda fejn jimraħ moħħna, modi ġodda kif naqsmu qalbna u kif nippruvaw nikkunslawha. Jgħallmuna nixxennqu għal affarijiet li qatt u qatt ma jista’ jkollna għax ikunu xewqat ifformati fuq il-pjan metafiżiku tagħhom. Forsi dan kollu se jieħu ħafna żmien. Forsi se jieħu ħamsin sena, jew mitt sena, jew elf; imma xi darba żgur se jkollna magna, intelliġenza artifiċjali, li tkun kapaċi tikteb rumanzi u esejs u bijografiji u poeżiji u tagħmel traduzzjonijiet li jkollhom dik il-kwalità misterjuża li aħna nagħrfu bħala letteratura, u dan tagħmlu fuq livell li qatt ma nkunu rajna qabel.
- 3 507 kelmiet
- Jannar 2024
Manifest Kontra ż-Żmien

Kris Polidano
Ħames mitt pass. Ħames mitt pass hemm mill-aħħar tarġa quddiem il-bieb tax-xogħol għall-bus stop li rrid nieqaf u nistenna fuqha. Saru l-ħamsa u nofs u ħamsa, u r-riħ ta’ Diċembru reġa’ tani naqra ħajja wara tmien sigħat inħares lejn skrin, inħarbex l-emails li jintemmu bil-kind regards u li jibdew bil-hope this email finds you well — dejjem b’exclamation mark biex il-persuna li tirċeviha tkun taf li jien waħda minn dawk l-orrajt. Inħares lejn it-tabella tal-bus stop darb’oħra biex inkun ċertissima li qiegħda fuq il-waqfa t-tajba. Mhux għax ma nafx jekk jienx ippustjata sew, imma tibda thewden wara li tkun ilek ftit xhur ma taqbad karozza tal-linja. Bħala persuna kwintessenzjalment Maltija, għandi preferenza għall-abbiltà li tagħtini l-karozza, jiġifieri, li nkun nista’ ngħaddi riħ mill-bypass mingħajr ma nieqaf, bi driegħi barra mit-tieqa, indoqq il-mużika livell biss inqas mill-punt meta t-tnabar ta’ widnejja jkunu appena ser jinfaqgħuli. Imma llum ta’ bilfors irrid naqbadha għax ilbieraħ kont għaddejja minn Strada Rjali, Santa Venera u splajsjajt il-mera ma’ trakk mimli żrar tat-tarmak. Ħbatt eżatt quddiem il-Ministeru tat-Trasport. Ħadd ma ħareġ biex jgħinni jew biex iċanfar lil tat-trakk li mblokka nofs it-triq u m’użax is-sinjali stipulati f’artiklu xiex u xiex u dak. Nista’ nsuqha, mind you, il-mera soda daqskemm kienet qabel l-inċident jekk mhux aktar għax waħħalha z-ziju bl-aħjar duct tape li l-ironmongers ta’ Malta jistgħu joffru. Imma wara li għaxar karozzi spiċċaw jgħajruni indannata u jpaqpqu, ma nazzardax insuq. L-avventuri tal-bypass jistgħu jistennew ftit. Illum irrid il-kumdità u l-lussu li xi ħadd iwassalni d-dar, u billi jien tifla brava u nħobb l-ambjent u ma rridx inġiegħel lill-mummy tiġi għalija (għandha d-dwiefer), nagħżel li x-chauffeur lura lejn Birkirkara llum ser ikun wieħed Filippin jew Indjan jew l-ispeċi aktar u aktar rari tax-xufiera — il-Malti qargħi.
- 20 minuta awdjo, 2 125 kelma
- Frar 2024
Il-Mara tas-Suldat

Jien_a
Fil-bidu, jekk qatt kien hemm bidu, il-maħbubin kollha sejħu lilhom infushom amazzuni. Huma u jgħixu flimkien, jinħabbu, jiċċelebraw lilhom infushom, jilagħbu, fiż-żmien meta x-xogħol kien għadu logħba, il-maħbubin fil-ġnien tal-art baqgħu jsejħu lilhom infushom amazzuni tul Żmien id-Deheb kollu. Imbagħad, xħin twaqqfu l-ewwel bliet, bosta maħbubin kissru l-armonija oriġinali u sejħu lilhom infushom ommijiet. Minn dan iż-żmien ’l hemm, il-kelma amazzuna saret tfisser għalihom tifla, li qatt ma tikber, immatura, dik li qatt ma tħaddan id-destin tagħha. L-amazzuni tkeċċew mill-bliet tal-ommijiet. Kien f’dak il-mument li dawn saru vjolenti u bdew jiġġieldu biex jiddefendu l-armonija. Għalihom, l-isem antik amazzuni baqa’ bit-tifsira oriġinali. U minn issa beda jfisser xi ħaġa aktar: dawk li jħarsu l-armonija. Minn hemm ’il quddiem stajt issib amazzuni f’kull żmien, f’kull kontinent, gżira u xatt. Dħalna fiż-Żmien Glorjuż grazzi għall-amazzuni tal-lum. Ħafna drabi maħbuba tuża ġesti biex b’ġisimha ssir tixbah dak l-annimal jew dawk l-annimali li l-aktar li għandha affinità magħhom u b’hekk tagħti pjaċir lill-maħbuba tagħha. Dan isir aktar faċli meta tkun taħt ipnożi. Trid tinsa l-mossi ta’ kuljum u ssib dawk tal-annimali tagħha. Din mhix imitazzjoni tal-annimalesk: din hija mima. Hija ħaġa diffiċli biex taqbad u tagħmilha spirtu pront, anki jekk il-maħbuba ssaqsiha biex tagħmilhielha bl-ikbar ġentilezza. “Meta ssaqsini biex nagħmilha ta’ ġemel, niddejjaq, għax rari jirnexxili.” (Charlotte Plume, Iċ-Ċirku Tiegħi, Gallija, Żmien il-Konkos.)
- 53 minuta awdjo, 4 805 kelmiet
- Novembru 2023
Marċ Maqbuż

Leslie Vassallo
Ix-xitwa tmut hekk —
Gżira — jew bastiment — jgħibu fiċ-ċpar;
Riefnu jiġbed nifs sagħtar —
Berwieq għarwien fuq irdum,
wiċċ nemex tal-bużbież;
iħirsa — jew aħna — max-xifer.

Reżħa titlajja fi rkejjen, fuq għetiebi;
F’triq dejqa, antika, fi kmajra
xi ħadd jonqox ħajja — jew mit — f’zokk lewża;
Tifkira tiġi, minn imkien — jew minn xmara — għoddha taħsdek,
tmexxik fiha b’ħarsa kaħla, b’xofftejn ħajra,
sa tħallik — jew tħalliha — f’belt labirint.
- 4 minuti awdjo,
- Ottubru 2026
Marta Marta (silta)

Loranne Vella
Ir-raqda, nhar ta’ Sibt, Dolores tibdieha mal-qawmien, għax nhar ta’ Sibt filgħodu Dolores ma tqumx, la tistenbaħ man-noti tal-qniepen għax il-qniepen ma jdoqqux, la tqum mir-raqda, la tqum mis-sodda, la tinżel isfel għall-fatra. Ma tiltaqa’ la ma’ Concetta, la ma’ Beneditta, la ma’ Marija Assunta, la ma’ Carmelina, la ma’ Marwa, la ma’ Nathaline, la ma’ ħadd minn ġewwa, la ma’ ħadd minn barra. Illum is-Sibt ma tara lil ħadd, la tara lil Damjan u lanqas taħseb fih. Illum la tqum titmattar, la tmur tbaħbaħ wiċċha, la kikkra te u lanqas kafè, la ħobż, la ċikkulatina, la sigarru bil-bokkin u lanqas mingħajru. Nhar ta’ Sibt bilkemm titħarrek mis-sodda, la tiftaħ għajnejha biex tara u lanqas widnejha biex tisma’, la tgħolli l-friex, la tiftaħ il-purtieri beraħ, la tiftaħ bibien ta’ armarji u lanqas kxaxen ta’ gradenzi, la tinża’ ħwejjiġha tas-sodda, la tilbes ilbies, la ħwejjeġ, la kostumi, la xinxilli u lanqas dehbijiet, la tħares fil-mera, la tomxot xagħarha, la tħammar ħaddejha u lanqas xufftejha, la terra, la fwieħa, la krema, la kulur; illum is-Sibt u rtokk ma jmurx. Nhar ta’ Sibt ma taħsibx la dwar ilbieraħ, la dwar għada u inqas u inqas dwar illum għax illum mhi se tagħmel xejn, mhu se jiġri xejn, mhi se tqis, mhi se tfassal, mhi se tqasqas, mhi se ġġarrab xejn. Illum is-Sibt jum il-mistrieħ, mistrieħ il-ġisem, serħan il-moħħ. Illum is-Sibt waħedha ma’ ħsibijietha imma lanqas dawk mhi se jkollha, la se taħseb, la se tħejji, la se thewden, la se toħlom, la se timla moħħha bi ħsieb u lanqas se tbattlu minn ieħor, illum is-Sibt, illum ma tagħmel xejn, ma jiġri xejn. Illum Dolores mhi xejn, la hi bint, la hi oħt, la hi omm, la hi Madre, ma hi xejn għax illum is-Sibt. Nhar ta’ Sibt ma tħabrikx, ma tgħaġġilx, sa tard la torqod u lanqas tqum. La tiekol, la tixrob, illum xejn minn dan. Nhar ta’ Sibt ma jħabbtilha ħadd, jekk iħabbtu ma tiftaħ lil ħadd
- 6 minuti awdjo, 685 kelma
- Lulju 2023
Medusa

Rowena Grech
Żgur li ismi familjari. Żgur li smajt bosta stejjer fuqi. Iżda żgur qatt ma smajt dak li ġara bejni u bejn Persew. Nitolbok, iskot ftit u isma’ l-istorja tiegħi qabel nissarraf f’elf framment ta’ miti oħra… Mela darba, ħmistax-il sena ilu, meta kont għadni tifla, kont ngħix mal-ġenituri tiegħi, Foriku u Keto, fuq gżira serena mdawra b’baħar blu jwerżaq. Id-dar kienet ċkejkna, bi tlett ikmamar kollox; il-kċina, il-kamra tal-bżonnijet tagħna u l-kamra fejn konna norqdu jien u ħuti l-oħra. Għalkemm bejni u bejn ħuti l-kbar ftit snin biss kienu jifirduna — qabża ta’ sentejn kull wieħed — l-ikbar differenza kienet il-vulnerabbiltà tal-mortalità tiegħi. U meta ħuti, Stenun u Ewrjali, kellhom is-setgħa li jmorru jesploraw l-għelieqi, il-ġenituri kienu jżommuni priġuniera tal-erba’ ħitan kennija tad-dar. Iżda ma kontx  inħabbel wisq rasi għaliex f’nofs dik id-dalma solitudni ltqajt mal-unika mħabba reċiproka f’ħajti: il-kelma. U minn hemm kienu l-bosta sigħat li kont qattajt b’rasi mgħaddsa fil-kotba, nixtarr l-għerf li l-paġni, bla ma jafu, jgħadduli.
- 17-il minuta awdjo, 1 466 kelma
- Novembru 2025
Minn Ħarstek Twila sa Boffa

Claudia Gauci
Bil-mod ma soqtx. X’seta’ ġara? Qaleb għall-agħar jew miet imma ma qaltlix li miet… mela forsi qaleb għall-agħar imma għadu ħaj. L-aqwa li għadu ħaj. Stramba kif il-verità tkun spelluta quddiemek, mal-windscreen, fit-triq, ġos-sema, u int tibqa’ ma tarahiex. Tlaqt bil-melħ tal-baħar. Ħadthielu Boffa r-riħa tal-baħar għadha mwaħħla miegħi. Kien iħobbu l-baħar missieri, speċjalment meta jkun imqalleb. Il-gost tiegħu l-iktar grigalata feroċi. Meta konna noqogħdu Tas-Sliema kien jinżel Għar id-Dud u jmur jisfida l-baħar. Joqrob viċin tiegħu kemm jista’ u joqgħod iħares lejh mibluh bħal tifel żgħir minn mal-ħajt ta’ xi dar viċin, fi triq baħħ li tifirdu minn dak il-mostru feroċi. Nistħajlu sejjer jipprova jimmansah u meta ma jkunx jista’ joqrob iktar viċin jieqaf jisimgħu jsabbat u jiżvoga. Niftakar ċar il-grigalata li kienet għamlet fit-8 ta’ Diċembru tal-1989. Dakinhar kienu waslu l-President tal-Amerka George Bush u l-Kap tal-Unjoni Sovjetika Mikhail Gorbachev għas-Summit li kellu jtemm il-Gwerra l-Bierda. Il-Kunċizzjoni, vaganza u għalina ġurnata ta’ gost għax dakinhar konna narmaw is-siġra tal-Milied u nibdew inżejnu. U waqt li qed inżejnu, nisimgħu l-innijiet Natalizji tal-kor ta’ Ray Conniff fuq l-LP, ommi taħmi r-rock cakes u tixrob il-kafè u Bush u Gorbachev jiffirmaw il-ftehim, missieri niżel waħdu Għar id-Dud, iżomm mal-ħitan biex ir-riħ ma jwaqqgħux sakemm wasal fejn seta’ jitpaxxa b’dak il-baħar perikoluż u splendidu.
- 2 768 kelma
- Awwissu 2023
mona lisa | karnival ieħor

Matthew Schembri
Joe, quddiem il-mera.
Xagħru kannella skur, maqtugħ qasir.
F’rasu, kappa lewn il-ġilda.
Għax fil-karnival tista’.
Japplika l-kolla fuq ħuġbejh, bil-pinzell.
Ħuġbejh kbar.
Rani.
Inixxifhom, b’fann.
Japplikalhom il-powder safrani, il-kolla.
Jerġa’ jnixxifhom – din id-darba, sakemm
jitqarqċu.
Irene.
Japplikalhom il-concealer safrani, bl-isponża,
sakemm jgħattihom għalkollox.
Marisa, Mylene.
Japplikah ukoll fuq għajnejh, fuq wiċċu kollu.
Għax fil-karnival tista’.
Jimmudella ftit synthetic wax fuq il-ponta ta’ mnieħru.
- 6 minuti awdjo,
- Marzu 2026
Murmurazzjoni #1

Luke Joseph Buhagiar

1. Anatomija ta’ Ħadd Minnhom
Fit-tiftixa għal kulma hu sħiħ, meta jasal il-Ħadd, nipprova nagħmel tabirruħi li huwa mwaħħad mal-bqija tal-ġimgħa. Nipprova mill-aħjar li nista’ sabiex nifhmu bħala ħaġa sħiħa. Seta’ kien it-Tnejn jew l-Erbgħa jew mank il-Ġimgħa jew is-Sibt, xemx titla’ u xemx tinżel u tibda ġimgħa ġdida. Imma s’issa qatt ma rnexxieli. U d-dispjaċir li nħoss fi tmiem il-ġimgħa jibqa’ distint u b’saħħtu daqs ċanfira li min jaqlagħha jemmen fiha bis-sħiħ. Dan l-awtodisprezz naqsmu ma’ ħaddieda oħra bħali, imma aktar ma naf li hemm minna aktar inħossni iżolat. U l-Ħadd dejjem jiġbidna ’l isfel lejn l-għażż biex iktar jinki. Imma jien dejjem mixgħul. Għajnejja rvinati mid-dija tal-ikkaldjar, ma bqajt nara d-dawl imkien ħlief f’xogħli. Għalija x-xemx setgħet kienet il-qamar.
- 1 042 kelma
- April 2026
Murmurazzjoni #2

Luke Joseph Buhagiar

2. Bikja fid-Dija tal-Iskrin
Il-prinċipju tal-antinataliżmu nħaddnu imma ma nipprattikahx. Hemm purità f’ċerti tipi ta’ ipokrezija; huma ftit imma hemm purità f’dawn il-ftit. It-tip ta’ purità li tittradixxi mhux biex tiċħad imma għax tifhem li taħt ix-xewqa (li dejjem tqum qabel il-ħsieb) hemm tbaqbaq magma li l-loġika tagħha mhijiex ta’ din id-dinja, u li l-għaref jimxi mal-kurrenti tagħha mhux kontrihom. Jibqa’ l-fatt li l-eżistenza tagħna bħall-eroina: qabel l-ewwel daqqa, ma nafux x’aħna nitilfu (il-kalkoli jibdew wara). Imma għall-inqas kollox temporanju. Il-konsegwenzi tar-reat prokreattiv, għall-ħlejqa li tissawwar, idumu medja ta’ tmenin sena biss. Il-fluwidu ċerebrospinali nħossu joqgħod. Temperatura 36.5 gradi, bħat-temperatura tat-tarbija kull darba li noħodhielha. L-uġigħ fid-darsa għadu jtektek qisu borma fuq nar baxx. Il-konservatiżmu ta’ sieħbi mhuwiex fiskali, u mawra sal-emerġenza jaħfirhieli kieku. Huwa konservattiv tal-ġabra ngħidlu jien. Familja, natura, ħin għall-introspezzjoni, xi tip ta’ fidi, teknoloġija riżervata għal żviluppi mediċi u militari, mill-bqija nillimitaw l-indħil tagħha fl-isferi umani, eċċetra, eċċetra. Għalkemm segretament jogħġbuni diversi aspetti tal-ħajja miġbura, spiss ngħidlu li l-ħajja mhix sempliċi. Minkejja s-similarità etimoloġika mal-politika li jħaddan, il-ħajja mhix xi bott kunserva. Jgħidli li l-kunserva tajba, jara li dejjem ikollu maħżuna, u meta jasal fl-aħħar jibża’ għaliha l-aħħar naqra. Jgħidli li kieku bl-istess spirtu jmexxih il-pajjiż. Ngħidlu li jien m’għandix paċenzja għat-tadam, m’għandix rispett lejn l-istaġuni tal-ħajja. Lili t-togħma tal-mistura togħġobni, il-mistura zokkrija ta’ meta konna tfal.
- 1 210 kelmiet
- Ġunju 2026
Murmurazzjoni #3

Luke Joseph Buhagiar

3. Il-Fiżjoloġija tal-Ajru
In-nervi ta’ daż-żewġ figuri jixhdu pożizzjoni komda iżda medja fil-ġerarkija tal-kura medika. Mhumiex in-nervi ta’ infermier jew paramediku, iżda lanqas mhuma n-nervi ta’ konsulent veteran. Qed nippreżumi li huma tobba t-tnejn li huma, sempliċiment fi gradi differenti. La jridu l-istampa kollha, mela nagħtihielhom kollha kemm hi. Nispjegalhom fuq id-dawl. Nispjegalhom fuq id-darsa. Nispjegalhom fuq kif żlaqt fil-qlejba, x’ħassejt jien u naqa’ u mat-tisbita nnifisha, l-għajnejn kulur il-kawba u s-swidija totali li belgħet kollox. Jien u nitkellem, inħoss il-lingwaġġ tiegħi jsir iżjed formali, bħalma spiss jiġrili f’kuntesti fejn id-dehra u l-manjieri jagħmlu d-differenza bejn ħajja jew mewt. Kieku ġejt minn jeddi, kont niġi bil-ġlekk u l-ingravata biex ir-rakkont tiegħi ma jiġix sottovalutat.
- 1 899 kelma
- Novembru 2023
-Na -I -Hom

Kris Polidano
Fl-ewwel minuti luċidi ta’ kull filgħodu
naħseb biex immur mixja lejn il-ġnien li jħallini mdellka bin-nostalġija
biex inħares lejn il-bieb magħluq li jgħiduli li int kont hemm għassa miegħu kuljum u
l-kamra kulur it-te meta titfagħlu l-ħalib tal-bott li issa
spiċċat mużew tal-karti llaminati li jiftaħ kull jumejn

Il-bejta għall-ħarba kull nhar t’Erbgħa tal-grupp lebsin l-iswed għax cool
għaddejjin nitmiegħku maż-żrieżaq
daharna mal-arbli tal-bandli
nitkażaw dwar x’għamlu dawk fil-kumplessi tal-garaxxijiet —
l-ispots tal-konsulenzi romantiċi tat-tfal bravi Nsara aged 13 and up
- 4 minuti awdjo,
- April 2026
Nerġa’ Nżurha u Noħdilha Ritratt Ieħor

Manuela Zammit
Iktar kemm wieħed jipprova jiffoka fuqha minn dan il-mument ’il quddiem, iktar Filfla ssir elużiva u tibda tesibixxi karatteristiċi ta’ miraġġ jew illużjoni. Il-limitu fuq id-definizzjoni tal-istampa impost minn dawk il-ħames kilometri joħloq kundizzjoni perfetta sabiex tinħoloq din l-immaġni ta’ gżiraġni fejn il-gżira hija entità kemm familjari kif ukoll misterjuża, kemm immaġni pjuttost astratta li tippresta ruħha għal interpretazzjonijiet personali u kollettivi varji, kif ukoll oġġett materjali li jikkonfrontana bil-karatteristiċi u bl-istorja speċifika tiegħu (li fl-aħħar mill-aħħar, kif se naraw iktar ’il quddiem, hija wkoll l-istorja tagħna). Il-fatt li Filfla hi inaċċessibbli u ħadd ma jista’ jirfes fuqha, apparti f’każijiet speċjali, jikkontribwixxi għal dan ukoll. Ħadd ma jista’ jagħmel lil Filfla tiegħu, jew jimponi fuqha xi aġenda politika u ekonomika (minkejja li l-mawriet bid-dgħajsa organizzati mill-Heritage Malta u oħrajn jaslu viċin), b’differenza għall-bqija tal-gżejjer Maltin fejn prattikament kull rokna hija proprjetà privata jew ġiet allokata għal xi proġett ta’ żvilupp. Essenzjalment, din hija “immaġni ta’ gżiraġni” li tikkontjeni biss l-elementi strettament neċessarji — is-sema, il-baħar, u l-blata inkwistjoni — sabiex inkunu nistgħu nikkontemplaw din il-“gżiraġni” x’tista’ tfisser. Lanqas meta npoġġu lilna nfusna fir-ritratt ma nkunu qed nimponu ruħna fuqha, għaliex il-preżenza tagħha tibqa’ waħda intriganti u awtosuffiċjenti tant li tiġbed lil għajnejna, tistieden lil ħsibijietna jistrieħu fuqha, u tqanqal l-immaġinazzjoni tagħna.
- 5 838 kelma
- Novembru 2024
Nibgħatlek Waqt Raxx id-Dlam tas-Sajf fl-Iżvezja

Maria Theuma
Niktiblek
Hawnhekk id-dawl qatt ma rajt bħalu
Blu
Il-ġilda fih issir blu
Jew tidher blu
Ma jidlamx
typing…
Ostra
Għadha kif għaddiet ċerva minn fejni!!!
Xiex
Eżatt minn fejnek?
Ija
Se nidħol norqod għax ilni mqajma
Int linja siġar jimmultiplikaw b’mod infinit
Ġo foresta fl-Iskandinavja tal-metavers
U jien l-aħħar werqa li għad jifdal
Itteptep…………………… qabel imur id-dawl u jintefa kollox darba għal dejjem
Se nibdel il-via ta’ din il-poeżija għax mhix qed togħġobni
Minn poeżija dwarek se nibdilha għal poeżija oħra……… dwarek
Kważi dejjem, iktar dejjem milli kważi, nemmen li jien nikteb biex int tħobbni
Nikteb din il-poeżija……… biss biex tħobbni
U x’raġuni hemm għall-poeżija
Jekk mhux biex l-ewwel tiktibha
Imbagħad iżżommha f’idejk u taqbeż biha b’kollox
Rasek l-ewwel għal ġo pixxina mimlija sa ruħ ommha bi ħġieġ miksur
U toħroġ minnha tqattar id-dmija
biex imbagħad eżatt wara taqbeż……… għal ġo pixxina oħra……… mimlija ħall
Għax hekk irrid
Għax ma jimpurtanix minn x’jista’ jgħid ħaddieħor
Bl-istess mod li bankier ma jimpurtahx mill-kostellazzjonijiet
Bl-istess mod li l-maltemp ma jimpurtahx minn festin ippjanat għal fuq terrazzin mhux kenni
Taf kemm hu diffiċli biex ma ngħixx bik f’ħajti
Daqs ħelikopter li jrid itir imma l-inġinier tah garġi minflok ġwienaħ
Daqs ħelikopter li jrid jeżisti imma Leonardo da Vinci qatt m’eżista
Daqs kumpanija li trid tbigħ il-ħelikopters imma m’għandhiex ħelikopters xi tbigħ għax kull min xogħlu jibni l-ħelikopters qiegħed fuq strajk permanenti
Aħfirli li dejjem narma firxa wiesgħa ta’ similitudnijiet u niket bejnietna
Bħal buffet ma jispiċċa qatt f’resort all inclusive
Noħroġ riġlejja minn fuq l-ikel bħal żewġ kuċċaruni bil-mankijiet twal twal jiġġebbdu lejk
Aħfirli li dejjem naħseb fuq dak li kieku kien
Anki bi lsienek bħal tajjar fuq ġismi
Dejjem nitbikkem dwar kif kellu jkun li tħassar dak li kien hemm bejnietna
Meta dak li hemm bejnietna għadu ma tħassarx
Inħobb inkellmek minn kull fejn inkun
Anki jekk hemm kontinent jifridna
Naħseb fik kull darba li nara xi ħaġa li tista’ togħġbok
Naħseb fik kull xħin naħseb f’sentenza
Irrid insir poeta tajba biex niktiblek poeżija f’għeluq sninek
- Ġunju 2024
- Indħil Barrani
Nifs: Kaos u Poeżija

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

Introduzzjoni
F’dal-ktieb il-ġdid, li hu ddedikat lill-kundizzjoni ta’ qtugħ ta’ nifs kontemporanja tagħna, nirritorna għall-metafora tal-poeżija bħala l-unika triq għall-ħarba mis-soffokazzjoni. Illum il-poter hu bbażat fuq relazzjonijiet astratti bejn entitajiet numeriċi. Filwaqt li l-isfera finanzjarja hija ggvernata mill-algoritmi li jgħaqqdu l-frattalji ta’ xogħol prekarju, l-isfera tal-ħajja hija invaduta minn flussi ta’ kaos li jipparalizzaw il-ġisem soċjali u joħonqu n-nifs u jifgawh. M’hemm l-ebda ħarba politika minn din in-nassa: il-poeżija biss, bħala l-eċċess ta’ skambju semjotiku, tista’ terġa’ tattiva n-nifs. Il-poeżija biss tgħinna fl-apokalissi li diġà qed tifferoċja taħt l-effett ta’ deċennji ta’ assolutiżmu finanzjarju. Il-poeżija biss se ttaffi t-tbatija ta’ moħħ l-inġinier u ta’ moħħ il-poeta, u se tkun qed taġixxi biex treġġa’ lura l-ħakma tal-isfera finanzjarja fuq il-lingwa. The Uprising kien esej fil-ġenealoġija tal-qawwa finanzjarja, mil-lat tal-lingwa u partikolarment mil-lat “tal-emanċipazzjoni tas-sinifikat mir-realtà”, li antiċipat l-emanċipazzjoni tal-flus mill-ekonomija reali u l-kobba sħiħa ta’ astrazzjoni preżenti fl-aħħar seklu. The Uprising kien dijanjosi ġenealoġika. Nifs huwa esej fuq it-terapija. Kif ser naġixxu bis-soffokazzjoni li pproduċiet l-astrazzjoni tul l-istorja umana? Jeżisti ħruġ mill-katavru tal-kapitaliżmu finanzjarju.
- 700 kelma
- Ġunju 2024
Nifs: Kaos u Poeżija #1

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

1. Ma nistax nieħu nifs
Il-kaos u r-ritmu huma l-linja ta’ ħsieb ewlenija ta’ dan il-ktieb, li jterraq fl-apokalissi ta’ żmienna: fit-tieni deċennju tas-seklu wieħed u għoxrin, il-pajsaġġ mentali u x-xena soċjali huma mgħarrqa minn flussi ta’ skuntentizza u vjolenza. Fil-poeżija tiegħu, Hölderlin jipprevedi l-kaos tal-modernità u n-nuqqas ta’ nifs li ġej. Hija problema ta’ kejl, jgħid hu. M’hemm l-ebda kejl f’din l-art, għalhekk is-sens ta’ kejl tagħna (ir-ritmu) huwa biss projezzjoni tan-nifs tagħna: il-poeżija. Huwa għalhekk li l-bniedem jgħix poetikament, għalkemm “jistħoqqlu” mod ieħor. Hölderlin: “Jista’ bniedem iħares ’il fuq / Mit-tbatija totali ta’ ħajtu / U jgħid: Ħa nkun ukoll / Bħal dawn [allat]? Iva. Sakemm iddum it-tjubija, / Safja, ġewwa qalbu, jista’ jkejjel lilu nnifsu bil-ferħ / Kontra d-divin.”
- 1 251 kelma
- Awwissu 2024
Nifs: Kaos u Poeżija #2

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

2. Vuċi ħoss storbju
Fl-era industrijali, meta ritmu dominanti ġie impost fuq ir-ritmi spontanji ta’ individwi soċjali, il-poter seta’ jiġi deskritt bħala kodiċi li jallinja temporalitajiet differenti, ritmu li jħaddan kollox li jinkwadra u jħabbel is-singularità tar-ritornelli tal-individwi. Stajna nitkellmu dwar is-sovranità politika meta l-ħoss tal-liġi kien qed isikket l-istorbju ħiereġ mill-ambjent soċjali. Fis-soċjetà kontemporanja konnettiva postindustrijali tagħna, bil-maqlub: il-poter mhuwiex mibni iktar fuq li jsikket il-folla (pereżempju, permezz taċ-ċensura, il-mezzi tax-xandir, jew is-solennità tad-diskors politiku), iżda huwa bbażat fuq l-intensifikazzjoni bla limitu tal-istorbju. Illum, is-sinifikazzjoni soċjali m’għadhiex sistema ta’ skambju u dikodifikazzjoni ta’ sinifikaturi, iżda saturazzjoni tal-moħħ li jisma’ — iperstimulazzjoni newrali. Filwaqt li l-ordni politika kien isir b’vuċi li tipproklama l-liġi fost is-skiet tal-folla, il-poter postpolitiku kontemporanju huwa funzjoni statistika li toħroġ mill-istorbju tal-folla.
- 1 604 kelmiet
- Settembru 2024
Nifs: Kaos u Poeżija #3

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

3. Il-kaos u l-barokk
Fis-seklu sittax, il-kultura Spanjola kienet speċi ta’ teatru ta’ proliferazzjoni vertiġinuża ta’ perspettivi li José Antonio Maravall sejjaħ “kosmoviżjoni barokka”. Folol taʼ nies ġejjin mill-kampanja ħakmu l-ispazji urbani, u r-riefnu ta’ esperjenza urbana li segwiet ipprovokat inflazzjoni ta’ tifsir u speċi ta’ splużjoni tal-identità. Fl-istess sena li Kristofru Kolombu niżel fuq l-art Amerikana, il-ħakkiema Spanjoli ordnaw it-tkeċċija tal-infidili. Il-pajjiż kien għadu ħiereġ minn tliet sekli ta’ gwerra reliġjuża: l-identità reliġjuża, l-identità etnika u l-identità soċjali issa daħlu fit-taqlib tal-modernità. L-interrogazzjoni bażika kellha x’taqsam mal-fidi reliġjuża u l-appartenenza etnika: f’kelma waħda, mal-identità, kunċett bla sens u nassa psikoloġika. Fil-kuntest Spanjol tal-aħħar tas-seklu ħmistax, “Int min int?” kienet mistoqsija doppja. Kienet tfisser, x’inhi l-oriġini tiegħek? Inti Nisrani pur jew l-antenati tiegħek tħalltu mal-infidili? Fl-istess ħin kienet tfisser ukoll, x’pożizzjoni soċjali għandek?
- 1 500 kelma
- Diċembru 2024
Nifs: Kaos u Poeżija #4

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

4. Il-kaos u l-moħħ
Il-preżent jista’ jitqies bħala l-Era tal-Illuminiżmu Mudlam: l-era tar-rifjut tal-Illuminiżmu razzjonalistiku tal-modernità minn dawk li tmexxew biex jissottomettu r-raġuni u l-ħajja għall-feroċità tal-matematika finanzjarja. Il-kategoriji razzjonali tilfu l-ħakma tagħhom fuq l-avvanz soċjali tagħna, u neħtieġu approċċ differenti biex nifhmu l-kundizzjoni postrazzjonali kontemporanja tagħna. Żmienna huwa ttraversat minn ċertu sentiment apokalittiku. L-istituzzjoni l-aktar ikkreditata għall-interpretazzjoni tat-test famuż attribwit lil Ġwanni ta’ Patmos — il-Knisja Kattolika, li l-kompetenza tagħha ilha stabbilita — dan l-aħħar tħawdet minn avvenimenti tal-għaġeb li qatt ma smajna bihom. Fl-2005 Karol Wojtyla, il-Papa li rebaħ il-ġlieda twila kontra l-Imperu tal-Ħażen tal-Unjoni Sovjetika, ta spettaklu ta’ tbatija fiżika estrema u kuraġġ li xxandar mad-dinja kollha. Wara mewtu, Papa ġdid ta’ nisel Ġermaniż wasal Ruma jipproklama l-uniċità inkontestabbli tal-Verità, u jikkundanna r-relattiviżmu.
- 1 735 kelma
- Frar 2025
Nifs: Kaos u Poeżija #5

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

5. Il-kaos u l-kontroll
Riċentement, l-astrazzjoni bdiet taqbad. Il-finanzjalizzazzjoni tal-ekonomija hija l-iktar prova evidenti ta’ din l-espansjoni tal-isfera tal-astrazzjoni. Imma s-sottomissjoni dejjem tikber tal-ħajja għall-astrazzjoni issa qed tipprovoka reazzjoni negattiva qawwija: il-ħajja qed tirreaġixxi għall-astrazzjoni, u dan ir-ritorn tal-vitalità ħa l-forma tal-affermazzjoni mill-ġdid aggressiva tal-identità — nazzjonali, reliġjuża, razzjali. Ir-ritorn tal-ġisem — il-ġisem bla moħħ li ġie maqlugħ mir-raġuni universali u mill-kompassjoni tal-ġisem — qed jirriżulta fl-emerġenza tal-faxxiżmu postmodern mad-dinja kollha. Hawnhekk, żewġ tendenzi huma teknoloġikament marbutin ma’ xulxin u huma kulturalment diverġenti: l-ewwel waħda hija bbażata fuq it-tnerviż tan-network diġitali fis-sistema newrali u l-iperkonnessjoni tal-moħħ li tirriżulta; it-tieni tendenza hija bbażata fuq l-isplużjoni miġnuna tal-ġisem maqtugħ mill-moħħ bla ġisem. Din l-isplużjoni timmanifesta ruħha fil-ferneżija identitarja li issa qed teqred l-ordni politika taċ-ċivilizzazzjoni umana.
- 1 951 kelma
- Awwissu 2025
Nifs: Kaos u Poeżija #6

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

6. Purità
Xi nkunu qed ngħidu meta ngħidu “realtà” jew “fatt”? Il-fatti jsiru fl-isfera tal-konvenzjonijiet umani; it-terminu ġej mil-Latin facere, li tfisser “għamel”. Il-fatt huwa l-prodott tas-semjożi fattwali tal-individwi soċjali. U r-realtà hija l-punt psikodinamiku ta’ intersezzjoni ta’ għadd kbir ta’ projezzjonijiet ta’ flussi ta’ simulazzjoni li jipproċedu minn organiżmi umani u minn magni semjotiċi. Ir-realtà ma teżistix minn qabel l-att ta’ semjożi u ta’ komunikazzjoni; anzi, hija kostruzzjoni li temerġi minn suġġettivitajiet multipli. Dawk li jaħsbu li l-filosfi postmoderni qerdu l-pedamenti tal-ħajja etika u tad-demokrazija billi mminaw il-fidi fil-verità fattwali qed jitfixklu l-kawżi u l-effetti: il-filosfi ma qerdux il-bażi teoloġika tal-ħajja etika, huma sempliċiment ħabbru li l-ħajja etika m’għandha l-ebda bażi teoloġika, li l-ħajja etika hija għażla bbażata fuq interpretazzjoni u kondiviżjoni eżistenzjali. Is-sekwenza loġika tal-kawża u l-effett hija mħawda, u l-pedament tal-verità minsi. Għalhekk, l-għażla etika ma tistax tkun ibbażata fuq xi ċertezza teoloġika jew xi sinifikat fattwali evidenti. Għażla etika hija bbażata fuq kunflitt ta’ sensibilitajiet, u fuq għarfien ironiku tar-relattività tas-simulazzjoni tagħna stess tad-dinja, tal-projezzjoni tagħna tar-realtà. Is-sors tal-għarfien etiku mhuwiex il-konformità ma’ valuri teoloġiċi jew storiċi assoluti, imma l-imħabba empatika għalina nfusna li ma tistax tkun diżassoċjata mill-benessri tal-oħrajn.
- 4 658 kelma
- Diċembru 2025
Nifs: Kaos u Poeżija #7

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

7. Tbiċċir
X’inhu s-sors tat-twemmin li, li tipprokrea huwa aħjar milli ma tipprokreax? Din hija enigma għalija, imma naħseb li din il-fissazzjoni ma tistax tinftiehem sakemm ma nqisux il-qawmien mill-ġdid psikotiku tar-razziżmu. Għaliex għandna nibżgħu mit-tnaqqis fil-popolazzjoni? Wieħed jista’ jargumenta li t-tnaqqis fil-popolazzjoni jista’ jiġġenera problema ekonomika u fiskali, iżda jekk dan hu minnu, is-soluzzjoni tinsab hawn: aħna, l-Ewropej, għandna nistimulaw l-immigrazzjoni u norganizzaw l-akkoljenza u l-integrazzjoni ta’ iktar nies minn pajjiżi maħmukin mill-miżerja u l-gwerra. Din is-soluzzjoni hija eżattament l-oppost taċ-ċaħda paranojka li tagħmel il-Fortizza Ewropea fuq il-mewġa ta’ migrazzjoni li ġejja minn pajjiżi Afrikani, tal-Lvant Nofsani u Asjatiċi. Fl-Italja, l-immigranti qed iħallsu parti importanti mid-dħul tas-sigurtà soċjali tal-pajjiż. Għandna għalhekk nippromovu l-adozzjonijiet, niffaċilitaw il-proċeduri, nagħtu ċ-ċittadinanza Ewropea lil mijiet ta’ eluf ta’ trabi li bħalissa huma mitlufin f’kampijiet ta’ konċentrament Torok jew Libjani. Madankollu, il-mexxejja politiċi Ewropej u l-maġġoranza tal-pubbliku Ewropew jiċħdu b’vuċi waħda din is-soluzzjoni. Għaliex? It-tweġiba mhux imlissna hija li r-razza bajda tkun fil-periklu ta’ estinzjoni. X’għarukaża!
- 2 513-il kelma
- Frar 2026
Nifs: Kaos u Poeżija #8

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

8. Merħba fl-infern
Ir-Romantiċiżmu ġie biex jerġa’ jikseb lura l-karattru organiku tal-ħajja spiritwali, bħala reazzjoni kontra s-separazzjoni tar-raġuni mill-istorja u miż-żmien tal-għajxien: ir-Romantiċi reġgħu ħadu lura l-ispazju u ż-żmien tal-avvenimenti kulturali, u sostnew li l-ħsieb ma setax jiġi diżassoċjat mill-proċess spiritwali tal-ħajja, li għandu temporalità u post. In-nazzjonaliżmu ħareġ mill-asserzjoni mill-ġdid tar-Romantiċi fir-rigward tal-appartenenza, u fl-aħħar il-politika tal-identità ħadet post il-ħsieb, kif jirrimarka Alain Finkielkraut fil-ktieb tiegħu La Défaite de la pensée. Il-kult Romantiku tal-identità nazzjonali kien reazzjoni għall-universalità tar-raġuni, tentattiv biex jinstab pedament territorjali għall-prinċipji universali deterritorjalizzati tar-razzjonalità.
- 2 991 kelma
- Mejju 2026
Nifs: Kaos u Poeżija #9

Franco “Bifo” Berardi (tr Karl Baldacchino)

9. Espirazzjoni
Fl-2016 dħalna f’fażi ġdida, li tista’ tiġi definita bħala waħda ta’ gwerra ċivili globali: it-terrur kiseb il-vantaġġ fil-maġġoranza l-kbira tal-pajjiżi tad-dinja, u se jibqa’ hekk peress li l-potenzi tal-Punent donnhom ma jistgħux jifhmu li mhijiex kwistjoni ta’ forza militari meta l-ġlieda hija bejn iċ-ċiniżmu u d-disperazzjoni. Id-dominanza tal-Punent imbuttat lill-maġġoranza tan-nies tal-pjaneta f’kundizzjoni ta’ dsiprament totali, waqt li s-suq neoliberali fl-istess ħin ippermetta t-tixrid ċiniku ta’ armi ta’ kull tip. Numru kbir ta’ nies mill-aħħar ġenerazzjoni, partikolarment fid-dinja Iżlamika iżda mhux biss, qegħdin f’tant disperazzjoni li jippreferu jmutu milli jgħixu. Huwa għalhekk li ma jistgħux jitwaqqfu; huwa għalhekk li qed jirbħu. Fl-24 ta’ Awwissu 2017, is-CNN irrapporta dikjarazzjoni mill-KCNA, l-aġenzija tal-aħbarijiet immexxija mill-istat tal-Korea ta’ Fuq, li “L-Istati Uniti m’għandhomx jinsew li l-avversarju tagħhom huwa armat b’armi nukleari u missili ballistiċi” u għandhom “iqumu mill-mod antikwat ta’ ħsieb tagħhom li arthom hija sikura u li l-mewt hija affari ta’ ħaddieħor.” Il-qasma li qed tkisser lir-Renju Unit (dawk li jridu joħorgu mill-UE kontra dawk li jridu jibqgħu), l-Istati Uniti (il-liberali kontra s-suprematisti), Spanja (l-unjonisti kontra nofs il-popolazzjoni Katalana), u ħafna pajjiżi oħra tad-dinja mhijiex diviżjoni politika, jew oppożizzjoni li eventwalment tista’ tiġi ġestita f’kuntest demokratiku ta’ kunflitt ideoloġiku. Hija diviżjoni kulturali li qed tiddiżintegra s-sisien stess tas-soċjetà u qed twassal għal forom ta’ gwerra ċivili ftit jew wisq fatali. Dil-qasma li diffiċli tissewwa tista’ titqies bħala oppożizzjoni bejn dawk li kulturalment mhumiex kapaċi jaċċettaw il-proċessi tal-globalizzazzjoni u l-minoranzi urbani li huma kulturalment ippreparati biex jagħmlu dan. Din mhijiex essenzjalment diviżjoni ekonomika: mhux kull min jiċħad il-globalizzazzjoni ġie żvantaġġat minnha, u, aktar importanti minn hekk, mhux kull min jirrassenja ruħu li jgħix fl-orizzont globali qed jagħmel profitt minnha. Pjuttost, din id-diviżjoni hija essenzjalment bejn il-ħila u l-inkapaċità li wieħed jimmaġina dimensjoni kosmopolitana ġdida għall-futur. Iżda l-maġġoranza tal-popolazzjoni tal-Punent issa qed tirribella kontra l-globalizzazzjoni u tipprova titlob lura ritorn impossibbli għas-sovranità. Mhux se jiksbu dak li jridu għax dak li jridu huwa impossibbli, iżda l-impotenza tagħhom se tqanqal biss aktar rabja, aktar razziżmu, u aktar aggressjoni. Għalhekk nistaqsi lili nnifsi, tista’ l-apokalissi tiġi evitata, jew maħkuma? Kif jimplika l-kunċett tal-antropoċen, diġà tard wisq. “Għaliex huma r-riħ jiżirgħu u l-irwiefen jaħsdu,” tgħid il-Bibbja. Ix-xejriet ta’ devastazzjoni ambjentali, qerda militari, u tifrik soċjali issa ħadu karattru irriversibbli u jalimentaw lilhom infushom; għandhom it-tendenza li jespandu l-effetti tagħhom u li jeliminaw kull kontromiżura possibbli. Il-brutalità qed tiddomina dejjem aktar ir-relazzjonijiet soċjali, u l-mutur ekonomiku tal-produzzjoni qed jitmexxa dejjem aktar minn awtomatiżmi inevitabbli.
- 2 659 kelma
- Marzu 2026
Niket fil-Franka

Luke Galea
Nistenniek ħdejn il-blu li ħallejt warajk
Niktiblek ittri bit-tama li jħaffuk tiġi lura
Nittrattjeni milli nuża l-kelma darek, għax hawnhekk mhux darek
Hawnhekk fejn bkejna, għannaqna ’l xulxin, dħakna, xrobna kemm flaħna, ħbatna bil-karozza, argumentajna
Hawnhekk fejn ippruvajna nisriqu x-xemx mis-sema għax mingħalina li nistgħu
Nistenniek ix-Xemxija
Il-ħoss sakranazz tal-mewġ labra tniggiżni
Naf li hawn qatt mhu se jkun darek

4
l-epitaffju fuq il-lapida tiegħek ittra ta’ mħabba
il-kliem miktub bl-ewwel lingwa tiegħek
Lingwa li nixxet mill-barrieri għall-bajjiet tal-madwar
Ir-residju jikkanċella l-ideat ta’ nazzjon
Tiddendel bejn identitajiet distinti
Imxennaq biex tkun Malti, imma lest li taħarbu

5
Il-Baħar Mediterran jieqaf
isikket il-kurrent
Ir-riħ baga f’wiċċ l-ilma
Jfarfar ir-rifless mis-swar tal-Belt
Jaqbad it-trab tal-franka
Jġorrok għall-aħħar post ta’ mistrieħ
fl-urna
- Mejju 2023
Nofs triq, dejjem nieqaf

Maria Theuma
Nofs triq, dejjem nieqaf
u ndur lura, lura għalih
għax naf li jiddejjaq meta

nħallih warajja. Xi kultant
jimxiha miegħi, in-nofs triq,
u jegħja, għarqan xraba

nħallih warajja. Xi kultant
jimxiha miegħi, in-nofs triq,
u jegħja, għarqan xraba

anki fi ljieli kesħin
jibda jkaxkar saqajh
biex jurini li qabżitlu

jisgħol u jisħaq li
l-għabra qed tagħraxlu
griżmejh. X’għabra?
- Diċembru 2024
nonfoħ fil-kustilji allużjonijiet ġodda

Nathan Anthony Pace
Tistaqsini jekk nemminx b’Ġesù Kristu imma l-kumplimenti kumplimenti jibqgħu, jiġu mingħand min jiġu. Ngħidilha li Ġesù Kristu żelaq min-nifs li nieħu bħad-dijossidu tal-karbonju u ma nafx għadx jerġa’ jidħol. Tgħidli li Alla nefaħ fil-kustilji t’Adam u ħoloq lill-mara u nħossha tifhimni. Nistaqsiha xi knisja tattendi u tgħidli li hi Mormona. Naqbdu nidħqu bil-ġuvintur bil-qomos bojod u l-qliezet suwed li żgur mhumiex tas-satin iċemplu l-qniepen tan-nies biex iwasslulhom lil Ġesù Kristu. Tgħidli li forsi tliftu għax ma sibtx komunità u ngħidilha li mhux għalhekk imma nkun qed nigdeb.
- 8 minuti awdjo, 720 kelma
- Ottubru 2026
Ommi Saret id-Dawl Fiddien

Miriam Galea
Ommi saret għasfur magħdur
bilkemm titrejjaq,
tgħid biss ftit kliem
wiċċha ċkejken,
għajnejn lubien.

Ommi saret liżar abjad
nadif tazza u stirat,
taħbila pajpijiet u wajers,
magna li tkejjel id-dieqa
b’numri jpetptu stranġiera.
Ommi saret agunija
tkarkar lajma daqs is-sigħat.

Ommi saret toqol f’qalbi,
toqol ċangun, iswed u skur.
Ommi saret talba
lill-baħħ.

Ommi saret munzell fjuri,
qronfol, ward, u aktar qronfol.
Ommi siġra tixxengel mar-riħ.
Ommi żewġ fjuriet.

Ommi saret ix-xita traxxax
it-toroq niexfa,
żiffa kiesħa
tħabbar il-jiem xitwin.
- 3 minuti awdjo,
- Marzu 2026
Opportunità Mitlufa

André Vella
Ġieni ħsieb. Idea meskina, krudili. Xi nies forsi saħansitra jemmnu li kien ħsieb frott ix-xitan. Ma nafx, għax ma nemminx. Idi marret fuq is-seatbelt tiegħi. Is-seba’ l-boċċu fuq il-buttuna l-ħamra. Ħarist ’l isfel. Buttuna ħamra, kbira. ’Qas naf kemm-il darba għafastha biex noħroġ mill-karozza. Min jaf intirx minn ġol-windscreen bħal tal-films? Tgħid veru hekk jiġri? Ridt nagħfasha imma subgħajja ma ridux jobdu. Bżajt. Ridt immut, xtaqt nispiċċa. Imma ma kellix biżżejjed kuraġġ. Ġietni opportunità tad-deheb. Li mewti ma tkunx suwiċidju, iżda omiċidju minn dik il-mara li poġġietni fi stat mentali li rrid intemm ħajti. Tgħid nimlieha l-knisja fil-funeral? Naħseb li iva. Naħdem fil-politika, u l-politikanti jħobbu jidhru. Imma trid tkun knisja żgħira, bħal ta’ Ħal Balzan, pereżempju. Fejn iżżewwiġna. Però qabel il-ħajt tas-sejjieħ hemm il-bankina. Bankina pjuttost għolja. Mhux biżżejjed biex twaqqaf il-karozza, imma biżżejjed biex tnaqqas il-veloċità. Ma kontx żgur li kien se jirnexxili. Ma rridx nispiċċa meqrud l-isptar. Jew mewt jew xejn. Tgħid għalhekk subgħajja ma ridux jiċċaqalqu, għax kienu jafu li l-karozza miexja bil-mod wisq?
- 948 kelma
- Mejju 2025
persefoni tmur tixtri l-ħwejjeġ secondhand

Nathan Anthony Pace
Aħna nibdlu l-ġeneru
ma’ kull żerriegħa tar-rummien li nigdmu u nobżqu ’l barra.
Ġisimna jibdel l-istaġuni:
sitt xhur Ade
sitt xhur Demetra
sitt xhur alla bejniethom.

Il-libsa ħamravjola vjolenti fuq il-manikin
taħfinli ħarsti bħall-illużjoni tal-femminilità.
Fiċ-changing room għajnejk jaħarbu minn fuq ġismi għarqan bil-ponot ħotba
bħall-ganutell fuq sider il-libsa.
M’ilnix nafek siegħa u ġa rajtni għarwien:
għajni x-xellugija tingħalaq nofs
l-għazza sufija fuq it-tieni rukkell
ix-xaħam bqit f’żaqqi.
- 3 minuti awdjo,
- April 2024
Persjani

Aaron Aquilina
Ħa niktibha hawnhekk forsi nikser iċ-ċirku vizzjuż. Fi kliem Keats, il-kapaċità negattiva hi li tkun “kapaċi toqgħod fl-inċertezzi, Misteri, dubji, bla ebda ġiri antipatku wara l-fatti u r-raġuni”. Dan kunċett antik, simili għat-trankwillità, jew ataraxia. Ix-Xettiku Sextus Empiricus u dawk kollha li ġew warajh jissuġġerixxu li din tiġi mill-bilanċ, mill-equipollence (jew għall-inqas hekk isostnu t-tradutturi li għandha tinqaleb il-kelma ἰσοσθένεια). Dan kollu jingħata ħafna iktar kulur u kumplessità minn Husserl bil-kunċett tal-epoché. Keats jgħid, allura, li l-aqwa karatteristika tal-kittieb — u skontu, l-aqwa eżempju ta’ dan huwa Shakespeare — hi l-kapaċità li jkunu jafu li ma jafux, u li jibqgħu f’din il-“ma nafx”, f’din il-boqqaġni, bla ebda attentat għall-għerf u t-teleoloġija. Kif għedt qabel: il-“jien” ta’ Keats la tifhem u lanqas tispjega. Forsi din il-kapaċità negattiva ta’ Keats taf tagħtini xi forma ta’ risposta għall-mistoqsija li dejjem insib ruħi nistaqsi: il-baħar ukoll ħabs? Il-fatt li Malta mdawra bl-ilma: ċella jew ħelsien? Għalkemm postijiet bħall-Awstralja jew ir-Renju Unit huma wkoll imdawrin bl-ibħra u l-oċeani, naħseb kollha kemm aħna nifhmu li post bħal Malta każ kemxejn speċjali. U kemm hi kbira Malta? Għax it-topografija tal-ġebel u l-baħar tifforma wkoll it-topografija kunċettwali-personali tagħna. Il-leġiżlazzjonijiet differenti li jaqsmu l-baħar ta’ madwarna — tal-baħar territorjali, taż-żona kontigwa, taż-żona esklużiva tas-sajd — kollha jqisuna b’kejl differenti. Fuq l-art dil-problema ma ssibx sodezza (niftakru ftit fil-ġuriżdizzjonijiet diversi u mħawdin tal-gvern, tal-knisja, tal-privat), u allura ovvja li nsibu ruħna nixtarru, bla qatt ċertezza, l-oriġini u l-identità tagħna, il-Maltiżmu tagħna mċaflas minn litanija ta’ karatteristiċi li huma fl-istess ħin riġidi daqs iż-żonqor u flessibbli daqs il-mewġ.
- 44 minuta awdjo, 4 430 kelma
- Mejju 2024
Politika bla Nifs

Karl Baldacchino
Ħadd ma jista’ jiċħad li ninsabu f’punt fl-istorja tad-dinja fejn għandna iktar minn kollox. Iktar krudeltajiet, iżda wkoll iktar ġesti ta’ rieda tajba. Iktar problemi finanzjarji, fl-istess ħin li iktar nies qed jistagħnew. Iktar kriżijiet ta’ kull xorta u għamla, ibda mill-ambjent u spiċċa bil-mard. L-istess, it-tagħrif dwar it-tnejn. Iktar ksenofobija u razziżmu, kif ukoll iktar diskorsi ta’ inklużjoni soċjali u ugwaljanza. Primarjament, għandna iktar minn kollox għaliex esposti għal ħafna iktar meta kkumparat ma’ dak li kien qabel jesponina għalih il-ġurnal ta’ kuljum, kemm-il darba kien jinxtara u jinqara. L-esponiment tagħna għal dan kollu issa jinsab biss skrolljatura ’l bogħod, anki jekk mhuwa xejn ħlief dak li Jean Baudrillard isejjaħ simulakru. Meta fl-1991 kiteb li “l-gwerra tal-Golf ma seħħitx”, ried ifisser li l-Punent esperjenza biss rappreżentazzjoni medjatika tal-gwerra. Essenzjalment, dan japplika għal kollox fil-kuntest preżenti ta’ avvanzi teknoloġiċi kontinwi u l-governanza moħbija tal-algoritmi. Iżda, dan huwa biss każ ta’ kif il-mezzi soċjali kapaċi jiġbdulna l-attenzjoni u jamplifikaw is-sensi tagħna? Jew huwa minnu li kollox żdied b’mod goff u li konsegwentament tlifna kull tip ta’ kontroll? Forsi sforz l-indifferenza mifruxa? Forsi sforz l-aljenazzjoni? Il-konsum bla rażan? Il-politika? Ċertament dawn ukoll kollha għandna iktar minnhom. Il-politika, però, b’mod partikolarment ġdid. Kif jikteb Alberto Toscano, “dawk li jsibu ruħhom jgħixu fi żminijiet ta’ kriżi u diżorjentazzjoni spiss ifittxu kenn u gwida fl-analoġiji.” Għaldaqstant, il-politika preżenti bħal donnha bla nifs — kemm għax kollox huwa politiku iktar minn qatt qabel, kif ukoll għax fl-istess ħin hija politika dgħajfa.
- 2 181 kelma
- Ġunju 2026
Pollakki ta’ Chełmno

Glorianne Micallef
Fl-2024 ktibt lil Roberta Metsola, użajt dak li ħsibt li naf fuq kif jaħsbu u jaġixxu l-politikanti, stħajjiltni xi manipulatriċi prima. Kienet għadha kif ġiet rieletta fil-Parlament Ewropew u kkonfermata bħala l-President. Semmejtilha lilek, li għadek tarbija, fuq kif irrid li Metsola tkun ta’ mudell għalik ’il quddiem, bħala mara Maltija li laħqet fi rwol influwenti u influwenzat fis-sewwa. Fuq kif twaħħaxt nara, fuq X, ritratti ta’ trabi maqtulin, maħruqin, maħlulin, inkella ta’ trabi ħajjin imma b’partijiet minn ġisimhom nieqsa, jew ta’ ommijiet ħajjin, imma jixhru ’l uliedhom mejtin. Metsola weġbitni, hi jew probabbli xi ħadd mit-team tagħha. “I will always keep doing everything in my power to make you and your daughter proud.”
- 21 minuta awdjo, 2 477 kelma
- Novembru 2023
Qamar Aħmar

Simon Bartolo
Virginia weġbitha li dawn huma fatti tal-ħajja u ma nistgħux nibdluhom. Nitwieldu u nikbru. Inwelldu u nkomplu nikbru sa ma fl-aħħar nispiċċaw. M’hemmx mod ieħor. Vera kienet ħarset lejn Virginia b’ċertu diqa. Forsi jmissha insistiet iktar; forsi kieku spjegat ruħha aħjar, Virginia kienet tifhem u ma titlaqx, imma qatgħet qalbha. Ma setgħet tagħmel xejn għajr li tħalli lil oħtha titlaq, tmur tfittex xortiha barra minn Malta, toffri ħajjitha u ġisimha lil raġel li qatt ma seta’ japprezzaha. Tagħtih ulied li mhux talli jerdgħulha ħalibha imma demmha wkoll. Għannqitha waħda tal-aħħar. Tgħanniqa iebsa u tal-aħħar. Saħħa! Xtaqitilha s-saħħa kollha tad-dinja u ma ppruvatx tkellimha iżjed. Daret u telqet, u ħalliet lil Virginia tħares lejha tielqa. Ħarġet fil-ġnien li kien kbir, mogħni bi frott taċ-ċitru u tal-għadma u mdawwar bil-bajtar tax-xewk biex la ħadd seta’ jidħol u lanqas joħroġ minnu ħlief minn dik il-fetħa waħda li kienet tħalliet minn xi antenat tat-tewmin. Imxiet san-naħa l-għolja tal-ġnien fejn kien hemm bank tal-ġebel u poġġiet bilqiegħda, tħares lejn iċ-ċimiterju tar-raħal. Ma reġgħetx ħarset lejn oħtha. Ma marritx taraha tiżżewweġ. Għamlet tabirruħha li kienet marida u ssakkret f’kamritha. Lanqas biss marret taraha tielqa ma’ żewġha u lanqas qatt ma kienet tiftaħ l-ittri li tirċievi mingħandha. Virginia damet ħafna tibgħat. Ma kinetx xi waħda li taqta’ qalbha malajr, iżda bil-mod il-mod indunat li kien kollu ta’ xejn. Vera ma kienet se taċċetta qatt li setgħu jibqgħu ħbieb, li setgħu jibqgħu jinħabbu. Kienet ġegħlitha tagħżel u hi, Virginia, kienet għażlet li tibni familja u futur f’pajjiż ieħor. Ma kinetx għażlet lilha, kienet għażlet lir-raġel. Iżda fil-verità, Vera kienet tkellem lil Virginia kuljum fil-mera. U fil-mera ffukat fuq punt f’wiċċha fejn kien hemm għazza mitlufa, timbaram u tiċċaqlaq ma’ kull tikmixa konfuża.
- 26 minuta awdjo, 2 944 kelma
- Mejju 2023
Qarn (silta)

Romeo Roxman Gatt
Idi fil-but, insaffar u nixxuttja l-ġebel — dawn kienu xi azzjonijiet oħra li kont ninnota li ma tantx kienu jinżlu sew meta “tifla” iġġib ruħha b’dal-mod. Jien, għall-kuntrarju, kbirt nagħmilhom. Kont insaffar qabel bdejt nitkellem; it-tort mhux tiegħi, żgur li le, iżda ta’ missieri. Allura ma fhimtx kif darba qisu gerger għax kont qed insaffar. La tifla u lanqas tifel mid-dehra ma kont ikkundizzjonat, għasfur l-ewwel u qabel kollox.
- 54 minuta awdjo, 7 238 kelma
- Lulju 2026
Ir-Ramla tal-Mixquqa

Jean Paul Borg
Jekk nitlobha u b’rasha iebsa turini li m’għandhiex pjaċir biha, kont inħossha daqs daqqa ta’ ponn li tħalli tbenġila eterna. Niġi bħal zijieti li bit-tbenġil fuqhom ma resqux aktar ’l hemm, fejn bil-malja biss li trid taħbi jixref ’il barra. U hemm ma ridtx nitilfu. Għalhekk, għamilt wiċċi ma’ missieri u staqsieha hu. Irraġunajt ukoll li jekk nistaqsiha jien ilsieni jaf jeħilli u nħossni weħilt ma’ blata u l-mewġ jibda jirbaħni aktar milli jbenġilni, waqt li jekk tgħid le lil missieri nkun bħal rajt blata titrembel mill-bogħod u sa meta tasal ħdejja nkun ilħaqt warrabt. Imma din il-mara rasha iebsa, la benġlitni u lanqas ħalliet il-mewġ jirbaħni. Minflok, qalet iva lil missieri, u fakkritu biex meta jkun ’il hemm jgħaddi. Kulma kelli nagħmel inċemplilha.
- 2 852 kelma
- Mejju 2023
Reċti tal-Kbar, Parties tat-Tfal

Ryan Falzon
Nistgħu niftħu b’xena nsuqu minn fuq flyovers nofshom kompluti waqt li nqallbu l-Facebook weqfin fit-traffiku, ritratt wara l-ieħor ta’ Malta lura fil-passat, l-għelieqi, il-mogħoż jirgħu u jmeċilqu, it-tfal jilagħbu ħafjin, toroq vojta, il-bini żewġ sulari. Malta tikkuntenta lil min iħobb imur sal-Lidl għal offerti fażulli ta’ ħaxix imnawwar u gallettini skaduti, bil-karozza impurtata mill-Japan, jidgħi fit-traffic imma jikkonsla għax l-AC silġa u t-tank tad-diesel mimli full u waqt li jsuq pass ta’ nemla juża l-Bluetooth biex iċempel parlata m’ommu, hands free, bla riskju li jaqla’ ċitazzjoni mingħand warden għassa moħbi wara siġra, għax l-aħħar tax-xahar magħna. Lussu kbir.
- 21 minuta awdjo, 2 484 kelma
- Mejju 2026
sa ma s-skiet imut

Ayrton Farrugia
għajnejk
baħar bla qies li minnu jtellgħuni
mgħarraq.

Fir-reżħa tal-lejl nistenna
l-melodija waħxija tindaqq,
triegħed l-irjieħ bil-melankonija ta’ eku vojt.
U jien, ninqala’ minn taħt il-kaptelli ta’ qabri,
b’ħarsa ssummata, tqattar saram
li ilmijietek qatt ma raw. Biex nitrejjaq.
U kif inlesti, bħal mażżra nintefa’
sabiex nifga fil-fond ta’ ħdanek.

Leħni jgħammar sillabi kiebja,
kif tarf ilsienek jgħallem ’il fommi lingwa ġdida.
Sidrek sħun imħabbel ma’ sfieq qalbi,
u s-swaba’ bierda sinkronizzati fuqi
jgħallquni f’ċella, ippersegwitat.
U mat-tokki mnikkra ta’ nofsillejl,
figurtek tintreħa f’fantażma abjad,
iħażżeż isimna fir-ramel
biex qalbi qatt ma tinħakem mid-delużjoni.

Ruħi tisfa mtebbgħa
bid-demm ta’ ġismek,
iddikjarat indifferenti, stramb, traditur,
li għemili jaf hemm prezz għalih
skont dak li niesi wettqu fl-Eden.
Iżda waħdieni nibqa’ nittama,
b’moħħi rebbieħ,
b’qalbi telliefa,
nixxabat f’tarf l-irdum,
b’idi solitarja mgħollija,
nibqa’ nwiegħdek,

qed nipprova.
- Frar 2026
Sal-Għasfur Isib Fejn Jgħammar

Nathan Anthony Pace
Imxejna tul il-ġnien infittxu post iżolat. Qalli li nofsu Taljan u iktar ħawwadni, donni kont se nġarrab it-temmija ta’ nofs intimità ma’ Sqalli li r-rabta etimoloġika bejn amuri u amicizzia kien studjaha sew u għamilha l-missjoni ta’ ħajtu li jirxuxtaha, dak li meta tlaqt mid-dar għamel lejl jgħannaqni f’soddtu ta’ ħbieb li konna. Imxejna ftit iktar u nżilt eqreb tas-sur. Iltqajt ma’ post li donnu kien imħejji għalina, santwarju ta’ siġar bil-friegħi mgħaqqdin f’xulxin, żewġ ġebliet f’għamla ta’ taraġ fejn noqogħdu bilqiegħda, il-kamra ta’ ġewwa fejn tinżamm l-arka li mhux kulħadd ipprivileġġjat li jidħol ħdejha, artal li fuqu jinqatel l-ismen ħaruf għall-glorja tal-erotiċità. Mort niċċekkja kinux ġejjin nies u waqafna quddiem xulxin. Qrobna pass u tbewwisna. Minn issa l-verġinità tal-pjaċir, dik il-verġinità li kont għadni ma ħlistx minnha għad li kont tlift lil oħtha iktar inkejjuża, kienet se tintrefa’ fil-passat.
- 19-il minuta awdjo, 2 104 kelmiet
- Ottubru 2025
- Fruntieri/Paċi
Shaft taż-Żibel (silta)

Iva Pezuashvili (tr Joe Gatt)
Dawk ir-roti tal-ġenerazzjoni l-ġdida, Десна-два, kellhom roti żgħar imma jservu, frame jintewa, u prezz għoli żżejjed mgħolli jerġa’ iktar minn dawk il mingħula tal-black market. Madankollu, is-sidien tal-Десна-два, jew anzi l-ġenituri tagħhom, ma kinux qammiela għax fl-Unjoni Sovjetika xejn ma ħadem daqstant tajjeb daqs l-istituzzjoni tat-tqanqil tal-għira. Ġenituri foqra Sovjetiċi kienu jagħmlu iktar milli jistgħu biex ma jidhrux inferjuri għall-oħrajn, u kienu jixtru dir-rota “lussuża” għat-tfal tagħhom. Anki kienu jippruvaw jgħallmuhom jirkbuha binhar u fil-beraħ, biex iġiegħlu nies relattivament fil-bżonn jiħdaru bl-għira. Xejn ma kien meqjus kitsch daqs il-wiċċ daħqani ta’ tfajjel riekeb Десна-два, u peress li l-Unjoni Sovjetika nnifisha kienet ċappa magħquda ta’ ħażen u kitsch, wiċċ simili spiss kien jinstab fuq il-mużajk, il-posters u anki l-bolol. Imma ż-żgħażagħ Sovjetiċi kienu jiġu jitnejku minn dan; għall-kuntrarju, trid tara kif kienu jitolbu għall-inġiniera u d-disinjaturi tar-roti, ifaħħru jdejhom u l-imħuħ perspikaċi tagħhom talli waħħlulha seat fuq wara.
- 941 kelma
- Marzu 2026
Siġra bil-Frott

Nathan Anthony Pace
haw’ siġra ħabel ħajt niexef
il-friegħi kixfa tittewweb
għal-luq ileqq jismen bis-sekondi
jitbewwaq il-frott arbulat sforz il-gravità qed tiżganga

ir-regoli tas-soltu nxejħuhom
għax stajt ma kontx haw’
ħarsti tixxabbat minn fuq spalltek
sebgħi jinstaram fit-trofof għax ma jafx mod ieħor
għalfej’ aħmar nukleari t-tuffieħ?
għalfej’ iswed straġi s-sema?
fej’ naf?
- 2 minuti awdjo,
- Settembru 2026
“siġra tal-lewż”

Jasmine Bajada
għażiża poeta,
meta nkun qed insuq u ninnota,
għall-ewwel darba, is-siġar tal-lewż
mogħni bil-fjur roża, inħossni
nimtela  —  se nfur  —  bix-xewqa
li nikteb din ix-xbieha. mhux hekk
nixtiequ mill-poeżija?  —  li tkun
xejn inqas minn mirakoluża  —
filli friegħi li tara bla ma tagħraf,

filli fjur, u fjur.

ma tħossx, meta tpoġġi biex tikteb,
il-polz poet’ku ta’ kull kelma
jħabbat? imma b’liema ħsieb,
b’liema ġest il-kelma magħżula
minn magħluqa tinfetaħ
f’offerta fertili,
il-wegħda tal-frott?

li tkun siġra tal-lewż  —

li tgħix kull staġun ġurnata b’ġurnata,
li tagħraf ir-rebbiegħa riesqa,
is-sbuħija tax-xitwa —
li tkun poeta mhu xejn aktar —
- 2 minuti awdjo,
- Jannar 2024
Is-Solitudni tal-Fotografu

Antoine Cassar
Hawn xbin, trid kafè?
Minn ġol-džezva
jissawwab il-meraq ġamri
li ’l-qalb dalwaqt iġibha
ġunġliena mġenġla.

Deħlin u ħerġin
ħbieb u sangisugi,
sangisugi u ħbieb.
Min ġej għal daħqa mqaħqħa
u għabra għerf,
min ġej ilaqqat qatra
mit-tlellix t’ismu,
min ġej jippoża
bil-ħnejjiet bil-ħbub bil-ħotob b’kollox
għal kjaroskur fil-ġelatina
tal-melħ fiddien.

Ħajduk tal-ktieb,
partiżan tad-dadaiżmu,
kewkba ħamra tal-kamera
u tal-kamra skura —
il-ġinni tal-istanjata
jaf itella’ fil-wiċċ
sal-iċken farka dija
mistoħbija f’kull ruħ.

Ftit jew ħadd
ma jobsor però
li wara l-lenti
fejn l-iktar li jħossu
dilettant u battal.
Iktar ma jiżvoga,
iktar ma jiffoka
u jkejjel il-waqt
li jniżżel iż-żewġ terzi ta’ werrej
għal fuq il-buttuna,
iktar ikompli jagħfas
id-diqa mtaħħta ta’ ġo fih.
- 4 minuti awdjo,
- Lulju 2024
Sottomissjoni

Glorianne Micallef
U bħal b’vendikazzjoni ddeċidiet ma tkomplix tipprova, u għal ftit minuti komplew jixorbu ċ-Cisk fil-kwiet ta’ bejniethom u l-istorbju ta’ madwarhom, fuq it-taraġ tal-Ġugar, waqt li qagħdet taħseb li setgħet għamlet użu aħjar tal-ġurnata off. Torqod. Taħsel il-karozza. Twieġeb dak il-messaġġ ta’ ħabibtha Abby minn xi xahrejn ilu. Kif waslet fl-aħħar boqqa kienet se ssellimlu u tibda miexja lura lejn il-karozza imma minn ħalqha ħarġet proposta li jmorru passiġġata. U ħaditu sal-breakwater, u l-baħar kien kalm u kien hemm il-kwiet għax l-għada kienet ħa tibda l-iskola u l-familji kienu żarmaw. U meta poġġew fuq il-blat qalet lilha nnifisha li llejla le, se żżomm saqajha magħluqa, kienet għadha xi ftit misluħa, u xorta dat-tali ma tantx kien fih għaxqa. U għada xogħol jum sħiħ... U hu u jinstabat ġo fiha, b’żobbu li frankament kien kbir wisq biex jagħtiha pjaċir, u jsabbatha mal-blat ta’ Marsamxett, jisolħilha rkejjen li kienu ħelsuha mill-istmu, hi u tinkwieta li qed jitqattgħalha l-flokk kważi ġdid, waqt li f’moħħha tidwi l-mantra kif-iż-żobb-sibt-ruħi-hawn-kemm-nixtieq-qatt-ma-twelidt, għaddielha l-ħsieb li jekk dal-proxxmu jħabbilha, issemmi t-tarbija Ali, għal Ali la Pointe. Hekk, ħa joħodha t-tagħlima.
- 27 minuta awdjo, 3 260 kelma
- Marzu 2025
Is-Sovranità tal-Ikel

Nicole Borg

Introduzzjoni
Kif nistgħu bl-ikel li nieklu, nissalvagwardjaw is-saħħa tagħna u ta’ artna, imma wkoll is-saħħa ta’ dawk il-ftit nies li permezz tagħhom għandna dan l-ikel? Kif nistgħu nieklu b’mod li jħallina nirrifjutaw il-paradigma neoliberali li qed naraw fl-ikel modern, b’mod li jġedded il-wirt? Kif nistgħu nġibu ruħna b’mod li jiffaċilita s-sostenn tal-għajxien għall-bdiewa? Kif nistgħu nieklu b’mod li jgħinna nagħrfu l-iskarsezza tal-ikel Malti bħala effett postkolonjali? Kif nistgħu nerġgħu nindiġenizzaw l-ikel tagħna, billi nimpedixxu l-azzjoni korporattiva u nsaħħu l-interess fil-ġid komuni? Nafu x’ħa jsir minnu l-ikel tagħna? L-ikel sar għażżien wisq. L-ikel Malti mhuwa Malti xejn, l-ikel tagħna għadu kkolonizzat, b’identità batuta li tinħall fl-ilma.
- 983 kelma
- Lulju 2025
Is-Sovranità tal-Ikel #1

Nicole Borg

1. L-ewwel ċena
L-ikel Malti huwa dimostrazzjoni tat-tradizzjoni u l-modernità. Ir-relazzjoni bejn iż-żewġ sferi tifforma parti kbira mill-interess usa’ tagħna li niddefinixxu l-identità tagħna. Dan il-proċess fih innifsu jippreżenta sfida emozzjonali. Dan kif japplika għalina bħala Maltin? Min kienu, min huma u min se jkunu l-protagonisti fl-istorja tal-ikel tagħna? Bħala etnopajsaġġi kulinarji nifhem li l-gżejjer tagħna għaddew minn rinaxximent bla tmiem. Għadhom jirrakkuntaw storja, u se jibqgħu jirrakkuntawha. It-termini “tradizzjoni”, “innovazzjoni”, “kwalità” u “awtentiċità” spiss intużaw b’mod interkambjabbli u dibattibbli. Iżda l-użu ta’ dawn it-termini, fl-esperjenza tiegħi, fih innifsu huwa deċiżjoni konxja li l-pajsaġġi tal-ikel jintużaw bħala għodda għall-awtofehim.
- 1 938 kelma
- April 2026
Is-Sovranità tal-Ikel #2

Nicole Borg

2. Mistoqsijiet dwar il-ħobż
Dakinhar, jien u Kristina ħejjejna firxa kbira ta’ ikel. Minbarra l-preżenza ovvja ta’ diversi ftajjar, l-ikel kellu jkun sempliċi, u rappreżentattiv tal-istaġun li konna qed naħdmu fih. Kristina ħadet ħsieb il-ħobż, kif ukoll il-galletti biż-żrieragħ tal-kemmun. Mal-ħobż kien hemm confit tal-artiċokk, pesto tal-kale u l-irkotta moħmija. L-artiċokk, li jissejjaħ ukoll topinambur, kien ipproċessat b’mod sempliċi ħafna. Poġġejthom f’borma kbira bi ftit weraq tar-rand, ġiex sinniet tewm, il-qoxra u l-meraq ta’ larinġa, melħ oħxon, u ħafna żejt taż-żebbuġa lokali tajjeb, biżżejjed biex jgħattihom. Poġġejthom fuq nar baxx, biż-żejt kemm kemm ibaqbaq, għal madwar siegħa, sakemm kienu torja biżżejjed għall-furketta, waqt li xorta jżommu l-forma tagħhom. Imbagħad, l-irkotta moħmija kienet terġa’ iktar sempliċi milli wieħed jista’ jimmaġina. Ħallejtha fil-friġġ billejl, ġo passatur, bi skutella taħt, biex inneħħi kemm nista’ l-ilma żejjed. L-għada poġġejtha f ’dixx tal-forn, u ħmejtha għal siegħa, sakemm il-qoxra ħadet ftit kulur. Servejtha sħuna bl-aħħar vażett tas-sfejġel li kont għamilt Settembru li għadda. Wara, il-pesto tal-kale u l-ġbejniet. Id-deskrizzjoni hija fiha nnifisha r-riċetta. Servejtha biz-zalza tal-bżar aħmar iffermentat, li kont għamilt ftit tal-ġimgħat qabel bil-felfel aħmar lokali. Il-kondiment kien neċessarju biex naqtgħu mill-elementi melħin l-oħra. Fl-aħħar, il-pudina tal-ħobż rabtet flimkien il-bqija tal-ikla. Biex inżomm mat-tendenza tiegħi li nuża ingredjenti lokali, iżda inqas familjari, ħallejt barra l-konfettura tas-soltu, u minflokha daħħalt konfettura tal-kumquat lokali, korteżija tal-fornitur tas-soltu tiegħi gewwa l-pitkalija. Daħħalt ukoll it-trab tal-ħarrub u ftit inbid tal-għasel fit-taħlita. It-trab tal-ħarrub ħa post l-użu tipiku tal-kokotina. Waqt l-ikla, il-pudina tal-ħobż kienet l-ewwel li spiċċat.
- 1 141 kelma
- April 2024
Splużjonijiet #1

Jimmy Grima

1. Il-kwiet u l-lejl
Kif issejħet f’diversi kitbiet, Filfla qisha artal. Speċjalment meta tqis li faċċata tagħha hemm dawk iż-żewġ strutturi li nsejħulhom tempji. Hekk sejħilhom Temi Zammit u hekk sejħulhom l-arkeologi fiż-żmien kolonjali. Ma tantx iddoqqli din tat-tempju u tal-artal, għax spiċċajna nħarsu lejhom minn narrattiva waħda biss: dik li tiffoka fuq ir-riti u ċ-ċerimonji. B’hekk, possibbilment eskludejna funzjonijiet jew raġunijiet oħra għalfejn kien jeżisti dan il-ħaġar impoġġi b’mod arkitettoniku ta’ barra minn hawn. Il-kelma tempji tirrifletti perspettiva Ewroċentrika li dehret f’perjodu meta l-akkademiċi Ewropej kienu qed jikklassifikaw u jiddeterminaw id-dinja skont in-normi u l-preġudizzji kulturali tagħhom. L-użu tal-kelma “tempji” inevitabbilment tesponi l-aspett reliġjuż jew dak tar-ritwal tas-siti. Din hija spjegazzjoni monofunzjonali li tista’ tkun qed tnaqqas mill-vera funzjoni tagħhom.Meta dawn is-siti jiġu mmarkati bħala “tempji” mill-komunità interpretattiva — li storikament kienet magħmula minn akkademiċi tal-Punent — tieħu l-awtorità li tiddetermina x’inhi u, fl-istess ħin, x’mhijiex. Il-kelma “tempji” f’kuntest kolonjali tikxef l-effetti tal-orjentaliżmu li jirrifletti mhux biss ir-relazzjonijiet tal-poter bejn il-kolonizzatur u l-kolonizzat, iżda wkoll il-mod kif dawn ir-relazzjonijiet jinfluwenzaw il-produzzjoni tal-għarfien.
- 8 minuti awdjo, 7 215-il kelma
- Mejju 2023
It-Tipjip

Italo Svevo (tr Joe Gatt)
L-ewwel sigaretti li pejjipt m’għadekx issibhom għall-bejgħ. Għall-ħabta tal-1870 l-Awstrija kellhom minn dawk li kienu jinbiegħu f’kaxxa tal-kartun żgħira bit-tikketta tal-ajkla b’żewġt irjus. Ara: madwar waħda minn dawn il-kaxxi mill-ewwel jinġabru diversi persuni, kollha b’xi karatteristika minn tagħhom li hi biżżejjed biex tfakkarni x’jisimhom, imma mhux tant li nemozzjona ruħi b’dan l-inkontru bla ħsieb. Nipprova nislet iżjed u mmur sal-pultruna: il-persuni jgħosfru u posthom jeħduh koċċ buffi jiddieħqu bija. Immur lura mifxul lejn il-mejda.
- 54 minuta awdjo, 6 534 kelma
- Mejju 2026
ulied l-art miċħuda

Ayrton Farrugia
jinfgaw imnifsejja
mill-agonija korrotta ta’ belt li nsiet isimha
fejn iltim jirfes fuq it-tilqix frammentat ta’ passat
li xi darba kien passat, sa ma l-ħolma mċaħħda żvaniet taħt sema fiddien
fejn qamar la jgħammar u xemx lanqas titla’.

is-sinsla ta’ dahri nħossha tinfetaħ,
u riġlejja jintelqu mirħija fil-qiegħa tal-art,
maħnuqa mill-għabra titħaxken
mal-għarqub sfigurat ta’ saqajja mgħarrqa
f’oasi ħamrani li jrejjaq is-saram.

stenduta lmaħtek,
minxura f’għadira li xorbitek minn wiċċ l-art,
ħbub għajnejk sewdiena mwessgħin beraħ
estiżi sal-kisra ta’ ħaddejk,
u l-ħofra tinfidlek moħħok mill-balla waħdanija li dewqitek is-semm,
xagħra mżerżqa żżegħellek wiċċek
biex tnessik u tħejjik għar-raqda eterna.
qalb id-drapp jimmejjel m’għonqok,
nistħajlek titbissimli,
tistqarrli wegħda solenni li ġenbi ma titlaq qatt.
niflik mikula fl-art bierda biex moħħi ma jinsiex,
biex qatt ma ninsa nsejjaħlek,
“ma”.
- Novembru 2023
Wirja

Leslie Vassallo
Immorru, ukoll, minn labirint toroq,
għal wirja ta’ pitturi, statwi —
Qlugħ bojod f’ċpar ilwien jinbarmu;
swaba’ mwieġ deħlin fuq xatt mitluq:
U nofs dawra qaddisin martri
b’qillet ġrajjiethom f’idejhom, f’ħarsithom.
Mal-ħitan stqarrija safra trombi, platti, tnabar —

Minn fuq swar il-belt għajnejn għassiesa:
Imma aħna ngħaddu maġenb għorof li jafuna,
barumbara tiġġarraf tbarqam tifkira,
ġieri jilwi mill-blat, loġġa tittawwal;
għajn moħbija f’wied ħemda, palma f’dagħbien,
razzett jidwi daħka mit-twieqi, qasab iħaxwex riħ.
Żewġ nagħġiet joħorġu, iwieġbu għal leħinna.
- 3 minuti awdjo,
- Ottubru 2023
Żerriegħa

Davinia Hamilton
Fil-ħarifa tal-2020, fil-bidu tat-tieni lockdown, żrajt żerriegħa għall-ewwel darba f’ħajti, u r-raħs ta’ idea rabba l-għeruq. Dak iż-żmien konna f’nofs il-pandemija: in-numri — l-infezzjonijiet, il-pazjenti l-ICU, u l-imwiet — kienu telgħin, u konna qegħdin niffaċċjaw xitwa twila u kiefra. Malta kienet tinħass ’il bogħod ’il bogħod — ’il bogħod wisq minn dan l-appartament żgħir f’Londra. Iż-żmien kien għaddej b’pass illajmat imma goff, ma jċedi xejn. Ħassejt in-nuqqas ta’ familti, kont ili xhur twal ma narahom, u l-ivvjaġġar kien għadu perikoluż. Kien għad ma kellniex vaċċin biex itaffi l-periklu ta’ dan il-virus li kien qiegħed jeqred tant nies. Bl-ansjetà ttextex f’żaqqi, kont qisni għasfur b’qalbi tgħaġġel, kollni ttikazzjoni u enerġija bla skop.
- 67 minuta awdjo, 5 952 kelma