Marzu 2026

Kif jixhed ismu, il-Mediterran, il-baħar tagħna, huwa baħar magħluq. Klawstrofobiku, maqsum minn eluf ta’ rotot marittimi, iffullat u mniġġes. Iżda għal għawwiem li qabeż minn fuq il-blat Malti, li nbeżaq ’il barra mit-toroq mimlijin karozzi u l-qilla tas-sħana, jidher kważi infint, għadu mhux mimsus mit-tfassil tal-bniedem. Għal dal-għawwiem, il-baħar “la għandu bankini u lanqas sinjali, kif jgħid Jean Paul Borg fl-esej tiegħu, “Distanzi Twal”, li bih qed nibdew dax-xahar. “L-uniku sinjal, il-blat tal-kosta. Jekk insib ruħi ’l bogħod minnu jfisser qed ngħum bla direzzjoni. Dal-baħar tista’ tintilef fih. “Fil-baħar, inti u hu biss. Fil-ftuħ, il-qadfa, il-pass, u l-ħsieb imorru flimkien. Il-pass isir il-ħsieb. U l-ħsieb irid il-wita. Fir-rumanz il-ġdid ta’ Loranne Vella, li qed inħabbru dax-xahar, Travi taċ-Ċedru Saqaf taċ-Ċipress, il-protagonista ssib ruħha tfittex dan is-sens ta’ spazju fil-memorji tagħha, fil-ħsieb tagħha u, fl-aħħar mill-aħħar, fit-terren ta’ madwarha u lil hinn. Hi wkoll tfittex li titbiegħed mill-għagħa tan-nies, tal-belt:It-tarf, it-truf, l-orizzont. Irrid, il-gżira, nimxiha minn tarf sa tarf. Irrid indur dawra sħiħa magħha. Irrid insib l-iktar tarf imbiegħed u nħares ’il barra. L-ilma, id-dgħajsa, il-baħar, l-għerien, taħt il-baħar, il-ħut; irrid inżur il-gżejjer ta’ Malta bid-dgħajsa, bil-moqdief. Irrid nintilef bejniethom. Irrid ninżel fl-ilma, nidħol ġol-għerien. Il-bidu hu l-baħar, it-tmiem fil-baħar. Għal Jean Paul, waħdu fil-baħar, il-ħelsien mit-toqol tal-art huwa kważi totali. “B’wiċċek fl-ilma f’wiċċ il-baħar, f’qagħda orizzontali, daqslikieku l-gravità sospiża, kulma tara qiegħ il-baħar u tisma’ biss ’il nifsek. Tinħeles kważi minn kollox. “Forsi wkoll, l-eqreb li tista’ toqrob għal titjira?”

Logo tal-podcast ta' Aphroconfuso
  • Marzu 2026

Distanzi Twal

Jean Paul Borg

L-esklussività tad-dinja tal-baħar fissret solitudni aktar intensa, u aktar kemm ikun fond aktar tintensifika. Il-baħar baxx, il-qiegħ tista’ tmissu b’saqajk speċjalment fil-bidu ta’ xi bajja, jistieden lin-nies, jagħmlu aktar aċċessibbli, kważi kważi anki jekk ma tafx tgħum. Għandu element ta’ frivolità, huwa parti minn bajja, jistieden il-logħob bil-ballun, taf ukoll li tista’ ddawwar denbek xħin trid u ssib ruħek fuq l-art, soda. Saħansitra tista’ tieħu r-ritratti bil-mobile mingħajr ma xxarrbu għax tista’ ma tintelaqx fih. Ix-xemx tibqa’ għaddejja sal-qiegħ, il-baħar jinħass aktar ċar, jibqa’ trasparenti, u fih m’hemmx wisq fejn tistaħba. Lanqas tista’ timmaġina x’hemm taħtek, kollox mikxuf. Ma jħallilekx misteru. Lanqas biża’. Il-baħar fond, imbagħad, jippermetti l-ikħal jintensifika, u jilgħab il-logħba ta’ kuluri differenti bejn saff u ieħor. Iċekknek, u maċ-ċkunija tiżdied il-vulnerabbiltà. Fil-baħar fond, ċkejken, b’malja, goggles u arloġġ, tmur lura għal sens ta’ primittività. Kważi nud, kważi b’xejn. Il-mobile tħallih warajk. Il-kuntatt jinqatagħlek. Titgħaddas fl-ilma, issir parti minnu, issir suġġett għall-elementi, imqar żiffa taffettwak. Il-baħar, daqskemm żaqqu ratba, af xi drabi jrid jimlieha. Imma dal-ħsieb jibdel l-għawm f’logħba ta’ nkejja miegħu, u fl-istess ħin rispett. Meta titgħaddas fih trid iċċedi lilek innifsek għalih. Jekk jinqala’ intopp mhux se ċċempel; ma tistax iġġib taxi jekk tegħja, lanqas tista’ tordna flixkun ilma jekk jaqbdek l-għatx. Jerġa’ kif tkun, orizzontali flok vertikali, kważi ma tista’ ġġorr xejn miegħek. Sa ħwejġek li kont liebes qabel inżilt isiru vulnerabbli. Tħallihom warajk fuq ix-xatt, lil hinn minnek. La tmur lura taf ma ssibhomx. Fil-baħar, inti u hu biss.

  • Frar 2026

Jisimni Gianna

Loranne Vella

Fil-primarja, sena minnhom l-iskola tellajna d-dramm tas-Sbejħa Rieqda. Kellna ħafna eċitament speċjalment meta konna għadna ma nafux min minna kienet se tkun is-Sbejħa. Jien sbejħa ma kontx. Kelli wiċċi mgerrem, xagħri bla forma, nuċċali li kien jaħbili għajnejja, l-uniċi mill-fattizzi tiegħi li qatt għoġbuni. Kont naf li ma kontx se nintgħażel jien. Jien qatt ma kont nintgħażel għal rwoli prinċipali, la fid-drammi, la fil-lezzjonijiet u lanqas fl-attivitajiet tal-knisja u d-duttrina. U kif issa konna drajna li jiġri, intgħażlet mill-iskola kollha, bħala s-Sbejħa, waħda mill-klassi tiegħi li kienet tilfet ’l ommha xi ftit xhur qabel. Verament kienet sbejħa, kien jistħoqqilha. Imma l-biki għal ommha mejta li kien jaħkimha kull tant żmien kont qbadt nistkerrhu. Kulħadd kien ifissed fiha u jtiha minn kollox u l-bqija konna nintesew. Kont naqbad lili nnifsi nixtieq li ommi tmut ukoll ħalli l-attenzjoni ddur ftit fuqi, imqar għal ftit ġimgħat. Imma sal-jum tat-tqassim tar-rwoli ommi kienet għadha ħajja u kien biss meta wasalna għall-aħħar mir-rwoli ż-żgħar li smajthom jgħajtuli b’ismi. Intgħażilt bħala tifel messaġġier għal parti ta’ nofs minuta kollox lejn l-aħħar tat-tieni att. Xorta fraħt, għax b’hekk stajt nitla’ fuq palk u nattendi għall-provi li kienu se jsiru tliet darbiet fil-ġimgħa wara l-iskola u lejn l-aħħar anki nhar ta’ Sibt u Ħadd. Fraħt ukoll għax kelli nilbes ħwejjeġ ta’ tifel mingħajr ma ommi tibda teqred li l-bniet u t-tfajliet jixirqulhom ħafna iktar id-dbielet; kienet tqarras wiċċha kull meta kont ninsisti li rrid nilbes qalziet minflok. Avolja, kienet toħodli rasi tfakkarni, kull darba li kont nobdiha u nilbes dublett, li kelli nżomm riġlejja marsusin flimkien bl-irkupptejn immejlin li ma jmurx jidhirli l-panty u naqa’ għaċ-ċajt.

  • Settembru 2024

Il-Magna tal-Qari

Joe Gatt

Għal żmien twil, il-magni se jkomplu jipproduċu testi banali. Għal żmien twil se jkunu tajbin biss biex jiktbu r-rapporti finanzjarji u d-deskrizzjonijiet tat-tqassim tal-kmamar tad-djar għall-bejgħ. Imbagħad bil-mod il-mod jibdew jipproduċu testi li kapaċi jsibu posthom fit-truf medjokri tal-finzjoni tal-ġeneru, u għad ikun hemm bosta qarrejja li jsibu żvog u forsi anki faraġ fil-proża mhux wisq impenjattiva tagħhom. Biż-żmien, jibdew jitfaċċaw l-opinjonijiet fuq il-websites tal-gazzetti, jgħidulna li fil-fatt dawn it-testi l-ġodda mhumiex ħżiena daqskemm taħseb eh, li fil-fatt dejjem qed isiru aħjar. Xorta waħda mhux se naqbdu u naċċettawhom hekk, f’daqqa waħda. Kultant ikun hemm pass ’il quddiem u tnejn lura. Forsi t-testi awtomatizzati jkunu moda għal xi żmien, imbagħad wara l-voga għall-awtomazzjoni letterarja, inkunu rridu nerġgħu lura għall-kitba maħduma bl-id; bħalma kien ġralna bin-Nescafé. L-esperimentazzjoni u l-innovazzjoni jkunu ppreġjati aktar minn qatt qabel għax jitqiesu kapaċitajiet unikament umani. Imma eventwalment anki dan se jitgħallmu l-magni. Xi darba se jitgħallmu jinterzjaw l-innovazzjoni mal-patrimonju, se jkunu jafu jużaw il-lingwa ta’ kuljum u l-idjoma letterarja u jikkuntrarjawhom biżżejjed biex jibnu xogħlijiet fil-lingwa li joħolqulna dinjiet ġodda fiex ngħammru, toroq ġodda fejn jimraħ moħħna, modi ġodda kif naqsmu qalbna u kif nippruvaw nikkunslawha. Jgħallmuna nixxennqu għal affarijiet li qatt u qatt ma jista’ jkollna għax ikunu xewqat ifformati fuq il-pjan metafiżiku tagħhom. Forsi dan kollu se jieħu ħafna żmien. Forsi se jieħu ħamsin sena, jew mitt sena, jew elf; imma xi darba żgur se jkollna magna, intelliġenza artifiċjali, li tkun kapaċi tikteb rumanzi u esejs u bijografiji u poeżiji u tagħmel traduzzjonijiet li jkollhom dik il-kwalità misterjuża li aħna nagħrfu bħala letteratura, u dan tagħmlu fuq livell li qatt ma nkunu rajna qabel.

  • 24.02.2025

ħu ħsieb

Noah Fabri , Kurt Borg , Omar N’Shea & Raylene Abdilla

Fid-dinja Ingliża u dik tal-Punent, “to care” dejjem kienet distinta minn “thought” u “reason”. “Care” assoċjata ma’ emozzjonijiet, irtubija tal-qalb, femminilità — u mhux il-ħsieb, li dejjem kien meqjus rett, veritier u imparzjali, kif ħafna drabi huwa mfisser fil-Punent. Qisu l-Malti ma jagħmilx din id-distinzjoni radikali bejn il-ħsieb bħala ħsieb astratt u li tieħu ħsieb xi ħadd.

  • 24.02.2025

tpaxxa

Davinia Hamilton , Kurt Borg & Omar N’Shea

Jouissance, kif nafha jien, ma tfissirx biss pjaċir, imma xi ħaġa fl-estrem, li tista’ wkoll tinkludi l-uġigħ u s-sofferenza. Jouissance mhix pura, fiha hemm l-eċċess, hemm il-mewt, livell ta’ eċitazzjoni li kważi ma tiflaħhiex. Lacan jagħmel distinzjoni bejn il-pjaċir u l-jouissance. Il-pjaċir jobdi l-liġi tal-omeostażi li nsibu f’Beyond the Pleasure Principle [Jenseits des Lustprinzips], fejn il-moħħ ifittex l-inqas tensjoni. B’hekk, il-prinċipju tal-pjaċir ipoġġi limitu fuq il-pjaċir. Min-naħa l-oħra, il-jouissance tikser din il-liġi u hi “beyond the pleasure principle” u iktar tallinja ruħha mad-death drive [Todestrieb].

  • 13.02.2024

xewqa/xenqa

Davinia Hamilton , Raylene Abdilla & Kurt Borg

Il-kelma “xewqa” togħġobni iktar ukoll għaliex tista’ timplika element konxju fejn is-suġġett konxjament jista’ jixtieq xi ħaġa partikolari, filwaqt li l-kelma “xenqa” timplika passività fejn is-suġġett ma jistax ma jixxennaqx għal dak li m’għandux. Naħseb li għal Lacan, il-kunċett ta’ désir jopera kemm fil-konxju u kemm fl-inkonxju. F’dan is-sens, is-suġġett inkonxjament jixtieq totalità, jixxennaq għaliha, u fl-istess waqt li dan l-impuls inkonxju jiggverna x-xewqa, ix-xewqa nnifisha titlibbes forma li s-suġġett huwa konxju tagħha, bħal pereżempju: il-fantażija ta’ suġġett Ingliż awtonomu, ħabrieki, patrijott, aħjar mill-Ewropew u miżmum lura appuntu minħabba l-Ewropew inferjuri u l-Ewropew li jrid idaħħal l-immigranti, flimkien ma’ fantażiji dwar narrattivi ta’ grandjożità imperjali u kolonjali. Din il-fantażija Ingliża ġiet immanifestata b’mod konxju f’dawk il-votanti pro-Brexit fl-Ingilterra fl-2016. L-identifikazzjoni mal-kampanja tal-Brexit topera kemm fuq livell konxju fis-sens li s-suġġett Ingliż ħaseb li ġaladarba l-Ingilterra toħroġ mill-UE, ħa jerġa’ jsir sħiħ kif ukoll jitpaxxa (iħoss sens ta’ jouissance) bir-riżultat tal-vot. Fl-istess ħin, din il-faċċata konxja qed tgħatti l-implikazzjoni mistura ta’ xenqa għal totalità li qatt ma tista’ tinkiseb: fejn anki wara Brexit dak li ġie mwiegħed, ma wasalx.

  • Novembru 2025

Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod #2

Kristina Borg

5310

Qegħdin tard, suppost salpajna fl-erbgħa neqsin kwart, imma fl-erbgħa għadhom qed jgħajtulna biex nibdew nimbarkaw. L-organizzazzjoni tat-terminal malajr tispiċċa fix-xejn meta nitilgħu abbord il-vapur mill-istess post flimkien mal-karozzi. Il-lift bl-ittra ‘E’  —  li skont ma jgħid il-boarding pass suppost nieħu biex nitla’ fuq mill-garaxx  —  bil-ħsara, u nimxi ftit ieħor ’il ġewwa biex nieħu l-lift ‘D’. Nirrifjuta li nitla’ t-taraġ u jinġema’ kju twil b’min jonfoħ u min jiffrustra ruħu. It-terminal kalm u trankwill ma tantx serva ta’ preludju veritier, imma nżomm ftit tal-paċenzja għax din id-darba naf x’għandi nfittex  —  il-5310. Kabina numru ħamest elef, tliet mija u għaxra, fuq gverta numru ħamsa. Il-kabini għadhom mhux lesti, il-cleaners nisa għadhom qed inaddfu, bramel u moppijiet kullimkien, b’sinjali li jimblukkaw kuritur ’l hemm u kuritur ’l hawn. Tinġema’ folla, ħadd ma jaf fejn jaqbad imur, u l-housekeeper tarma tgħajjat. Għal kull mistoqsija, tgħajjat iktar għax qed intellfuha. Għal mument napprezza u nifhem għala l-GNV minn Palermo għal Genova ġegħluna nevakwaw il-kabina sagħtejn qabel ma ankrajna. Il-kjass u l-paniku li spiċċajna bih dakinhar, hawn qed nibdew bih. Nistgħu noqogħdu biss fiż-żoni komuni, u wieħed mill-uniċi żewġ liftijiet li hawn abbord fuq il-vapur ma jaħdimx. Kulħadd igerger u jiffrustra ruħu iktar, bħallikieku m’hawnx diġà biżżejjed. Ma tantx għandi għażla, insib sufan fil-ġenb u nitqanna’ bil-bagalja u l-basktijiet kollha maġenbi. Aktar kemm għandi seba’ mitt sena biex neħles minnhom fil-kabina! Nixtieq indur u nagħqad b’idi ħafifa, nixtieq noħroġ fuq barra biex insegwi t-tluq u nsellem il-wesgħat ħodor u l-fanal tal-park ta’ Hoe li jsawru l-port ta’ Plymouth. Minflok, nipprova nħares ’il barra minn tieqa mtappna bil-melħ, bix-xemx iddejjaqni tisreġ u b’balla basktijiet tal-plastik tal-passiġġieri l-oħra madwari.

Dekorazzjoni art-nouveau