•  

Abeċedarju

  1. Analiżi instantanja dejjem perikoluża. Bħal kamera ta’ veloċità għolja, l-istorja kontemporanja hija fil-periklu li tinħakem mill-fluwidità u l-indeterminazzjoni tas-sitwazzjoni li qed tipprova taqbad, imrassa kif inhi bejn dettall impressjonistiku u astrazzjoni grandjuża. Ċertament jidher diffiċli li tikteb l-“istorja tal-preżent” meta l-preżent innifsu sar daqshekk diffuż: hekk kif it-teorija Marxista tal-istorja nħasset skaduta f’epoka ta’ wara l-istorja, il-“polikriżi”, din l-akkumulazzjoni ta’ kriżijiet, dejjem tinsab pass qabilna fl-astrazzjonijiet tal-għaġeb tagħha: tnaqqis ta’ ħamsin fil

    — “Kollox Iperpolitiku” ta’ Anton Jäger

    — “Kollox Iperpolitiku”
    ta’ Anton Jäger (tr Karl Baldacchino)

  2. Bħal ħafna nies ta’ madwar il-ġenerazzjoni tiegħi, jien naf it-Taljan mhux partikolarment għax tgħallimtu l-iskola — għalkemm l-iskola tgħallimtu sew — imma għax meta kont tfal l-iktar li konna naraw kien televixin bit-Taljan. Kien hemm ħafna programmi Taljani stess, naturalment, imma kien hemm ukoll ħafna programmi Ingliżi, u speċjalment Amerikani u Ġappuniżi. Din kienet dinja fejn detectives ġo San Francisco, il-korpi tas-salvataġġ fuq ir-ramliet tal-Hawaii u robots twal għaxar sulari f’Tokyo tal-futur kollha kienu jitkellmu bid-djalett ċar u b’vokali miftuħin li s-Sinjorina Luti kien għoġobha tgħ

    — “Il-Kuxjenza fit-Truf” ta’ Joe Gatt

    — “Il-Kuxjenza fit-Truf”
    ta’ Joe Gatt

  3. Ċertament, dawn il-magni tal-qari se jaħjuha l-letteratura. Fl-aħħar ikollna ġgajta fuq ġgajta ta’ qarrejja li anki jekk jitħajru jiktbu huma stess, xorta waħda jifdlilhom il-ħin biex jaqraw il-kitba tagħna. L-ilsna ż-żgħar, li s’issa jkunu gawdew mill-prestiġju tal-kitba artiġġjanali, issa jindunaw li jistgħu jibbenefikaw iktar minn din l-innovazzjoni milli biss joqogħdu jistennew li kulħadd jiggustahom għax żgħar. F’daqqa waħda jkollna miljuni fuq miljuni ta’ qarrejja u l-Malti jkollu sfera kbira daqs tal-Ingliż, l-Ispanjol, l-Għarbi, in-Navajo. Ilsienna issa jkun oċean immens, kożmos sħiħ ta’

    — “Il-Magna tal-Qari” ta’ Joe Gatt

    — “Il-Magna tal-Qari”
    ta’ Joe Gatt

  4. Chaosmose huwa t-titlu tal-ktieb finali ta’ Félix Guattari. Il-kunċett ta’ kaosmożi ħareġ mix-xogħol preċedenti ta’ Guattari, partikolarment mill-kunċett tar-ritournelle tiegħu u ta’ Gilles Deleuze. It-terminu “kaosmożi” jalludi għall-pożizzjoni ta’ awtorità tal-kaos, u l-prospett tal-evoluzzjoni osmotika tal-kaos innifsu. Il-ħidma fundamentali tal-kaosmożi hija l-interazzjoni bla waqfien bejn ir-respirazzjoni kosmika u r-ritornelli tas-singularità. L-ordni stabbilita — soċjali, politika, ekonomika u sesswali — għandha l-għan li tinforza konkatenazzjoni li twebbes u toħnoq l-oxxillazzjo

    — “Nifs: Kaos u Poeżija #2” ta’ Franco "Bifo" Berardi

    — “Nifs: Kaos u Poeżija”
    ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)

  5. Din id-darba ġejt għall-aħħar tas-sena, u mhux bir-Ryanair imma bil-KM Malta Airlines. Għal xi raġuni, dawk is-sedili tal-ġilda ħomor skuri minn ta’ żmien l-Air Malta, u leħen il-pilota jitkellem bil-Malti jserrħuli moħħi li se naslu qawwijin u sħaħ. Lanqas jinħass li l-aħħar tas-sena, avolja ma nafx kif suppost jinħass. Ilni xi sitt snin ma nkun hawn Malta f’daż-żmien. Bħalissa ħafna minn tad-dijaspora jkunu hawn ukoll. Fl-ajruplan kważi dejjem ninzerta lil xi ħadd li naf. Kulħadd jinżel jieħu r-ruħ u jirpilja mix-xitwa t’hemm fuq. “Il-vjaġġ it-tajjeb. Narawk dalwaqt. Jiena u missierek ku

    — “Immissjajtha Xi Naqra lil…” ta’ Manuela Zammit

    — “Immissjajtha Xi Naqra lil Malta, Manuela?”
    ta’ Manuela Zammit

  6. Erġajt lura Malta. U ilni ġa sena hawn. Bla ħsieb kienet din, ġita tas-sajf bħal kull sena oħra iżda din id-darba fost affarijiet oħra, kienet aħbar kerha li żammitni hawn. Ejja ngħidu li kien u għadu jagħmel sens li jien, Romeo, ninsab hawn. Sirna nafu li missieri kellu kanċer fl-istonku, ikrah ferm, tal-biża’ waħx. Imnalla kellu l-għasafar biex jedha u lil ommi, li hi l-pilastru tal-familja u mingħajrha ma nagħmlu xejn. Imnalla kellna ftit minn dawn l-għasafar id-dar magħna għax lil ommi ħabbewha wisq, u hi lilhom. Ommi tqala waħda kellha, u ħarġulha tnejn f’daqqa. Ifhem, mhux eżatt hekk l-ist

    — “Qarn (silta)” ta’ Romeo Roxman Gatt

    — “Qarn (silta)”
    ta’ Romeo Roxman Gatt

  7. Fl-2013, it-Turkija ġiet milquta minn mewġa ta’ protesti. Dawk li wara saru magħrufa bħala l-protesti tal-Park ta’ Gezi kienu kkaġunati mill-aħbar li se jinqerdu xi siġar fl-istess park. Minflok din ir-roqgħa natura, il-president ħejja pjanijiet sabiex jibni moskea li tiċċelebra l-Imperu Ottoman. Xi attivisti saru jafu u fis-27 ta’ Mejju okkupaw il-park fil-ħin li l-magni kienu se jibdew ikaxkru kollox. Il-kelma ġriet u n-nies żdiedu. Jumejn wara, il-gvern ġie biex ikaxkar lilhom flok is-siġar. Fl-2013, f’Malta s-siġar kienu għadhom mhux prijorità. Bilkemm ma kinux inviżibbli, speċjalment

    — “Politika bla Nifs” ta’ Karl Baldacchino

    — “Politika bla Nifs”
    ta’ Karl Baldacchino

  8. Ġilda. Kull bniedem adult għandu mal-erba’ kilogrammi ġilda. Jekk issaqsi lil xi ħadd għal lista tal-organi li għandu l-bniedem, għid li dak li jkun se jinsa jsemmilek il-ġilda, li hija l-ikbar organu fil-bniedem. Il-ġilda tgħattina, tiksina, bħal burdura li żżomm kollox fil-konfini tagħha, fi ħdanha. Il-ġilda tipproteġina, mill-elementi u minn daqqiet li kieku ma kienx għaliha jaqilgħuhom organi iktar sensittivi. Però l-ġilda hi tfakkira li aħna mġissma. Ma tantx tintuża dil-kelma f’dan is-sens; forsi messha tintuża iżjed. Qabel ma aħna dak jew l-ieħor, anzi, sabiex inkunu dak jew l-ieħor

    — “Ġilda” ta’ Kurt Borg

    — “Ġilda”
    ta’ Kurt Borg

  9. Glissant isemmi wkoll id-diżordni u l-kaos, li hu jikkunsidra bħala forzi produttivi li jitfaċċaw hekk kif l-assunzjoni falza — li d-dinja u dak kollu ta’ ġo fiha jista’ jiġi kklassifikat, iddefinit, mifhum totalment, u ordnat skont loġika universali (il-filosofija tal-Punent) li toriġina minn ċentru singulari (l-Ewropa tal-Punent ta’ Fuq) — tibda tfalli u d-dinja tiżvela ruħha bħala irreduċibbli għal din il-perspettiva waħda. F’Poétique de la Relation Glissant jintroduċi wkoll il-kunċetti tat-“trasparenza” u l-“opaċità” li l-ktieb huwa tant magħruf għalihom. Hawnhekk, it-trasparenza hija l-a

    — “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha …” ta’ Manuela Zammit

    — “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha Ritratt Ieħor”
    ta’ Manuela Zammit

  10. GĦadda sajf ieħor (it-tieni sajf tal-abbozz), waslet il-ħarifa u magħha ġabet il-griż, il-kannella u t-titlu tal-ġabra: sens ta’ ħarifa. Fil-ħarifa ġie wkoll il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb tal-2023. Fuq stedina ta’ Mallia & D’Amato Booksellers, Aphroconfuso organizzaw avveniment għall-festival u stidnuni nipparteċipa fih. “Kif Tgħidha f’Qalbek: Bejn Kitba u Traduzzjoni fuq Aphroconfuso” kien jikkonsisti f’diskussjoni bejn l-edituri tal-ġurnal, Davinia Hamilton, Omar N’Shea u jien. Davinia u Omar huma żewġ persuni li ngħożż ħafna, li jfakkruni fl-esejiżmu u li l-kitba u l-ħsieb tagħh

    — “Dwar sens ta’ ħarifa” ta’ Kurt Borg

    — “Dwar sens ta’ ħarifa”
    ta’ Kurt Borg

  11. Hawn m’hawnx xemx. Is-sema abjad bħall-għadam. Ħares ’l hawn. Baħħ, m’hawnx ruħ. Ir-riħ ivenven u l-weraq jinxef. Fejn mar il-gawwi, jittajjar fuq truf l-art? Jitbaskat fin-nirien ta’ nżul ix-xemx. Tar lejn artijiet imbiegħda malli nġema’ s-sħab. Fejn qed tistaħba x-xemx tisreġ, fejn mar id-dawl? Ħares lejja. Wiċċi kulur it-terra, donni rajt fatat. U ara għajnejja, mhux qed tarahom neżlin ġol-ħofra, imdawrin swidija? Għażiż tiegħi, ġieli ħarist lejn sema ikħal, u ftit ftit rajtu jiddallam u jissaħħab, imbagħad jiswied? Ftit wara jinfetħu bwieb is-sema u fil-pr

    — “Lejl u Nhar” ta’ Miriam Galea

    — “Lejl u Nhar”
    ta’ Miriam Galea

  12. Ħafna mis-snin wara li qbiżt it-tletin qattajthom fl-inħawi tar-Ramla tal-Mixquqa, fil-Majjistral ta’ Malta. Kien hemmhekk, fil-bajja miftuħa għar-riħ, fejn naħseb li mbuttajt lili nnifsi, megħjun xi ftit mir-riħ li jħobb jaħkem, biex inxoqq sinjal fuq ħajti. Iddeċidejt li nagħtiha ħafna aktar għall-beraħ, lil hinn mill-kenn tal-barijiet b’televixin imdaqqas jittrażmetti logħba futbol bi ħdax-il plejer fil-biċċa l-kbira lebsin l-aħmar. Kien hemmhekk, naħseb, li ddeċidejt li l-lealtà għandha tkun lejja nnifsi u mhux lejn dawk il-ħdax. Li aħjar nimla l-pulmun bl-arja minflok bil-vodka. Imqar jekk

    — “Ir-Ramla tal-Mixquqa” ta’ Jean Paul Borg

    — “Ir-Ramla tal-Mixquqa”
    ta’ Jean Paul Borg

  13. Il-biċċiet tal-fuħħar mifruxa u mxerrda fl-għelieqi fi Triq in-Namur fuq l-għolja tal-Iklin — li ġġib quddiemek il-medda ta’ art li tiġbed mill-Imdina fuq il-lemin għal Ħal Luqa, Ħal Saflieni u Raħal Ġdid u tiftaħ fuq il-Belt fuq ix-xellug — jixhdu li fejn in-nassaba Naxxarin firxu l-imnasab tagħhom kien hemm, fuq il-quċċata tal-għolja, binja megalitika fiż-żmien Neolitiku. Xhieda oħra ta’ dan huma l-megaliti tal-franka mixħutin ’l hawn u ’l hinn, uħud minnhom illum b’avviżi miktubin fuqhom b’żebgħa ħamra li jfakkruk biex iżżomm nadif mill-ħmieġ tal-klieb. Il-passaġġ żgħir li jagħti għal ġewwa tal-g

    — “Bur Mgħeż #4” ta’ Omar N’Shea

    — “Bur Mgħeż”
    ta’ Omar N’Shea

  14. Jisbaħ jum ġdid, u fil-ħanut jidħlu l-missier u l-preżunt iben li rat xi ġimagħtejn qabel, il-missier jerġa’ jieħu żewġ ingravati, it-tifel jerġa’ jlibbes lil missieru, hi tikkontempla l-monotonija ta’ ħajjitha, l-assurdità tar-repetizzjoni jum wara jum, dejjem l-istess, imbagħad tiftakar li bħalissa ħajjitha qajla tista’ ssejħilha monotona, u ssib ruħha tixtieq iktar monotonija. Mal-missier u l-iben jidħol ieħor, għall-ewwel taħseb li qiegħed magħom. Forsi xi membru ieħor tal-familja. Imma joħorġu l-missier u l-iben, u hu jibqa’ hemm, iqalleb l-ingravati, hi tiflih minn taħt il-għajn, u tiddeċi

    — “L-Għoxx Mera tar-Ruħ” ta’ Glorianne Micallef

    — “L-Għoxx Mera tar-Ruħ”
    ta’ Glorianne Micallef

  15. Kien jismu Ġanni, u jgħidu li kien qatel ’il ħuh għax kien ħaraqlu l-qmis tax-xogħol waqt li kien qed jgħaddihielu. Dik hi l-grazzi. Forsi kien qam bil-bajda mdawra, jew vera ma kellux aptit imur ix-xogħol, iqassam il-posta. Min jaf. Li hu żgur hu li x-xogħol qatt ma reġa’ daħal, għax laħaq xjaħ u għokos sakemm ħarġuh mill-ħabs. Kont ngħaddi minn quddiemu kull filgħodu fi triqti lejn ix-xogħol. Wiċċu ismar daqs ħobża tal-Malti daqsxejn maħruqa, u r-raded tat-tikmix tant kienu fondi li kont nistħajjilhom jiġmgħu t-trab ġo fihom. Il-bieb ta’ barra kien dejjem iżommu miftuħ. Iż-żebgħa t

    — “Ara Birkirkara x’ħa jiġu …” ta’ Michaela Pia Camilleri

    — “Ara Birkirkara x’ħa jiġu jagħmlu t-turisti”
    ta’ Michaela Pia Camilleri

  16. L-aħħar xhur tat-tqala kont qattajthom inħejji għall-ewwel snin ta’ ibni. Inżilt bih f’ġufi Malta u għallimtu l-kelmiet “xemx”, “baħar”, “ramel”, “mistrieħ”. L-ilsien tiegħi se jkun ilsienu; b’ħalibi se nisqih. F’dirgħajja se nbennu u b’dirgħajja nipproteġih. B’subgħajja se mmellsu, b’leħni nwennsu. Did-dinja tant kbira madwarna, imma d-dinja tiegħu se tkun l-ewwel jien. Qatt qabel ma kont ferħana hekk, ġimgħa wara l-oħra bla waqfien. Fejn marru t-tumbati fil-burdati? Bih f’ġufi kont sibt il-mistrieħ, kienli l-ferħ, kien kollox għalija bħalma jien kont kollox għalih. Ma kellux kwiet. Kompla jikb

    — “Jisimni Gianna” ta’ Loranne Vella

    — “Jisimni Gianna”
    ta’ Loranne Vella

  17. Meta tasal id-dar, issib kaxxa kbira tal-kartun timblokka l-bieb tal-flett. Tagħmel sekonda jew tnejn tħares lejha, imbagħad tiġġebbed biex tiftaħ il-bieb u tipprova timbuttaha ’l ġewwa bl-irkoppa u l-pexxul imma bilkemm titħarrek, allura tqiegħed il-basket fuq il-kaxxa u timbotta ’l ġewwa b’kemm għandha saħħa f’dirgħajha. Tittama li ma raha ħadd mill-blokk dil-kaxxa. Tagħlaq il-bieb, tispezzjona l-ħames uċuħ tagħha, magħluqin bit-tejp, u ma tara l-ebda marka. X’jista’ fiha? Armi. Pistoli, hand grenades, machine guns. Bomba — pumm — toqtol lilu, toqtol lilha. Katavru. O

    — “L-Għoxx Mera tar-Ruħ” ta’ Glorianne Micallef

    — “L-Għoxx Mera tar-Ruħ”
    ta’ Glorianne Micallef

  18. Niftaħ għajnejja kuntenta li rqadt tajjeb ħafna, f’sodda kbira u komda u fuq imħadda kif inħobbha jien. Sabiħ torqod mingħajr tbandil. Mhux bħal-lejl ta’ qablu, abbord l-Excelsior, fejn ma tantx irqadt minħabba l-avviżi fuq il-loudspeaker fil-kabina, l-ewwel bit-Taljan u wara bl-Ingliż, u mbagħad il-ħsejjes tal-mutur u l-makkinarju kollu tal-vapur, orkestrati flimkien mal-air conditioner tal-kabina. It-tbandil tal-mare mosso biss kien jonqos biex għaqqadna l-bubun. Imma dalgħodu, wara lejl kwiet, m’għandix aptit inqum. Nixtieq nista’ norqod iżjed jew inqatta’ lejl ieħor hawn, imma l-ferrovija ti

    — “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bi…” ta’ Kristina Borg

    — “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod”
    ta’ Kristina Borg

  19. Ommi kienet it-tieni wild minn ħamest itfal, l-ewwel bint wara ħuha l-kbir, u l-ikbar waħda minn erba’ aħwa bniet. Meta twieldet l-aħħar waħda, ommi kienet kibret biżżejjed biex tkun għaliha mhux biss oħtha l-kbira iżda anki ommha meta ommhom kienet tintefa’ għodwiet sħaħ fid-dlam tal-kamra tas-sodda mimduda b’maktur kobba nofsu f’idha nofsu f’ħalqha tifga l-krib hi u titqabad mal-migranji li kienu ilhom jaħkmuha għal għarrieda mill-ewwel ġimgħat tat-tielet tqala u ma riedu jerħuha b’xejn. Kienet ommi li lil ħutha bniet kienet tlestilhom, kull filgħodu, il-ħwejjeġ u l-fatra, u tgħinhom jagħmlu s

    — “Jisimni Gianna” ta’ Loranne Vella

    — “Jisimni Gianna”
    ta’ Loranne Vella

  20. Partikolarment niftakar ċar BMW E30, griż kulur il-ġurdien, trid seba’ għajnejn biex tarah, b’TOP GUN miktuba daqs nofs il-windscreen, viċin fejn kont noqgħod. Riċentament dan il-mudell partikolari reġa’ sar imfittex ħafna, u l-prezzijiet tiegħu sparaw fl-aħħar snin. Dan meta wieħed iqis li għal nofs id-disgħinijiet, meta l-ewwel verżjoni ta’ dan il-mudell kellha madwar ħmistax-il sena, kienet moda li l-magna oriġinali tinbidel ma’ dawk il-magni mill-Ġappun, u ħafna E30, li kellhom il-body tqil u l-bżonn ta’ magna tiġbed biex jimxu, spiċċaw bit-Toyota u bl-Isuzu diesel, jekk mhux ukoll b’gearbox

    — “Inkejja #1” ta’ Ryan Falzon

    — “Inkejja”
    ta’ Ryan Falzon

  21. Qatt ma skoprejna x’jiġri li kellna nittardjaw. Dejjem naslu eżatt fil-ħin, naqbżu ’l barra mill-vann, ngħaddu mill-kanċell il-kbir tal-ħadid, u nitilgħu t-taraġ sparati. Kull ġurnata hi l-istess ġurnata. Inħeġġeġ ’il ġismi jħaffef, daqslikieku kien annimal apparti minni nnifsi, imma t-toqol tal-basket mimli kotba jillajmani. Kważi niżloq quddiem ir-reception, nisprintja għal ġos-sala tal-assembly, nilheġ, bla nifs. Sister Anthony, deo gratias, għadha mhix hawn. Qalbi tant qed tgħaġġel, qed nara l-istilel iduru bija. Inżomm mal-ħajt biex nieħu n-nifs u niffoka għajnejja fuq il-madum maqsu

    — “Likantropi” ta’ Davinia Hamilton

    — “Likantropi”
    ta’ Davinia Hamilton

  22. Ritmu” jfisser is-singularizzazzjoni kaosmika taż-żmien: ir-ritmu jiskanda ż-żmien bħala l-vibrazzjoni ta’ organiżmu singulari li jieħu n-nifs, li qed jipprova jintona mal-kaos ta’ madwaru. Għalkemm it-teorija żviluppata minn Wilhelm Fliess lejn l-aħħar tas-seklu dsatax dwar il-bijoritmi hija ġeneralment meqjusa bħala psewdoxjentifika, jien napprezza l-potenzjal metaforiku tal-kunċett tal-bijoritmu. L-organiżmi huma magħmula minn materja vibranti, u l-pulsazzjonijiet ta’ organiżmu individwali jidħlu f’relazzjoni ritmika mal-pulsazzjonijiet ta’ organiżmi individwali oħrajn tal-madwar. Din il-konġ

    — “Nifs: Kaos u Poeżija #8” ta’ Franco "Bifo" Berardi

    — “Nifs: Kaos u Poeżija”
    ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)

  23. Semmejt dik il-ħabiba li tibgħatli l-poeżiji, sekonda ilu: Jasmine Bajada, poeta żagħżugħa Għawdxija li diġà ppubblikat xogħol akkademiku u poeżiji apparti dawk f’ilsien selvaġġ. Ma kont naf kważi xejn dwarha: għal żmien twil kienet għalija isem bla wiċċ, għax kienet ippubblikat xogħolha f’ġurnal akkademiku li kont immexxi fil-passat. Imbagħad bdejna naqsmu l-poeżiji (xi tliet jew erba’ snin wara) u, malli qrajthom, peress li għoġbuni sew, kelli għall-inqas insir nafha ftit: sibtha bniedma tħobb il-bankijiet taħt is-saġar u li tilqa’ lil dak li jkun bi tbissima fiduċjuża.

    — “Persjani” ta’ Aaron Aquilina

    — “Persjani”
    ta’ Aaron Aquilina

  24. Temp ikrah illum.” Is-sema tqil, l-art għasra, il-bjut battala. Ili ma noħroġ. Fil-mera, wiċċi musfar u xagħri mitluq. Bl-istess flokk dawn l-aħħar jumejn u qalziet wiesa’ tal-piġama. Intella’ u nniżżel nixrifx mill-għatba ’l barra  —  nieħu naqra arja friska, inbiddel ftit, inderri. Iżda dawn l-erba’ ħitan wisq kennija. Lil hinn mill-maltemp, miċ-ċiera tan-nies u mir-rutina tax-xogħol, nagħżel li nestendi dan l-irtir domestiku. Hawn ġew ma jonqosni xejn: fadal xi bottijiet ikel fil-cupboard, jitħaddtu miegħi n-nies tat-televixin, u jżiegħel bija l-friex kbir u sħun. Negħreq ġo fih bħal f’baħar ar

    — “Lejl u Nhar” ta’ Miriam Galea

    — “Lejl u Nhar”
    ta’ Miriam Galea

  25. Vera ħarset lejn oħtha fil-mera. Lejn it-tikmix li kien jikxef il-fatt li kienet avvanzata fiż-żmien imma fl-istess ħin jaħbi l-età preċiża tagħha. X’aktarx li kellha fuq it-tmenin sena sew, forsi saħansitra fuq id-disgħin. Għajnejha kienu għadhom jaħdmu tajjeb, bħas-sensi l-oħra tagħha. Iffukat fuq punt partikolari fil-ġenb ta’ wiċċha. Għal xi raġuni, waqt li qed timraħ f’dak id-deżert ta’ wiċċha, iż-żona b’dawk l-għoljiet u l-widien mimlijin għerien mudlama u sigrieti affaxxinatha iktar minn bnadi oħra. Poġġiet żewġt iswaba’ hemm u mellset il-ġilda bi ħlewwa liema bħalha. Imbagħad ġebbditha ft

    — “Qamar Aħmar” ta’ Simon Bartolo

    — “Qamar Aħmar”
    ta’ Simon Bartolo

  26. Waqt żmien il-Covid rajt id-dokumentarju fuq TVM News dwar Filfla, u dan kien mument li fetaħli l-bibien beraħ. Minn naqra ta’ għajdut, storja, leġġenda tan-nies ta’ wara l-mina bdew jispuntaw friegħi ġodda. Id-dokumenti u l-mapep li juri Joe Sultana flimkien mal-memorji tiegħu qanqluni biex nipprova ngħaqqad u nilgħab b’dawn l-elementi fil-performance. Bdejt bil-prattika militari għax jien qatt ma kien għaddieli minn rasi li dak il-blat imġarraf madwar Filfla mhuwiex xogħol iż-żmien u t-tħabbit tal-mewġ imma xogħol il-bniedem. It-tifrik ta’ Filfla matul iż-żminijiet huwa diżastru teknoloġ

    — “Splużjonijiet #1” ta’ Jimmy Grima

    — “Splużjonijiet”
    ta’ Jimmy Grima

  27. Xi siegħa wara, biż-żerniq kmieni ta’ Marzu jlebleb il-blu fuq kull wiċċ, Maimouna u ċ-ċkejkna Gabrielle kienu mixjin lejn id-dar, jiċċelebraw ir-rebħa glorjuża ta’ dakinhar waqt il-logħob tal-futbol ta’ nhar ta’ Ħamis. Tifla ta’ xi għaxar snin għaddiet bil-ġirja b’xirja m’għand il-ħanut tal-pjazza, it-toppu jperper kontra r-raġġi tax-xemx. Ġappuniż b’xagħru sufi, qisu għadu kif ħaslu, qasam it-triq maġenb il-pont. Mal-kantuniera l-oħra, quddiem il-ħsejjes tal-mużika jfuru mill-ħanut daqs nitfa, il-ġara ta’ Maimouna mxiet bit-tfal fil-pram. Kellha libsa twila u pulita, griża, tal-polyester

    — “Ħsieb il-Ħamiema” ta’ Noah Fabri

    — “Ħsieb il-Ħamiema”
    ta’ Noah Fabri

  28. Żgur li ismi familjari. Żgur li smajt bosta stejjer fuqi. Iżda żgur qatt ma smajt dak li ġara bejni u bejn Persew. Nitolbok, iskot ftit u isma’ l-istorja tiegħi qabel nissarraf f’elf framment ta’ miti oħra… Mela darba, ħmistax-il sena ilu, meta kont għadni tifla, kont ngħix mal-ġenituri tiegħi, Foriku u Keto, fuq gżira serena mdawra b’baħar blu jwerżaq. Id-dar kienet ċkejkna, bi tlett ikmamar kollox; il-kċina, il-kamra tal-bżonnijet tagħna u l-kamra fejn konna norqdu jien u ħuti l-oħra. Għalkemm bejni u bejn ħuti l-kbar ftit snin biss kienu jifirduna — qabża ta’ sentejn kull wieħed — l-ikbar d

    — “Medusa” ta’ Rowena Grech

    — “Medusa”
    ta’ Rowena Grech

  29. Zhukovka hija belt żgħira fir-Russja. Issa bilkemm jista’ jsibha xi ħadd fuq mappa, lanqas nerd tal-kartografija, jew xi ħadd bil-Masters fil-Ġeografija, lanqas xi “Russu professjonali” ta’ grad għoli. Imma darba — qabel Gorbachev waqa’ fil-ġenn tal-Perestroika, u kkundanna ’l-poplu Sovjetiku jsofri minn dijarrea ta’ ħelsien — proprju din Zhukova kienet il-manifattur tar-roti famużi, li kienu l-ħolma ta’ kull ġuvnott u Pijunier Żgħir. Dawk ir-roti tal-ġenerazzjoni l-ġdida, Десна-два, kellhom roti żgħar imma jservu, frame jintewa, u prezz għoli żżejjed mgħolli jerġa’ iktar minn dawk il mingħula tal-b

    — “Shaft taż-Żibel (silta)” ta’ Iva Pezuashvili

    — “Shaft taż-Żibel (silta)”
    ta’ Iva Pezuashvili (tr Joe Gatt)

  30. 12 ta’ Mejju, 1973. Għamiltu l-passaport? Nispera li għamiltu u li hemm il-kitba bl-Għarbi ħa tkun tista’ tidħol il-Libja mingħajr problemi. Nispera li qed tħossok aħjar issa bit-tqala. Saret biċċa xogħol kbira sew biex issib tikri jew tixtri post Tripli — ħafna nies ġew joqogħdu hawn issa, u mhux kemm tgħid ħa mmur insib post. Qed inħossni qisni m’iniex miżżewweġ; bilkemm qattajna ħin flimkien. Jerġa’ jirreferi għall-ittra twila li kien bagħtilha: ifhem sew xi ktibtlek hemm. X’se tagħmel? Ġejja, jew se tibqa’ Malta? Se tibqa’ tisma’ min-nies li jgħidulek li l-Libja mhux post tajjeb g

    — “Es Sidr #4” ta’ Omar N’Shea

    — “Es Sidr”
    ta’ Omar N’Shea

  31. 22 ta’ Marzu 1973. Irċevejt tliet ittri mingħandek, tal-1, it-2 u t-3 ta’ Marzu. Grazzi. Il-flus li bgħattlek tista’ tmur tixtri xi affarijiet għat-tieġ bihom, jew stennieni u la nasal immorru flimkien. Ktibtli li qed tfittex biex tikri dar għal sena. Għala sena? Mhux se ndumu Malta sena żgur, Jos. Jekk trid issib tikri xi mkien għal tlieta jew erba’ ġimgħat, tajjeb. Sakemm inkun hemm jien ikollna fejn noqogħdu. Imma mhux beħsiebni noqgħod ġej u sejjer minn Tripli għal Malta għaliex ma nistax u m’għandix il-ħin. Il-gvern jagħtina visa limitata u hemm limitu wkoll fuq kemm flus nistgħu noħorġu

    — “Es Sidr #3” ta’ Omar N’Shea

    — “Es Sidr”
    ta’ Omar N’Shea

Dekorazzjoni art-nouveau