Abeċedarju

Aħna l-Maltin inħobbu niċċajtaw li Malta dejjem għadna lura f’kollox għaliex l-affarijiet ġodda jdumu ħafna jaqsmu l-baħar qabel ma jaslu sa pajjiżna. Li nħarsu lejna nfusna bħala kultura li “għadha lura” u li hija “inqas moderna” huwa bla dubju riżultat tal-inkontru kolonjali fejn il-kulturi kolonizzati jiġu ġġudikati — jew, bħal fil-każ tal-Maltin illum, jiġġudikaw lilhom infushom — skont kriterji tat-traġitti storiċi tal-Ewropa tal-Punent. Skont l-istorja dominanti, il-perjodu tal-modernità beda mar-rivoluzzjoni industrijali u l-industrijalizzazzjoni. Pajjiżi mhux industrijalizzati, jew li l-iżvi

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)p…” ta’ Manuela Zammit

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)possibbiltà tal-Biennale ta’ Malta”
ta’ Manuela Zammit
Bħalma żgur skoprew ħafna qabli, meta tkun qed tittraduċi mit-Taljan, il-Malti li qed taħdem bih ma tħossux uniformi. Fih ħafna li hu lixx u duttili, imma fih ukoll l-għoqiedi u l-ingroppi. Fil-Malti hemm ħafna Taljan li jgħaddi mingħajr ma tagħti kasu; imbagħad hemm it-Taljan tal-avukati. Filli tiskrupla għax tħossok m’int qed tagħmel xejn ħlief tbiddel ftit l-ortografija — “jien navvanza t-tali ipoteżi biex nispjega d-debbolezza ġovanili tiegħi, imma mingħajr konvinzjoni deċiża” — filli ttik rasek għax tinduna li qed tinstema’ iktar Taljan mit-test oriġinali. It-Taljan ta’ Svevo forsi mhux e

— “Il-Kuxjenza fit-Truf” ta’ Joe Gatt

— “Il-Kuxjenza fit-Truf”
ta’ Joe Gatt
Ċertament, dawn il-magni tal-qari se jaħjuha l-letteratura. Fl-aħħar ikollna ġgajta fuq ġgajta ta’ qarrejja li anki jekk jitħajru jiktbu huma stess, xorta waħda jifdlilhom il-ħin biex jaqraw il-kitba tagħna. L-ilsna ż-żgħar, li s’issa jkunu gawdew mill-prestiġju tal-kitba artiġġjanali, issa jindunaw li jistgħu jibbenefikaw iktar minn din l-innovazzjoni milli biss joqogħdu jistennew li kulħadd jiggustahom għax żgħar. F’daqqa waħda jkollna miljuni fuq miljuni ta’ qarrejja u l-Malti jkollu sfera kbira daqs tal-Ingliż, l-Ispanjol, l-Għarbi, in-Navajo. Ilsienna issa jkun oċean immens, kożmos sħiħ ta’

— “Il-Magna tal-Qari” ta’ Joe Gatt

— “Il-Magna tal-Qari”
ta’ Joe Gatt
Chaosmose huwa t-titlu tal-ktieb finali ta’ Félix Guattari. Il-kunċett ta’ kaosmożi ħareġ mix-xogħol preċedenti ta’ Guattari, partikolarment mill-kunċett tar-ritournelle tiegħu u ta’ Gilles Deleuze. It-terminu “kaosmożi” jalludi għall-pożizzjoni ta’ awtorità tal-kaos, u l-prospett tal-evoluzzjoni osmotika tal-kaos innifsu. Il-ħidma fundamentali tal-kaosmożi hija l-interazzjoni bla waqfien bejn ir-respirazzjoni kosmika u r-ritornelli tas-singularità. L-ordni stabbilita — soċjali, politika, ekonomika u sesswali — għandha l-għan li tinforza konkatenazzjoni li twebbes u toħnoq l-oxxillazzjo

— “Nifs: Kaos u Poeżija #2” ta’ Franco "Bifo" Berardi

— “Nifs: Kaos u Poeżija”
ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)
Dawn huma ritratti li ħadt fil-Ghouta tal-Lvant, barra Damasku, is-Sirja, fl-4 ta’ Ġunju 2018. Dan kien is-sit ta’ assedju twil u brutali, li qata’ lil kull min kien jgħix f’din iż-żona mill-provvisti essenzjali u mill-bqija tad-dinja għal ħames snin sħaħ. Dakinhar kont fi skola, nofsha mtajra mill-bombi, fejn iltqajt ma’ tfal li kienu qed jerġgħu lura fil-klassi wara snin ta’ gwerra u assedju. L-eċitament fuq wiċċhom, issa li setgħu jerġgħu jiġu lura l-iskola, kien f’kuntrast totali mal-qerda ta’ madwarhom. Ħin minnhom, bejn intervista u oħra, ħriġt barra biex nerġa’ nieħu l-istampa kollha tal-

— “Fejn Ħallejtha r-Rota Met…” ta’ Karl Schembri

— “Fejn Ħallejtha r-Rota Meta Ħrabt?”
ta’ Karl Schembri
Erġajt lura Malta. U ilni ġa sena hawn. Bla ħsieb kienet din, ġita tas-sajf bħal kull sena oħra iżda din id-darba fost affarijiet oħra, kienet aħbar kerha li żammitni hawn. Ejja ngħidu li kien u għadu jagħmel sens li jien, Romeo, ninsab hawn. Sirna nafu li missieri kellu kanċer fl-istonku, ikrah ferm, tal-biża’ waħx. Imnalla kellu l-għasafar biex jedha u lil ommi, li hi l-pilastru tal-familja u mingħajrha ma nagħmlu xejn. Imnalla kellna ftit minn dawn l-għasafar id-dar magħna għax lil ommi ħabbewha wisq, u hi lilhom. Ommi tqala waħda kellha, u ħarġulha tnejn f’daqqa. Ifhem, mhux eżatt hekk l-ist

— “Qarn (silta)” ta’ Romeo Roxman Gatt

— “Qarn (silta)”
ta’ Romeo Roxman Gatt
Fit-3 ta’ Diċembru tal-1872, George Smith ippreżenta lis-Society of Biblical Archaeology ġewwa Londra s-sejbiet tar-riċerka li kien qed jagħmel fuq biċċa fuħħar miżgħuda b’tinqix li jirrappreżenta sinjali Kunejformi, it-teknoloġija tal-kitba tal-Mesopotamja tal-Qedem li fiha ġew miktuba għadd ta’ lingwi bħas-Sumeru, l-Akkadi (bid-djaletti tal-Babilonjan u l-Assirjan), l-Eblaita, u l-Elamita. L-antiċipazzjoni għal din il-laqgħa speċjali kienet tremenda. Uħud mill-irjus il-kbar tax-xena arkeoloġika ta’ Londra kienu hemm; il-Prim Ministru William Gladstone kien fl-udjenza. Smith innifsu kien ġej mi

— “Gilgamex, Dak li Ra l-Qiegħ” ta’ Omar N’Shea

— “Gilgamex, Dak li Ra l-Qiegħ”
ta’ Omar N’Shea
Ġilda. Kull bniedem adult għandu mal-erba’ kilogrammi ġilda. Jekk issaqsi lil xi ħadd għal lista tal-organi li għandu l-bniedem, għid li dak li jkun se jinsa jsemmilek il-ġilda, li hija l-ikbar organu fil-bniedem. Il-ġilda tgħattina, tiksina, bħal burdura li żżomm kollox fil-konfini tagħha, fi ħdanha. Il-ġilda tipproteġina, mill-elementi u minn daqqiet li kieku ma kienx għaliha jaqilgħuhom organi iktar sensittivi. Però l-ġilda hi tfakkira li aħna mġissma. Ma tantx tintuża dil-kelma f’dan is-sens; forsi messha tintuża iżjed. Qabel ma aħna dak jew l-ieħor, anzi, sabiex inkunu dak jew l-ieħor

— “Ġilda” ta’ Kurt Borg

— “Ġilda”
ta’ Kurt Borg
Glissant isemmi wkoll id-diżordni u l-kaos, li hu jikkunsidra bħala forzi produttivi li jitfaċċaw hekk kif l-assunzjoni falza — li d-dinja u dak kollu ta’ ġo fiha jista’ jiġi kklassifikat, iddefinit, mifhum totalment, u ordnat skont loġika universali (il-filosofija tal-Punent) li toriġina minn ċentru singulari (l-Ewropa tal-Punent ta’ Fuq) — tibda tfalli u d-dinja tiżvela ruħha bħala irreduċibbli għal din il-perspettiva waħda. F’Poétique de la Relation Glissant jintroduċi wkoll il-kunċetti tat-“trasparenza” u l-“opaċità” li l-ktieb huwa tant magħruf għalihom. Hawnhekk, it-trasparenza hija l-a

— “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha …” ta’ Manuela Zammit

— “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha Ritratt Ieħor”
ta’ Manuela Zammit
GĦal Henri Bergson, iż-żmien huwa definit mill-perspettiva tal-kuxjenza tagħna tad-dewmien. Iż-żmien huwa l-oġġettivazzjoni tal-att tat-teħid tan-nifs ta’ organiżmu bijoloġiku, li huwa sensittiv u konxju. Ir-respirazzjoni singulari tissensel mat-teħid tan-nifs tal-oħrajn, u din il-korespirazzjoni aħna nirreferu għaliha bħala “soċjetà”. Is-soċjetà hija d-dimensjoni li, fiha, id-dewmiet singulari huma rranġati mill-ġdid f’qafas ta’ żmien kondiviż. Il-kuxjenza tinsab fiż-żmien, imma ż-żmien jinsab fil-kuxjenza, peress li jista’ biss jiġi pperċepit u pproġettat mill-kuxjenza. “Iż-żmien” ifisse

— “Nifs: Kaos u Poeżija #2” ta’ Franco "Bifo" Berardi

— “Nifs: Kaos u Poeżija”
ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)
Hawn m’hawnx xemx. Is-sema abjad bħall-għadam. Ħares ’l hawn. Baħħ, m’hawnx ruħ. Ir-riħ ivenven u l-weraq jinxef. Fejn mar il-gawwi, jittajjar fuq truf l-art? Jitbaskat fin-nirien ta’ nżul ix-xemx. Tar lejn artijiet imbiegħda malli nġema’ s-sħab. Fejn qed tistaħba x-xemx tisreġ, fejn mar id-dawl? Ħares lejja. Wiċċi kulur it-terra, donni rajt fatat. U ara għajnejja, mhux qed tarahom neżlin ġol-ħofra, imdawrin swidija? Għażiż tiegħi, ġieli ħarist lejn sema ikħal, u ftit ftit rajtu jiddallam u jissaħħab, imbagħad jiswied? Ftit wara jinfetħu bwieb is-sema u fil-pr

— “Lejl u Nhar” ta’ Miriam Galea

— “Lejl u Nhar”
ta’ Miriam Galea
Ħadd ma jista’ jiċħad li ninsabu f’punt fl-istorja tad-dinja fejn għandna iktar minn kollox. Iktar krudeltajiet, iżda wkoll iktar ġesti ta’ rieda tajba. Iktar problemi finanzjarji, fl-istess ħin li iktar nies qed jistagħnew. Iktar kriżijiet ta’ kull xorta u għamla, ibda mill-ambjent u spiċċa bil-mard. L-istess, it-tagħrif dwar it-tnejn. Iktar ksenofobija u razziżmu, kif ukoll iktar diskorsi ta’ inklużjoni soċjali u ugwaljanza. Primarjament, għandna iktar minn kollox għaliex esposti għal ħafna iktar meta kkumparat ma’ dak li kien qabel jesponina għalih il-ġurnal ta’ kuljum, kemm-il darba kien jin

— “Politika bla Nifs” ta’ Karl Baldacchino

— “Politika bla Nifs”
ta’ Karl Baldacchino
Issa li s-suġġett dar fuq il-ħars, ta’ min neżaminaw ftit in-natura ta’ dan il-ġest fil-kuntest inkwistjoni; ġest li mingħajru ma jista’ jeżisti l-ebda tip ta’ immaġni. Kull darba li nħarsu lejn Filfla nilmħu l-gżiraġni kemm fl-iktar kompożizzjoni bażika, elementali, u kważi astratta tagħha bħala gżira solitarja u diżabitata (min-nies), kif ukoll f’forma familjari u affettiva ħafna: dik ta’ Filfla. F’dan il-mument forsi nesperjenzaw bl-iktar mod intens, personali, iżda li xorta waħda nistgħu nirrelataw miegħu, x’jiġifieri li tkun minn gżira u tgħix fuq gżira daqstant żgħira — gżiritna speċifikamen

— “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha …” ta’ Manuela Zammit

— “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha Ritratt Ieħor”
ta’ Manuela Zammit
Jien u Alice qed niffurmaw xirka li fiha hemm aħna biss. Alice għandha għajnejha lewn l-ambra illustrata, u xagħar iswed folt li jinżel għall-ponta fuq moħħha. Tajba fl-isports, u moħħha jilħqilha għall-matematika. Meta tkun waħedha, timmarka dirgħajha bl-iskieken ta’ missierha. Il-feriti tgħattihom taħt kmiem twal. Billejl, meta norqod għandha, nagħfas ġismi ma’ tagħha u bil-ponot ta’ subgħajja mmiss il-ġeometrija tal-marki. Norqdu mgħannqin. Lil Alice nħobbha wisq. Mhux l-imħabba diżinteressata li għandi għal familti, lanqas il-ġenn li nħoss għal dawk l-idoli li l-ħitan ta’ kamarti miksijin b’

— “Likantropi” ta’ Davinia Hamilton

— “Likantropi”
ta’ Davinia Hamilton
Kif nistgħu bl-ikel li nieklu, nissalvagwardjaw is-saħħa tagħna u ta’ artna, imma wkoll is-saħħa ta’ dawk il-ftit nies li permezz tagħhom għandna dan l-ikel? Kif nistgħu nieklu b’mod li jħallina nirrifjutaw il-paradigma neoliberali li qed naraw fl-ikel modern, b’mod li jġedded il-wirt? Kif nistgħu nġibu ruħna b’mod li jiffaċilita s-sostenn tal-għajxien għall-bdiewa? Kif nistgħu nieklu b’mod li jgħinna nagħrfu l-iskarsezza tal-ikel Malti bħala effett postkolonjali? Kif nistgħu nerġgħu nindiġenizzaw l-ikel tagħna, billi nimpedixxu l-azzjoni korporattiva u nsaħħu l-interess fil-ġid komuni? Nafu x’ħ

— “Is-Sovranità tal-Ikel” ta’ Nicole Borg

— “Is-Sovranità tal-Ikel”
ta’ Nicole Borg
L-Isptar Boffa jibqa’ joffrili taħlita ta’ emozzjonijiet. Jogħġbuni l-inħawi fejn jinsab, mgħaddas bejn il-Furjana u l-Belt. Il-Furjana nħobbha għax fiha għadd sabiħ ta’ ġonna: imdeffsa fis-swar jew mistrieħa fuqhom, f’nofs triq li tieħdok lejn il-Belt jew tniżżlek ’l isfel minn mat-triq għal ħdejn il-baħar. Tibqa’ waħda mill-iktar sensazzjonijiet ħelwin jien u dieħla mill-grada u mmidd riġlejja f’wieħed minn dawn l-ambjenti antiki u kwieti; il-ġnien tal-Milorda, il-Ġnien tal-Ġeneral, l-Argotti, il-Mall fejn tinsiehom l-irwejjaħ tal-egżost u l-leħħiet tal-metall tiela’ blokok ħoxnin qishom saba’

— “Minn Ħarstek Twila sa Boffa” ta’ Claudia Gauci

— “Minn Ħarstek Twila sa Boffa”
ta’ Claudia Gauci
Ma tantx laħqet kielet meta, minn wara l-bieb, semgħet ġejjin il-passi tal-ħamiema tagħha, kif dal-aħħar bdiet issejħilha lit-tifla. Tbissmet xħin daħlu Maimouna u Gabi; mill-ewwel bdew jgħajtu, it-tnejn li huma, jirrakkuntawlha kif Gabi kienet tat xutt tajjeb u skurjatlu lit-tifel. Nathalie poġġiet il-platt fuq is-sufan u qabdet lil bintha, neħħitilha ż-żarbun u staqsietha riditx tbiddel waħedha llum, la kienet kbira biżżejjed biex tiskorja. Gabi għorkot imneħirha u xenglet rasha biex tfisser le, waqt li ħarset, makakka, f’għajnejn ommha. Maimouna offriet li tbiddlilha hi, imma Nathalie qaltilh

— “Ħsieb il-Ħamiema” ta’ Noah Fabri

— “Ħsieb il-Ħamiema”
ta’ Noah Fabri
Niftaħ għajnejja kuntenta li rqadt tajjeb ħafna, f’sodda kbira u komda u fuq imħadda kif inħobbha jien. Sabiħ torqod mingħajr tbandil. Mhux bħal-lejl ta’ qablu, abbord l-Excelsior, fejn ma tantx irqadt minħabba l-avviżi fuq il-loudspeaker fil-kabina, l-ewwel bit-Taljan u wara bl-Ingliż, u mbagħad il-ħsejjes tal-mutur u l-makkinarju kollu tal-vapur, orkestrati flimkien mal-air conditioner tal-kabina. It-tbandil tal-mare mosso biss kien jonqos biex għaqqadna l-bubun. Imma dalgħodu, wara lejl kwiet, m’għandix aptit inqum. Nixtieq nista’ norqod iżjed jew inqatta’ lejl ieħor hawn, imma l-ferrovija ti

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bi…” ta’ Kristina Borg

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod”
ta’ Kristina Borg
Ommi kienet it-tieni wild minn ħamest itfal, l-ewwel bint wara ħuha l-kbir, u l-ikbar waħda minn erba’ aħwa bniet. Meta twieldet l-aħħar waħda, ommi kienet kibret biżżejjed biex tkun għaliha mhux biss oħtha l-kbira iżda anki ommha meta ommhom kienet tintefa’ għodwiet sħaħ fid-dlam tal-kamra tas-sodda mimduda b’maktur kobba nofsu f’idha nofsu f’ħalqha tifga l-krib hi u titqabad mal-migranji li kienu ilhom jaħkmuha għal għarrieda mill-ewwel ġimgħat tat-tielet tqala u ma riedu jerħuha b’xejn. Kienet ommi li lil ħutha bniet kienet tlestilhom, kull filgħodu, il-ħwejjeġ u l-fatra, u tgħinhom jagħmlu s

— “Jisimni Gianna” ta’ Loranne Vella

— “Jisimni Gianna”
ta’ Loranne Vella
Poeżija bl-Ingliż li ktibt hija “Acne & Horny” fuq ktejjeb ċkejken li tathuli ħabiba tiegħi tal-qalb. Djarju qisu veru seta’ kien ta’ Romeo. Warda fl-aħmar imnaqqxa fuq qoxra tal-ġild ħadra. Minflok fuq Ġuljetta qed nikteb fuqi u fuq it-T. Lit-tfajla tiegħi niktbilha poeżiji imma ġeneralment nibgħathomlha email jew niktibhom fuq karta tal-kompjuter. Darba għamiltilha ktieb; ħadt il-ħin fuqu, ma kienx kliem biss. Hi tiktibli veru sabiħ, tikteb sabiħ b’mod ġenerali. Meta tmur lura lejn Barċellona tħallili koċċ ittri ċkejknin imferrxin mad-dar. Taħt l-imħadda, jew fil-wax ta’ xagħri, fil-kexxun

— “Qarn (silta)” ta’ Romeo Roxman Gatt

— “Qarn (silta)”
ta’ Romeo Roxman Gatt
Qattajt il-vaganzi tas-sajf tal-1980 kważi kollha d-dar t’ommi tal-Iklin. Il-patt magħha biex noqgħod hemm u nkun nista’ ngħum sa billejl, kien li nagħti daqqa t’id, nieħu ħsieb l-annimali, naħsel il-karozzi u niżbogħ ix-xatba. Il-pixxina kienet id-dinja tiegħi: nifta’ l-ġebel fin-naħa l-fonda u nogħdos għalih, intellaq ma’ min jinżel jgħum, u nara x’qabża se nivvinta: jew gabrijoli minn fuq il-madum jew għal rasi minn fuq il-bejt. Ngħum min-naħa għall-oħra u lura fil-qiegħ u nżomm in-nifs. Nitla’ niekol il-patata maxx, nagħti l-laħam u l-ħut bil-moħbi lill-klieb, u nerġa’ ninżel fl-ilma. Is-saj

— “Es Sidr #2” ta’ Omar N’Shea

— “Es Sidr”
ta’ Omar N’Shea
Retour à Reims jiddokumenta l-kollass tal-politika tal-massa, billi jsegwi moviment orbitali mill-partit għall-privatizzazzjoni fis-snin tmenin u disgħin, flimkien mal-eklissi gradwali tad-dinjiet soċjali li kienu abitaw il-ġenituri ta’ Eribon. Iżda diġà fis-snin disgħin it-teorija politika kienet fasslet fiżjonomija tal-era l-ġdida postpolitika — waħda li identifikat fatturi ewlenin għar-rimpjazzament tagħha stess. Għax-xjenzat politiku Brittaniku Colin Crouch, iż-żmien tal-postpolitika kien ikkaratterizzat minn paradoss. Kif jikteb fil-bidu ta’ Post-Democracy (2004), fil-mill

— “Kollox Iperpolitiku” ta’ Anton Jäger

— “Kollox Iperpolitiku”
ta’ Anton Jäger (tr Karl Baldacchino)
Semmejt dik il-ħabiba li tibgħatli l-poeżiji, sekonda ilu: Jasmine Bajada, poeta żagħżugħa Għawdxija li diġà ppubblikat xogħol akkademiku u poeżiji apparti dawk f’ilsien selvaġġ. Ma kont naf kważi xejn dwarha: għal żmien twil kienet għalija isem bla wiċċ, għax kienet ippubblikat xogħolha f’ġurnal akkademiku li kont immexxi fil-passat. Imbagħad bdejna naqsmu l-poeżiji (xi tliet jew erba’ snin wara) u, malli qrajthom, peress li għoġbuni sew, kelli għall-inqas insir nafha ftit: sibtha bniedma tħobb il-bankijiet taħt is-saġar u li tilqa’ lil dak li jkun bi tbissima fiduċjuża.

— “Persjani” ta’ Aaron Aquilina

— “Persjani”
ta’ Aaron Aquilina
Tasal id-dar, tinża’ l-ġlekk, u tidħol fil-kamra tal-banju, tinża’ l-qalziet, attenta li ma titniggiżx bil-labra tas-sarwan, tinża’ l-qalziet ta’ taħt ftit imdennes, kieku tarah ommha tagħtiha puplesija, taqbad il-mera li tkabbar, dik li kultant tuża biex tnittef ħuġbejha u s-suf li jisponta minn geddumha qisu nesa li hi, fil-fatt, mara, tpoġġi mal-art fuq it-tapit, sormha barra, riġlejha milwijin, bil-mera bejn saqajha tipponta lejn għoxxha. Suf. Ħafna suf. U riħa t’għaraq, bewl u miżża wara ġurnata maqful ġo qalziet xpakkat tal-polyester. Imbagħad ferrqet ftit is-suf, biex jidhru l-faldi

— “L-Għoxx Mera tar-Ruħ” ta’ Glorianne Micallef

— “L-Għoxx Mera tar-Ruħ”
ta’ Glorianne Micallef
Vera ħarset lejn oħtha fil-mera. Lejn it-tikmix li kien jikxef il-fatt li kienet avvanzata fiż-żmien imma fl-istess ħin jaħbi l-età preċiża tagħha. X’aktarx li kellha fuq it-tmenin sena sew, forsi saħansitra fuq id-disgħin. Għajnejha kienu għadhom jaħdmu tajjeb, bħas-sensi l-oħra tagħha. Iffukat fuq punt partikolari fil-ġenb ta’ wiċċha. Għal xi raġuni, waqt li qed timraħ f’dak id-deżert ta’ wiċċha, iż-żona b’dawk l-għoljiet u l-widien mimlijin għerien mudlama u sigrieti affaxxinatha iktar minn bnadi oħra. Poġġiet żewġt iswaba’ hemm u mellset il-ġilda bi ħlewwa liema bħalha. Imbagħad ġebbditha ft

— “Qamar Aħmar” ta’ Simon Bartolo

— “Qamar Aħmar”
ta’ Simon Bartolo
Waqt żmien il-Covid rajt id-dokumentarju fuq TVM News dwar Filfla, u dan kien mument li fetaħli l-bibien beraħ. Minn naqra ta’ għajdut, storja, leġġenda tan-nies ta’ wara l-mina bdew jispuntaw friegħi ġodda. Id-dokumenti u l-mapep li juri Joe Sultana flimkien mal-memorji tiegħu qanqluni biex nipprova ngħaqqad u nilgħab b’dawn l-elementi fil-performance. Bdejt bil-prattika militari għax jien qatt ma kien għaddieli minn rasi li dak il-blat imġarraf madwar Filfla mhuwiex xogħol iż-żmien u t-tħabbit tal-mewġ imma xogħol il-bniedem. It-tifrik ta’ Filfla matul iż-żminijiet huwa diżastru teknoloġ

— “Splużjonijiet #1” ta’ Jimmy Grima

— “Splużjonijiet”
ta’ Jimmy Grima
Xi ħaġa fil-kuluri tal-iskrin mhix togħġobni. Il-kuntrast, is-saturazzjoni, ma nafx, xi ħaġa mhi qed togħġobni xejn xejn xejn. Il-ħsejjes tar-rukkelli fuq il-mezzi soċjali jieħdu post l-għajjat tal-għasafar, u mal-mument li naqbadni ninbela’ ġo fihom tagħtini weġgħa fid-darsa tal-għaqal ix-xellugija. Jibda se jagħtini attakk nervuż u ngħolli kollox, jew li nigdem idi bin-naħa l-oħra tax-xedaq sa ma nistrieħ, imma nissaporti u nibqa’ kif jien. Minflok tinfidli moħħi bikja mit-tip li twaħħax lill-qwiebel fl-apprendistat u tgerrex nofshom lejn karriera oħra. Il-mara tiftaħ il-bieb, u l-bikja

— “Murmurazzjoni #2” ta’ Luke Joseph Buhagiar

— “Murmurazzjoni”
ta’ Luke Joseph Buhagiar
Żgur li ismi familjari. Żgur li smajt bosta stejjer fuqi. Iżda żgur qatt ma smajt dak li ġara bejni u bejn Persew. Nitolbok, iskot ftit u isma’ l-istorja tiegħi qabel nissarraf f’elf framment ta’ miti oħra… Mela darba, ħmistax-il sena ilu, meta kont għadni tifla, kont ngħix mal-ġenituri tiegħi, Foriku u Keto, fuq gżira serena mdawra b’baħar blu jwerżaq. Id-dar kienet ċkejkna, bi tlett ikmamar kollox; il-kċina, il-kamra tal-bżonnijet tagħna u l-kamra fejn konna norqdu jien u ħuti l-oħra. Għalkemm bejni u bejn ħuti l-kbar ftit snin biss kienu jifirduna — qabża ta’ sentejn kull wieħed — l-ikbar d

— “Medusa” ta’ Rowena Grech

— “Medusa”
ta’ Rowena Grech
Zhukovka hija belt żgħira fir-Russja. Issa bilkemm jista’ jsibha xi ħadd fuq mappa, lanqas nerd tal-kartografija, jew xi ħadd bil-Masters fil-Ġeografija, lanqas xi “Russu professjonali” ta’ grad għoli. Imma darba — qabel Gorbachev waqa’ fil-ġenn tal-Perestroika, u kkundanna ’l-poplu Sovjetiku jsofri minn dijarrea ta’ ħelsien — proprju din Zhukova kienet il-manifattur tar-roti famużi, li kienu l-ħolma ta’ kull ġuvnott u Pijunier Żgħir. Dawk ir-roti tal-ġenerazzjoni l-ġdida, Десна-два, kellhom roti żgħar imma jservu, frame jintewa, u prezz għoli żżejjed mgħolli jerġa’ iktar minn dawk il mingħula tal-b

— “Shaft taż-Żibel (silta)” ta’ Iva Pezuashvili

— “Shaft taż-Żibel (silta)”
ta’ Iva Pezuashvili (tr Joe Gatt)
16 ta’ Ottubru. X’saħħa fiha splużjoni? X’inhuma l-istejjer madwarha? Kaxxa infernali. Is-sajjieda kienu jistadu għall-bombi li għadhom ma splodewx. Filfla, l-aktar gżira mwarrba ta’ Malta fl-inħawi tal-Qrendi, kienet tintuża għall-prattika tal-isparar tar-rokits, missili u torpidows fi żmien l-Ingliżi. B’dawn il-ħsibijiet bdejt infassal Kaxxa Infernali: Explosions, biċċa xogħol tat-teatru totalment non-fiction. Din damet biex tintwera quddiem in-nies sentejn, sa Ġunju tal-2021, għax kien iż-żmien fejn seħħ dak li ma jitwemminx. Qatt ma ħsibt li kont se nkun maqful ġewwa għal żmien daqshe

— “Splużjonijiet #1” ta’ Jimmy Grima

— “Splużjonijiet”
ta’ Jimmy Grima
22 ta’ Marzu 1973. Irċevejt tliet ittri mingħandek, tal-1, it-2 u t-3 ta’ Marzu. Grazzi. Il-flus li bgħattlek tista’ tmur tixtri xi affarijiet għat-tieġ bihom, jew stennieni u la nasal immorru flimkien. Ktibtli li qed tfittex biex tikri dar għal sena. Għala sena? Mhux se ndumu Malta sena żgur, Jos. Jekk trid issib tikri xi mkien għal tlieta jew erba’ ġimgħat, tajjeb. Sakemm inkun hemm jien ikollna fejn noqogħdu. Imma mhux beħsiebni noqgħod ġej u sejjer minn Tripli għal Malta għaliex ma nistax u m’għandix il-ħin. Il-gvern jagħtina visa limitata u hemm limitu wkoll fuq kemm flus nistgħu noħorġu

— “Es Sidr #3” ta’ Omar N’Shea

— “Es Sidr”
ta’ Omar N’Shea