Abeċedarju

Aħdar, aħdar, u aħdar, jien u nongħos fuq il-ferrovija fi triqti lura lejn il-belt. Quddiemi mara fil-ħamsinijiet taħdem il-crosswords minn fuq ktejjeb f’ħoġorha. Xagħarha maħlul mimli ħjut griżi, u wiċċha abjad terra. Ħdejja tfajla tistudja ’l King Lear u barra jnixxi l-aħdar. Aħdar u aktar aħdar. Għaddejjin ħafna sigar, u għelieqi, u djar weqfin waħidhom fil-wesgħat miftuħa. Mogħdijiet fil-kampanja, ħamrija mxarrba u ċpar fuq l-għoljiet. Bogħod wara bogħod, tul ta’ sema, griż, għal dejjem ta’ dejjem. Xagħrek ukoll ittektket melħ. Il-ġilda xierfa u għajnejk tqal bħaċ-ċomb. Koppja żagħżugħ

— “Lejl u Nhar” ta’ Miriam Galea

— “Lejl u Nhar”
ta’ Miriam Galea
Bħalma żgur skoprew ħafna qabli, meta tkun qed tittraduċi mit-Taljan, il-Malti li qed taħdem bih ma tħossux uniformi. Fih ħafna li hu lixx u duttili, imma fih ukoll l-għoqiedi u l-ingroppi. Fil-Malti hemm ħafna Taljan li jgħaddi mingħajr ma tagħti kasu; imbagħad hemm it-Taljan tal-avukati. Filli tiskrupla għax tħossok m’int qed tagħmel xejn ħlief tbiddel ftit l-ortografija — “jien navvanza t-tali ipoteżi biex nispjega d-debbolezza ġovanili tiegħi, imma mingħajr konvinzjoni deċiża” — filli ttik rasek għax tinduna li qed tinstema’ iktar Taljan mit-test oriġinali. It-Taljan ta’ Svevo forsi mhux e

— “Il-Kuxjenza fit-Truf” ta’ Joe Gatt

— “Il-Kuxjenza fit-Truf”
ta’ Joe Gatt
Ċertament, dawn il-magni tal-qari se jaħjuha l-letteratura. Fl-aħħar ikollna ġgajta fuq ġgajta ta’ qarrejja li anki jekk jitħajru jiktbu huma stess, xorta waħda jifdlilhom il-ħin biex jaqraw il-kitba tagħna. L-ilsna ż-żgħar, li s’issa jkunu gawdew mill-prestiġju tal-kitba artiġġjanali, issa jindunaw li jistgħu jibbenefikaw iktar minn din l-innovazzjoni milli biss joqogħdu jistennew li kulħadd jiggustahom għax żgħar. F’daqqa waħda jkollna miljuni fuq miljuni ta’ qarrejja u l-Malti jkollu sfera kbira daqs tal-Ingliż, l-Ispanjol, l-Għarbi, in-Navajo. Ilsienna issa jkun oċean immens, kożmos sħiħ ta’

— “Il-Magna tal-Qari” ta’ Joe Gatt

— “Il-Magna tal-Qari”
ta’ Joe Gatt
Chaosmose huwa t-titlu tal-ktieb finali ta’ Félix Guattari. Il-kunċett ta’ kaosmożi ħareġ mix-xogħol preċedenti ta’ Guattari, partikolarment mill-kunċett tar-ritournelle tiegħu u ta’ Gilles Deleuze. It-terminu “kaosmożi” jalludi għall-pożizzjoni ta’ awtorità tal-kaos, u l-prospett tal-evoluzzjoni osmotika tal-kaos innifsu. Il-ħidma fundamentali tal-kaosmożi hija l-interazzjoni bla waqfien bejn ir-respirazzjoni kosmika u r-ritornelli tas-singularità. L-ordni stabbilita — soċjali, politika, ekonomika u sesswali — għandha l-għan li tinforza konkatenazzjoni li twebbes u toħnoq l-oxxillazzjo

— “Nifs: Kaos u Poeżija #2” ta’ Franco "Bifo" Berardi

— “Nifs: Kaos u Poeżija”
ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)
Dan ma kienx l-unika struttura militari abbandunata li nħatfet u l-użu tagħha nbidel skont il-bżonnijiet ta’ Malta ħielsa. Lanqas ma kien l-uniku post li żżarma, mil-lejl għan-nhar, minn kulma seta’ jinġarr. F’dar antika li ħabib tiegħi għadu kemm xtara kien hemm mejda li ħallew hemm it-tfal tal-inkwilini ta’ qabel, żewġt aħwa xjuħ li għexu fil-wens u l-għanqbut ta’ Bubaqra, u mietu t-tnejn wara xulxin fil-bidu tal-pandemija tal-COVID-19. Qabel telqu, it-tfal u n-neputijiet żarmawha minn kollox ħlief għal dil-mejda, li għadha fi stat tajjeb ħafna, b’wiċċ tal-irħam. Kollox qalgħulu qabel telqu, s

— “Biex Tara Kif Jgħixu l-Oħ…” ta’ Ryan Falzon

— “Biex Tara Kif Jgħixu l-Oħrajn”
ta’ Ryan Falzon
Erġajt lura Malta. U ilni ġa sena hawn. Bla ħsieb kienet din, ġita tas-sajf bħal kull sena oħra iżda din id-darba fost affarijiet oħra, kienet aħbar kerha li żammitni hawn. Ejja ngħidu li kien u għadu jagħmel sens li jien, Romeo, ninsab hawn. Sirna nafu li missieri kellu kanċer fl-istonku, ikrah ferm, tal-biża’ waħx. Imnalla kellu l-għasafar biex jedha u lil ommi, li hi l-pilastru tal-familja u mingħajrha ma nagħmlu xejn. Imnalla kellna ftit minn dawn l-għasafar id-dar magħna għax lil ommi ħabbewha wisq, u hi lilhom. Ommi tqala waħda kellha, u ħarġulha tnejn f’daqqa. Ifhem, mhux eżatt hekk l-ist

— “Qarn (silta)” ta’ Romeo Roxman Gatt

— “Qarn (silta)”
ta’ Romeo Roxman Gatt
Fl-2024, il-biennale wasal Malta fuq l-inizjattiva ta’ Mario Cutajar, iċ-Chairman ta’ Heritage Malta. F’intervista mat-Times of Malta li ħarġet f’Lulju tal-2024, Cutajar qal li meta ħa d-deċiżjoni li jorganizza l-biennale f’Malta, hu qatt ma kien segwa jew attenda biennale ieħor. Qal ukoll li l-għan prinċipali tal-Biennale għalih hu li jservi bħala attivazzjoni regolari ta’ siti storiċi biex dawn jattiraw iktar viżitaturi u jkun hemm żjarat ripetuti lejn dawn is-siti. Fi kliem Cutajar, “Biex mużew jibqa’ ħaj, għandek bżonn xi ħaġa li tista’ tiġri fih perjodikament.” L-edizzjoni inawgurali

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)p…” ta’ Manuela Zammit

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)possibbiltà tal-Biennale ta’ Malta”
ta’ Manuela Zammit
Ġilda. Kull bniedem adult għandu mal-erba’ kilogrammi ġilda. Jekk issaqsi lil xi ħadd għal lista tal-organi li għandu l-bniedem, għid li dak li jkun se jinsa jsemmilek il-ġilda, li hija l-ikbar organu fil-bniedem. Il-ġilda tgħattina, tiksina, bħal burdura li żżomm kollox fil-konfini tagħha, fi ħdanha. Il-ġilda tipproteġina, mill-elementi u minn daqqiet li kieku ma kienx għaliha jaqilgħuhom organi iktar sensittivi. Però l-ġilda hi tfakkira li aħna mġissma. Ma tantx tintuża dil-kelma f’dan is-sens; forsi messha tintuża iżjed. Qabel ma aħna dak jew l-ieħor, anzi, sabiex inkunu dak jew l-ieħor

— “Ġilda” ta’ Kurt Borg

— “Ġilda”
ta’ Kurt Borg
Gilgamex huwa x’aktarx l-uniku persunaġġ mil-letteratura tal-Lvant Nofsani Qadim li huwa magħruf fuq livell popolari. Fil-fatt, ħafna għandhom l-impressjoni li l-Gilgamex huwa l-uniku xogħol letterarju li qatt inkiteb jew li nafu bih mid-dinja tal-Mesopotamja. Ħafna mill-ftit Assirjologi li hawn fid-dinja jersqu lejn l-istudju tal-Mesopotamja minħabba Gilgamex, spiss biex jaqraw il-ġrajjiet tiegħu bl-Akkadi, għax din il-lingwa tħaddan id-djaletti tal-Assirja u l-Babilonja. Ħafna huma dawk li jaħsbu li l-ġrajja nstabet kollha, li għandna llum kull framment li hemm bżonn biex ngħaqqdu t-tifrik fli

— “Gilgamex, Dak li Ra l-Qiegħ” ta’ Omar N’Shea

— “Gilgamex, Dak li Ra l-Qiegħ”
ta’ Omar N’Shea
GĦal ħafna snin, kont tfittex sett sħiħ tal-erba’ volumi ta’ Rajt Malta Tinbidel u ma ssibux. L-ewwel tnejn ma kienx daqshekk diffiċli ssibhom. Sikwit kont tara l-qoxra ikonika tagħhom, waħda safra u l-oħra ħadra, is-suq tal-Birgu, fuq il-Maltapark jew fuq l-ixkafef fondi tal-BDL. Imma l-bluna u l-ħamra tat-tielet u r-raba’ volum ma kont tarahom imkien, minkejja li kienu ħarġu mill-inqas tliet “edizzjonijiet” tagħhom. Imbagħad fl-2004 bdew jitfaċċaw volumi ta’ xogħol li minn ftit metri bogħod kien jidher li jismu My Century, u l-isem tal-awtur kien Michael Refalo. Mela, kont taħseb

— “Leħen Ganado” ta’ Joe Gatt

— “Leħen Ganado”
ta’ Joe Gatt
Huwa mifhum li Saffo kitbet madwar għaxart elef vers, li fil-Greċja Antika kienu jinqraw billi kienu jinsabu miġburin f’disa’ volumi. Minn dan kollu fadlilna biss 650 vers. Biċċa mhux ħażin minn dawn il-vrus huma frammentati sew, kultant kelma waħda minn linja tiġi segwita minn kelma waħda oħra mill-vers ta’ wara, imbagħad isegwi vers mitluf, jiġifieri linja vojta. Taf tkun frustranti taqra framment li kulma fih huma kelma ’l hawn u oħra ’l hemm. Kif suppost naqrawhom? Għalfejn għandna nqisuhom ta’ importanza dawn il-fdalijiet tant li saħansitra jiġu tradotti? U xi tfisser traduzzjoni meta fil-f

— “Il-Lanza, il-Labra, il-Qo…” ta’ Loranne Vella

— “Il-Lanza, il-Labra, il-Qoffa, l-Azzarin”
ta’ Loranne Vella
Ħames snin ilu, meta wasalt lura minn tliet xhur Londra, kont qattajt l-isbaħ xahar nosserva lil ommi fil-kċina, nitgħallem mingħandha r-riċetti li għadhom il-bażi tat-tisjir tiegħi. Konna qattajna ġurnata nsajru għal party tal-Milied, nisimgħu r-radju, nikkummentaw u nsiru nafu ’l xulxin bħala bnedmin u mhux biss bħala omm u binha. Dan huwa l-ewwel punt: in-nisa tradizzjonalment u storikament iħaddnu l-għerf imġissem, mhux miktub, ta’ ġenerazzjonijiet ta’ riċetti u tikwis fil-kċina li l-Istorja tal-irġiel ma tagħtix kashom. Dan l-għerf jista’ jiftaħ tieqa għal perċezzjoni tad-dinja għalko

— “Insalata” ta’ Noah Fabri

— “Insalata”
ta’ Noah Fabri
In-Naxxari u l-Isqof minn kollox ippruvaw jagħmlu biex idawru lira żejda minn dan il-kuntratt, minn fuq dahar il-mejtin tad-Debdieba u Bur Mgħeż. Fil-25 ta’ Settembru 1920, qablu fuq żieda ta’ għaxra fil-mija. B’hekk, ħareġ il-ħlas taħt S.W. no 145 fl-1 ta’ Ottubru u ġimgħa wara, it-teżorier Huber ħareġ l-Att tat-Trasferiment ta’ Proprjetà. Xahar wara, però, Huber kiteb li Alfons Maria Galea, bħala Economo tal-Mensa Vescovile, kellu jġib is-sanzjoni ekkleżjastika għat-trasferiment tad-directum dominium tal-artijiet ta’ Bur Mgħeż, imma sal-bidu ta’ Diċembru kien għadu ma ġab xejn. Min-na

— “Bur Mgħeż #2” ta’ Omar N’Shea

— “Bur Mgħeż”
ta’ Omar N’Shea
Jien mingħalija se noqgħod nistenna hawn sakemm tal-bar ma tibdiex tħarisli bl-ikrah biex inqumilha, imma erba’ sigħat f’dan l-istorbju mhux se nkampa. Niftakar li għandi bżonn nixtri xi ħaġa tal-ikel biex tal-inqas ikolli packed lunch għal fuq il-vapur, u mingħajr ma rrid nibda nħuf mat-toroq tal-madwar. Nidħol s’għand il-MAX, supermarket fejn nistenna li jkollu kollox, ħeqq, MAX, hux. L-aktar, l-aqwa u l-aħjar; imma xejn ma jentużjażmani għax kollox jidher għajjien, bħali. Nonfoq 54 ċenteżmu fuq banana waħda u ħawħa iebsa qisha ġidra. Terġa’ tibda traxxax u jien nerġa’ nittanta xortija — n

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bi…” ta’ Kristina Borg

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod”
ta’ Kristina Borg
Kien jismu Ġanni, u jgħidu li kien qatel ’il ħuh għax kien ħaraqlu l-qmis tax-xogħol waqt li kien qed jgħaddihielu. Dik hi l-grazzi. Forsi kien qam bil-bajda mdawra, jew vera ma kellux aptit imur ix-xogħol, iqassam il-posta. Min jaf. Li hu żgur hu li x-xogħol qatt ma reġa’ daħal, għax laħaq xjaħ u għokos sakemm ħarġuh mill-ħabs. Kont ngħaddi minn quddiemu kull filgħodu fi triqti lejn ix-xogħol. Wiċċu ismar daqs ħobża tal-Malti daqsxejn maħruqa, u r-raded tat-tikmix tant kienu fondi li kont nistħajjilhom jiġmgħu t-trab ġo fihom. Il-bieb ta’ barra kien dejjem iżommu miftuħ. Iż-żebgħa t

— “Ara Birkirkara x’ħa jiġu …” ta’ Michaela Pia Camilleri

— “Ara Birkirkara x’ħa jiġu jagħmlu t-turisti”
ta’ Michaela Pia Camilleri
L-espressjoni “ġenerazzjoni ta’ snowflakes” tirreferi għall-fraġilità psikoloġika ta’ dawk li trabbew fl-antroposfera diġitali: fl-universitajiet, issa huwa iktar probabbli li l-istudenti jirrappurtaw li għandhom problemi mentali, li huma mnikkta serjament mill-ideat li jmorru kontra l-fehmiet tagħhom dwar id-dinja u mill-avvenimenti u l-aħbarijiet li jiddubitaw l-aspettattivi artifiċjalment maħluqa mill-ambjent tar-reklamar. Il-kapaċità li jiddependu fuqhom infushom qed tiċkien hekk kif jagħmlu użu eċċessiv mis-servizzi tas-saħħa mentali. Is-sajf tal-2016 immarka pass ġdid fil-ġirja lejn

— “Nifs: Kaos u Poeżija #7” ta’ Franco "Bifo" Berardi

— “Nifs: Kaos u Poeżija”
ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)
Meta nsib ruħi f’konverżazzjonijiet dwar il-kolonjaliżmu ma’ sħabi f’Londra, inħoss li aħjar ma ngħid xejn dwar Malta — uħud minnhom ġejjin minn pajjiżi li sofrew vjolenza ħafna iktar inekwivoka f’isem l-Imperu. Wara kollox, filwaqt li Malta batiet taħt l-Ingliżi, m’għaddejniex mill-vjolenza mdemmija u ġenoċidju li raw postijiet oħrajn: il-kampijiet ta’ konċentrament fl-Afrika t’Isfel, fejn ikkalzraw il-Boer; il-Massakru tal-Amristar fil-Punjab; it-tortura sistemika u l-istupru tan-nies Kikuyu fil-Kenya. Li esperjenzajna aħna l-Maltin, Rob Nixon isejħilha “vjolenza bil-mod”. Meta naħsbu fil-vjolen

— “Żerriegħa” ta’ Davinia Hamilton

— “Żerriegħa”
ta’ Davinia Hamilton
Naqtagħha li hawn wisq tlajja’ u nżul weqfin biex nasal mill-guesthouse sat-terminal bil-mixi. Fl-istess ħin, irrid nidderieġi l-hand luggage li issa żdidilha basket kbir taċ-ċarruta waterproof jistrieħ fuqha, minn dawk tax-shopping li jintwew żgħar, u magħmul mill-fliexken tal-plastik — xtrajtu mingħand Boots fl-istazzjon ta’ Paddington. Insomma, it-toqol żdied mhux ħażin bil-kotba kollha li xtrajt dawn l-aħħar tliet ġimgħat u nofs li ilni nivvjaġġa bil-mod minn Rovereto għal Milan, Lugano u Pariġi, għal Wrexham, Swansea u Londra. U dan kollu minbarra l-basket tqil fuq dahri u l-bum bag imdendel

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bi…” ta’ Kristina Borg

— “Għalhekk Qed Nivvjaġġa bil-Mod”
ta’ Kristina Borg
Ommi kienet it-tieni wild minn ħamest itfal, l-ewwel bint wara ħuha l-kbir, u l-ikbar waħda minn erba’ aħwa bniet. Meta twieldet l-aħħar waħda, ommi kienet kibret biżżejjed biex tkun għaliha mhux biss oħtha l-kbira iżda anki ommha meta ommhom kienet tintefa’ għodwiet sħaħ fid-dlam tal-kamra tas-sodda mimduda b’maktur kobba nofsu f’idha nofsu f’ħalqha tifga l-krib hi u titqabad mal-migranji li kienu ilhom jaħkmuha għal għarrieda mill-ewwel ġimgħat tat-tielet tqala u ma riedu jerħuha b’xejn. Kienet ommi li lil ħutha bniet kienet tlestilhom, kull filgħodu, il-ħwejjeġ u l-fatra, u tgħinhom jagħmlu s

— “Jisimni Gianna” ta’ Loranne Vella

— “Jisimni Gianna”
ta’ Loranne Vella
Purity (2015) mhuwiex l-aqwa rumanz ta’ Jonathan Franzen, fl-opinjoni tiegħi. Madankollu, dan il-ktieb jista’ jkun iċ-ċavetta biex nifhmu bis-sħiħ l-univers tal-awtur. Purity jitfa’ dawl ġdid fuq il-kotba preċedenti ta’ Franzen, u jiżvela l-pjan ġenerali tax-xogħol kolossali tiegħu, li huwa ddedikat għad-deskrizzjoni tat-tnawwir tar-ruħ Amerikana u t-tidwib tal-moħħ Amerikan. Ir-rumanz joffri ħjiel għall-analiżi tas-sensibbiltà bajda Amerikana, il-psikożi razzista li qed terġa’ titfaċċa, u l-ħarba sussegwenti lejn l-isfera tal-astrazzjoni diġitali. Purity jitfa’ dawl fuq l-ossessjo

— “Nifs: Kaos u Poeżija #6” ta’ Franco "Bifo" Berardi

— “Nifs: Kaos u Poeżija”
ta’ Franco "Bifo" Berardi (tr Karl Baldacchino)
Qabel ma nidħol fid-dettall fil-mistoqsijiet li jqajjem għalija l-biennale Malti, huwa importanti li dan l-avveniment jitpoġġa f’kuntest storiku internazzjonali li jmur lura għall-ewwel biennale tal-arti li qatt ġie organizzat: dak ta’ Venezja li twaqqaf fl-1895 mill-kunsill muniċipali tal-istess belt sabiex titkabbar l-industrija tat-turiżmu tal-post u sabiex Venezja tingħata immaġni iktar moderna ta’ ċentru kulturali Ewropew. L-ewwel edizzjoni saret fil-Giardini, ġnien pubbliku li fih ittella’ bini ċentrali għall-wirja tal-arti, il-Palazzo delle Esposizioni. Fil-bidu tas-seklu għoxrin feġġew l

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)p…” ta’ Manuela Zammit

— “Kundizzjonijiet ta’ (im)possibbiltà tal-Biennale ta’ Malta”
ta’ Manuela Zammit
Retour à Reims jiddokumenta l-kollass tal-politika tal-massa, billi jsegwi moviment orbitali mill-partit għall-privatizzazzjoni fis-snin tmenin u disgħin, flimkien mal-eklissi gradwali tad-dinjiet soċjali li kienu abitaw il-ġenituri ta’ Eribon. Iżda diġà fis-snin disgħin it-teorija politika kienet fasslet fiżjonomija tal-era l-ġdida postpolitika — waħda li identifikat fatturi ewlenin għar-rimpjazzament tagħha stess. Għax-xjenzat politiku Brittaniku Colin Crouch, iż-żmien tal-postpolitika kien ikkaratterizzat minn paradoss. Kif jikteb fil-bidu ta’ Post-Democracy (2004), fil-mill

— “Kollox Iperpolitiku” ta’ Anton Jäger

— “Kollox Iperpolitiku”
ta’ Anton Jäger (tr Karl Baldacchino)
Semmejt dik il-ħabiba li tibgħatli l-poeżiji, sekonda ilu: Jasmine Bajada, poeta żagħżugħa Għawdxija li diġà ppubblikat xogħol akkademiku u poeżiji apparti dawk f’ilsien selvaġġ. Ma kont naf kważi xejn dwarha: għal żmien twil kienet għalija isem bla wiċċ, għax kienet ippubblikat xogħolha f’ġurnal akkademiku li kont immexxi fil-passat. Imbagħad bdejna naqsmu l-poeżiji (xi tliet jew erba’ snin wara) u, malli qrajthom, peress li għoġbuni sew, kelli għall-inqas insir nafha ftit: sibtha bniedma tħobb il-bankijiet taħt is-saġar u li tilqa’ lil dak li jkun bi tbissima fiduċjuża.

— “Persjani” ta’ Aaron Aquilina

— “Persjani”
ta’ Aaron Aquilina
Tasal id-dar, tinża’ l-ġlekk, u tidħol fil-kamra tal-banju, tinża’ l-qalziet, attenta li ma titniggiżx bil-labra tas-sarwan, tinża’ l-qalziet ta’ taħt ftit imdennes, kieku tarah ommha tagħtiha puplesija, taqbad il-mera li tkabbar, dik li kultant tuża biex tnittef ħuġbejha u s-suf li jisponta minn geddumha qisu nesa li hi, fil-fatt, mara, tpoġġi mal-art fuq it-tapit, sormha barra, riġlejha milwijin, bil-mera bejn saqajha tipponta lejn għoxxha. Suf. Ħafna suf. U riħa t’għaraq, bewl u miżża wara ġurnata maqful ġo qalziet xpakkat tal-polyester. Imbagħad ferrqet ftit is-suf, biex jidhru l-faldi

— “L-Għoxx Mera tar-Ruħ” ta’ Glorianne Micallef

— “L-Għoxx Mera tar-Ruħ”
ta’ Glorianne Micallef
Vera ħarset lejn oħtha fil-mera. Lejn it-tikmix li kien jikxef il-fatt li kienet avvanzata fiż-żmien imma fl-istess ħin jaħbi l-età preċiża tagħha. X’aktarx li kellha fuq it-tmenin sena sew, forsi saħansitra fuq id-disgħin. Għajnejha kienu għadhom jaħdmu tajjeb, bħas-sensi l-oħra tagħha. Iffukat fuq punt partikolari fil-ġenb ta’ wiċċha. Għal xi raġuni, waqt li qed timraħ f’dak id-deżert ta’ wiċċha, iż-żona b’dawk l-għoljiet u l-widien mimlijin għerien mudlama u sigrieti affaxxinatha iktar minn bnadi oħra. Poġġiet żewġt iswaba’ hemm u mellset il-ġilda bi ħlewwa liema bħalha. Imbagħad ġebbditha ft

— “Qamar Aħmar” ta’ Simon Bartolo

— “Qamar Aħmar”
ta’ Simon Bartolo
Waqt żmien il-Covid rajt id-dokumentarju fuq TVM News dwar Filfla, u dan kien mument li fetaħli l-bibien beraħ. Minn naqra ta’ għajdut, storja, leġġenda tan-nies ta’ wara l-mina bdew jispuntaw friegħi ġodda. Id-dokumenti u l-mapep li juri Joe Sultana flimkien mal-memorji tiegħu qanqluni biex nipprova ngħaqqad u nilgħab b’dawn l-elementi fil-performance. Bdejt bil-prattika militari għax jien qatt ma kien għaddieli minn rasi li dak il-blat imġarraf madwar Filfla mhuwiex xogħol iż-żmien u t-tħabbit tal-mewġ imma xogħol il-bniedem. It-tifrik ta’ Filfla matul iż-żminijiet huwa diżastru teknoloġ

— “Splużjonijiet #1” ta’ Jimmy Grima

— “Splużjonijiet”
ta’ Jimmy Grima
Xi ħaġa fil-kuluri tal-iskrin mhix togħġobni. Il-kuntrast, is-saturazzjoni, ma nafx, xi ħaġa mhi qed togħġobni xejn xejn xejn. Il-ħsejjes tar-rukkelli fuq il-mezzi soċjali jieħdu post l-għajjat tal-għasafar, u mal-mument li naqbadni ninbela’ ġo fihom tagħtini weġgħa fid-darsa tal-għaqal ix-xellugija. Jibda se jagħtini attakk nervuż u ngħolli kollox, jew li nigdem idi bin-naħa l-oħra tax-xedaq sa ma nistrieħ, imma nissaporti u nibqa’ kif jien. Minflok tinfidli moħħi bikja mit-tip li twaħħax lill-qwiebel fl-apprendistat u tgerrex nofshom lejn karriera oħra. Il-mara tiftaħ il-bieb, u l-bikja

— “Murmurazzjoni #2” ta’ Luke Joseph Buhagiar

— “Murmurazzjoni”
ta’ Luke Joseph Buhagiar
Żgur li ismi familjari. Żgur li smajt bosta stejjer fuqi. Iżda żgur qatt ma smajt dak li ġara bejni u bejn Persew. Nitolbok, iskot ftit u isma’ l-istorja tiegħi qabel nissarraf f’elf framment ta’ miti oħra… Mela darba, ħmistax-il sena ilu, meta kont għadni tifla, kont ngħix mal-ġenituri tiegħi, Foriku u Keto, fuq gżira serena mdawra b’baħar blu jwerżaq. Id-dar kienet ċkejkna, bi tlett ikmamar kollox; il-kċina, il-kamra tal-bżonnijet tagħna u l-kamra fejn konna norqdu jien u ħuti l-oħra. Għalkemm bejni u bejn ħuti l-kbar ftit snin biss kienu jifirduna — qabża ta’ sentejn kull wieħed — l-ikbar d

— “Medusa” ta’ Rowena Grech

— “Medusa”
ta’ Rowena Grech
Zhukovka hija belt żgħira fir-Russja. Issa bilkemm jista’ jsibha xi ħadd fuq mappa, lanqas nerd tal-kartografija, jew xi ħadd bil-Masters fil-Ġeografija, lanqas xi “Russu professjonali” ta’ grad għoli. Imma darba — qabel Gorbachev waqa’ fil-ġenn tal-Perestroika, u kkundanna ’l-poplu Sovjetiku jsofri minn dijarrea ta’ ħelsien — proprju din Zhukova kienet il-manifattur tar-roti famużi, li kienu l-ħolma ta’ kull ġuvnott u Pijunier Żgħir. Dawk ir-roti tal-ġenerazzjoni l-ġdida, Десна-два, kellhom roti żgħar imma jservu, frame jintewa, u prezz għoli żżejjed mgħolli jerġa’ iktar minn dawk il mingħula tal-b

— “Shaft taż-Żibel (silta)” ta’ Iva Pezuashvili

— “Shaft taż-Żibel (silta)”
ta’ Iva Pezuashvili (tr Joe Gatt)
12 ta’ Mejju, 1973. Għamiltu l-passaport? Nispera li għamiltu u li hemm il-kitba bl-Għarbi ħa tkun tista’ tidħol il-Libja mingħajr problemi. Nispera li qed tħossok aħjar issa bit-tqala. Saret biċċa xogħol kbira sew biex issib tikri jew tixtri post Tripli — ħafna nies ġew joqogħdu hawn issa, u mhux kemm tgħid ħa mmur insib post. Qed inħossni qisni m’iniex miżżewweġ; bilkemm qattajna ħin flimkien. Jerġa’ jirreferi għall-ittra twila li kien bagħtilha: ifhem sew xi ktibtlek hemm. X’se tagħmel? Ġejja, jew se tibqa’ Malta? Se tibqa’ tisma’ min-nies li jgħidulek li l-Libja mhux post tajjeb g

— “Es Sidr #4” ta’ Omar N’Shea

— “Es Sidr”
ta’ Omar N’Shea
22 ta’ Marzu 1973. Irċevejt tliet ittri mingħandek, tal-1, it-2 u t-3 ta’ Marzu. Grazzi. Il-flus li bgħattlek tista’ tmur tixtri xi affarijiet għat-tieġ bihom, jew stennieni u la nasal immorru flimkien. Ktibtli li qed tfittex biex tikri dar għal sena. Għala sena? Mhux se ndumu Malta sena żgur, Jos. Jekk trid issib tikri xi mkien għal tlieta jew erba’ ġimgħat, tajjeb. Sakemm inkun hemm jien ikollna fejn noqogħdu. Imma mhux beħsiebni noqgħod ġej u sejjer minn Tripli għal Malta għaliex ma nistax u m’għandix il-ħin. Il-gvern jagħtina visa limitata u hemm limitu wkoll fuq kemm flus nistgħu noħorġu

— “Es Sidr #3” ta’ Omar N’Shea

— “Es Sidr”
ta’ Omar N’Shea