Hemm f’pajjiżna art iktar sagra mill-knejjes u l-katidrali kollha tagħna, art li lanqas l-iktar żviluppatur prijapiku u sfaċċat qatt ma pprova jieħu taħt idejh, li ebda aġenzija qatt ma tipprova tbigħ lit-turisti, art miksija bid-damask tal-ħara tal-għasafar, art miċħuda mhux biss għall-bini u d-deckchairs, imma għall-pass tal-bniedem, daqslikieku kienet il-misteru ċentrali tal-identità tagħna. “Ilna nfittxuha b’għajnejna minn mindu l-antenati antiki tagħna rifsu fuq gżiritna għall-ewwel darba u saħħrithom tant li inkludewha fil-kosmoloġija tagħhom,” tgħid Manuela Zammit fl-esej tagħha “Nerġa’ Nżurha u Noħdilha Ritratt Ieħor”. Biex nagħlqu t-tielet sena tal-ġurnal, għażilna li għal darba oħra, u żgur mhux għall-aħħar darba, inżuru bil-ħsieb il-gżira ta’ Filfla, miċħuda għas-sieq, iżda żgur mhux għall-għajn u għal-lenti tal-mobile. “Dejjem hemm sibnieha, tistrieħ fuq l-orizzont, veduta familjari; imma familjari biss sa ċertu punt. Hekk kif nippruvaw inqarrbu ħarsitna lejha iktar milli jmissna, speċjalment mekkanikament, Filfla tibda taġita ruħha u tiżgiċċalna.” Manuela, b’dal-esej, tipprova tartikola “xi ħsibijiet dwar x’jistgħu jkunu s-sinifikati tar-ritwal fotografiku li jwassal għal din l-immaġni ta’ Filfla li hemm tiċċirkola mhux biss fl-arkivji viżivi personali kemm privati kif ukoll pubbliċi ta’ ħafna Maltin, iżda wkoll fl-immaġinarju u l-immaġinazzjoni kollettiva tagħna, li jrenduha immaġni oriġinarja u formattiva, u mhux waħda sempliċiment ikonika.” Il-fatt li ngħixu fuq gżira jiddomina l-ħsieb tagħna; u fl-istess ħin huwa kompletament trasparenti għalina. Ngħixu, trabbejna fuq gżira bi kwalità partikolari, tant hi żgħira li kull mument insibu ruħna f’xi tarf tagħha. Faċli nsibu ruħna nħarsu minn perspettiva minn fejn nistgħu narawha sħiħa, gżira li nistgħu nikkontemplaw bħala blata sħiħa, li toqgħod fl-immaġinazzjoni tagħna kif inhi, daqslikieku l-gżira ta’ Malta, jew ta’ Għawdex, hija maqbuda fl-iskutella ta’ rasna. Filfla, gżira maqtugħa minn gżira, ittina l-opportunità biex, kif tgħid Manuela, naraw lilna nfusna naraw lilna nfusna .